Лүцерн кантоны – Швейцарияның орталық, неміс тілді аймағы. Халқы, астанасы, тарихы және демографиялық мәліметтері туралы толық ақпарат. Швейцария кантондары.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швейцария кантоны
Canton of Switzerland
Люцерн кантоны (Kanton Luzern; ; ;) – Швейцарияның кантоны. Ол елдің орталық, неміс тілінде сөйлейтін бөлігінде орналасқан. Кантонның халқы (2007 жылғы мәліметтер бойынша) 2007 жылы 57 268 шетелдік азаматты құрады, бұл жалпы халықтың шамамен 15,8%-ын білдіреді. Кантонның астанасы – Люцерн қаласы.
The canton of Lucerne (Kanton Luzern ; ; ; ) is a canton of Switzerland. It is located in the country's central, German speaking part. The population of the canton (as of ) is as of 2007, the population included 57,268 foreigners, or about 15.8% of the total population. The cantonal capital is the city of Lucerne.
Тарих
Люцерн кантонының астанасы Люцерн келісім-шарттар, қарулы басып алу немесе сатып алу арқылы иеленген аумақтарын қамтиды. Алғашқы иеленген қалалар Веггис (1380 жылы), Ротенбург, Криенс, Хорв, Семпах және Хохдорф (1394 жылы), Вольхузен және Энтлебух (1405 жылы), Люцерн қаласының солтүстік-шығысындағы «Габсбург аймағы» (1406 жылы), Виллезау (1407 жылы), Сурзе және Беромунстер (1415 жылы), Малтерс (1477 жылы) және Литтау (1481 жылы) болды. Ал 1803 жылы Хицкирхке айырбас ретінде Мереншванд (1397 жылдан бері қолданыста болған) қаласынан бас тартылды.
The canton of Lucerne comprises territories acquired by its capital Lucerne, either by treaty, armed occupation or purchase. The first town acquired was Weggis (in 1380), Rothenburg, Kriens, Horw, Sempach and Hochdorf (all in 1394), Wolhusen and Entlebuch (1405), the so called "Habsburger region" to the northeast of the town of Lucerne (1406), Willisau (1407), Sursee and Beromünster (1415), Malters (1477) and Littau (1481), while in 1803, in exchange for Hitzkirch, Merenschwand (held since 1397) was given up.
Тарихқа дейінгі дәуір
Люцерн аймағындағы адамның ең көне іздері – Риги тауындағы Steigelfadbalm үңгірінен табылған тас құралдар мен үңгір аюларының сүйектері, олар Орта Палеолитке, шамамен б.з.д. 30 000 жылға жатады. Кантоннан мамонт, бұғы және жергілікті мұздық максимум кезеңінен шыққан алып бұғылардың басқа жануар сүйектері де табылды. Шамамен б.з.д. 17 000 жылы мұздықтар Швейцария жазығынан жоғалып, сол кезде қайта қоныстану мүмкін болды. Кантонның алғашқы Палеолит және Мезолиттік қонысы Ваувилермус аймағында табылды, қазір ол ұлттық маңызы бар Швейцария мұрасының орны болып табылады. Содан бері көптеген басқа да елді мекендер табылды, көбінесе суға жақын құмды, құрғақ биік жайларда. Ваувилермустағы Эгольцвильдегі Эгольцвиль 3 қонысы, Хицкирхтегі Зеематте және Сурзедегі Халбинсель Альп таулары төңірегіндегі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасының бір бөлігі болып табылады. Ваувилермус үйлерінің едендері ағаштан немесе қабықтан жасалған, ал ошақтары саздан тұрғызылған. Ауылдарда керамикалық ыдыстар, ағаш, сүйек, мүйіз, тас және кремень құралдар, сондай-ақ тоқыма өнімдері болған. Мыс балталар мен пышақтар Швейцарияда металл қолданылғанының алғашқы дәлелдері болып табылады. Импортталған моллюскалар Жерорта теңізімен сауда байланысы болғанын көрсетеді. Эгольцвиль 3-тегі сүйектердің үштен екісі үй жануарларына, ал қалғаны жабайы жануарларға тиесілі. Басты үй жануарлары – қой, ешкі және шошқа, ірі қара мал аз болған. Аң ауында бұғы, қара бұғы, жабайы шошқа және лось аңдарға кірген.
The oldest traces of humans in the Lucerne area are stone artifacts and cave bear bones found in the Steigelfadbalm cave on Mt. Rigi from the Middle Paleolithic or about 30,000 BC. Other animal bones including mammoth, reindeer and giant deer from the local glacial maximum have also been found in the canton. Around 17,000 BC the glaciers disappeared from the Swiss plateau and recolonization is likely at that time. The first Paleolithic and Mesolithic settlement discovered in the canton is in the Wauwilermoos, which is now a Swiss heritage site of national significance. A number of other settlements have since been found, mainly on sandy, dry elevations in the immediate vicinity of water. The settlements of Egolzwil 3 in Wauwilermoos in Egolzwil, Seematte at Hitzkirch and Halbinsel in Sursee are part of the Prehistoric Pile dwellings around the Alps a UNESCO World Heritage Site. The Wauwilermoos houses had wooden or bark floors and hearths of clay. The villages had ceramic vessels and wood, bone, antler, stone and flint tools as well as textiles. Copper ax blades and knives provide the first evidence of metal use in Switzerland. Imported mollusks show that there were trade connections to the Mediterranean. The bones at Egolzwil 3 are over two thirds from domestic animals with the remainder from wild animals. The main domesticated animals were sheep, goats and pigs with only a few domestic cattle. The animals hunted included deer, roe deer, wild boar and elk.
Кантондық саясат және үкімет
2007 жылғы Люцерн конституциясы 2008 жылдың 1 қаңтарында күшіне енді, 1875 жылғы конституцияны алмастырды. Жаңа конституциямен заң шығарушы орган – Гроссер Рат (Ұлы Кеңес) Кантонсрат (Кантондық Кеңес) деп қайта аталды. Оның құрамына пропорционалды сайлау арқылы сайланатын 120 депутат кіреді. Атқарушы орган – 5 мүшеден тұратын Regierungsrat (Үкімет Кеңесі). Христиан-демократиялық халық партиясы (ХДП) дәстүрлі түрде ең ірі партия болып табылады, ол 2015 жылғы сайлау нәтижесі бойынша Кантондық Кеңесте 38 орын жеңіп алды және 2016 жылғы мәліметтер бойынша Үкімет Кеңесінің бес мүшесінің екеуі осы партиядан.
The Constitution of Lucerne of 2007 entered into force on 1 January 2008, replacing the 1875 constitution. With the new constitution, the legislative body Grosser Rat (Grand Council) was renamed to Kantonsrat (Cantonal Council). It is composed of 120 members elected by proportional representation. The executive body is the Regierungsrat (Government Council), composed of 5 members. The Christian Democratic People's Party (CVP) is traditionally the largest party, having won 38 seats in the Cantonal Council as of the 2015 elections, and having two out of five members in the Government Council as of 2016.
Дін
2000 жылғы санақ бойынша 248 545 адам немесе 70,9% - рим-католик, ал 39 426 адам немесе 11,2% - швейцариялық реформаттық шіркеуге жатады. Қалған халықтың ішінде 7801 адам православие шіркеуінің мүшесі (немесе халықтың 2,23%), 471 адам (немесе халықтың 0,13%) христиан-католик шіркеуіне, ал 7564 адам (немесе халықтың 2,16%) басқа христиан шіркеуіне жатады. 399 адам (немесе халықтың 0,11%) еврей, ал 13 227 адам (немесе халықтың 3,77%) ислам дінін ұстанады. Оның ішінде 875 буддист, 1715 индуист және 293 адам басқа дінге жатады. 20 681 адам (немесе халықтың 5,90%) ешқандай шіркеуге жатпайды, агностик немесе атеист, ал 13 007 адам (немесе халықтың 3,71%) сұраққа жауап бермеген.
From the 2000 census, 248,545 or 70.9% were Roman Catholic, while 39,426 or 11.2% belonged to the Swiss Reformed Church. Of the rest of the population, there were 7,801 members of an Orthodox church (or 2.23% of the population), there were 471 individuals (or 0.13% of the population) who belonged to the Christian Catholic Church, and there were 7,564 individuals (or 2.16% of the population) who belonged to another Christian church. There were 399 individuals (or 0.11% of the population) who were Jewish, and 13,227 (or 3.77% of the population) who were Islamic. There were 875 individuals who were Buddhist, 1,715 individuals who were Hindu and 293 individuals who belonged to another church. 20,681 (or 5.90% of the population) belonged to no church, are agnostic or atheist, and 13,007 individuals (or 3.71% of the population) did not answer the question.
Білім
Люцернде 127 331 (36,3%) тұрғын міндетті емес жоғары орта білімін аяқтаған, ал 42 391 (12,1%) адам қосымша жоғары білім алған (университеттер немесе Fachhochschule). Жоғары білім алған 42 391 адамның 65,0% швейцариялық ерлер, 23,6% швейцариялық әйелдер, 7,0% швейцариялық емес ерлер және 4,4% швейцариялық емес әйелдерді құрайды. Жоғары білім беру орындарының қатарында Люцерн қолданбалы ғылымдар университеті бар, оның Люцерн және Хорв қалаларында кампустары орналасқан.
In Luzern about 127,331 or (36.3%) of the population have completed non mandatory upper secondary education, and 42,391 or (12.1%) have completed additional higher education (either universities or a Fachhochschule). Of the 42,391 who completed tertiary schooling, 65.0% were Swiss men, 23.6% were Swiss women, 7.0% were non Swiss men and 4.4% were non Swiss women. Institutions of higher education include the Lucerne University of Applied Sciences which also has campuses in Lucerne and Horw.