Кіріспе
Святой Вацлав тәжіріндегі әшекей бұйымдар Богемия тәж асыл бұйымдары, сондай-ақ Чехия тәж асыл бұйымдары деп те аталады. Оларға Святой Вацлав тәжірі (Svatováclavská koruna), патшалық шар және скипетр, Богемия королдерінің таққа отырғызу киімдері, алтын реликвиялық крест және Святой Вацлавтың қылышы кіреді. Бұрын олар Прагада және 14 ғасырда Маттиас Аррас жобалаған Карлштейн қамалында сақталған. 1791 жылдан бері олар Прага қаласындағы Қасиетті Вит соборында сақтаулы тұр. Асыл бұйымдардың көшірмелері қамалдағы бұрынғы патша сарайындағы тарихи көрмеде тұрақты түрде көрсетіледі. Тәж 1347 жылы IV Карлдың таққа отырғызуы үшін жасалған, бұл оны Еуропадағы төртінші ең көне тәж етеді.
The Bohemian crown jewels, also called the Czech crown jewels , include the Crown of Saint Wenceslas (Svatováclavská koruna), the royal orb and sceptre, the coronation vestments of the Kings of Bohemia, the gold reliquary cross, and St. Wenceslas' sword. They were originally held in Prague and Karlštejn Castle, designed in the 14th century by Matthias of Arras. Since 1791 they have been stored in St. Vitus Cathedral at Prague Castle. Reproductions of the jewels are permanently exhibited in the historical exposition at the former royal palace in the castle. The crown was made for the coronation of Charles IV in 1347, making it the fourth oldest in Europe.
Сипаттама
Тақтың ерекше дизайны бар, алдыңғы, артқы және бүйірлерінде тік лилия гүлдері орналасқан. Ол 22 каратты алтыннан жасалған және 19 сапфир, 30 изумруд, 44 шпинель, 20 інжу-маржан, 1 рубин, 1 рубеллит және 1 аквамаринмен әшекейленген, салмағы 2475 г. Тақтың үстіндегі айқыш, Мәсіхтің тікенді тәжінен алынған тікенді сақтайды деген мәлімдеме бар. Көптеген кейінгі тақтардан айырмашылығы, бұл жерде айқыш дөңгелек тұғырға орнатылмаған. Патшалық скипетр 18 каратты алтыннан, 4 сапфирден, 5 шпинельден және 62 інжу-маржаннан жасалған. Скипетрдің үстінде аса ірі шпинель бекітілген, салмағы 1013 г. Патшалық шар да 18 каратты алтыннан, 8 сапфирден, 6 шпинельден және 31 інжу-маржаннан жасалған. Оның салмағы 780 г, ал беті Ескі Ғидат пен Текжар кітабынан алынған ойылған суреттермен әшекейленген. Тақ кию киімі 1653 жылдан 1836 жылға дейін қолданылды. Ол "златоглав" деп аталатын құнды жібек қызыл матадан тігілген және тұмсық жүнімен (ермин) астарланған. Киім зергерлік бұйымдардан бөлек, арнайы кондицияланған қоймада сақталады. Тақ кию рәсімінде Әулие Вацлавтың қылышы қолданылды, ол готикалық қарудың типік үлгісі. Қылыш туралы тарихи жазбалардағы ең алғашқы дерек 1333 жылға жатады, бірақ қылыштың өзі 10 ғасырға, ал сабы 13 ғасырға дейін барады, ал маталары Карл IV заманынан болуы мүмкін. Темір қылыштың ұзындығы 76 см, ең кең жері 45 мм, крест тәрізді ойық (45 × 20 мм) бар. Ағаштан жасалған сабы сары қоңыр матамен және күміс жіппен тігілген лавр бұтақтарының ою-өрнегі бар барқытпен қапталған. Тақ кию рәсімдерінен кейін, қылыш рыцарьлық атақ беру үшін қолданылды. Тақтың ең көне былғары қапшығы 1347 жылы Карл IV үшін жасалды. Оның бетіне төрт символ бейнеленген: Императорлық бүркіт, Богемия арыстаны, Пардубице Арноштың гербі және Прага архиепископтығының эмблемасы. Тақ зергерлік бөлмесінің есігі мен темір сейфке қол жеткізу өте қиын, олардың жеті құлпы бар. Кілттерді жеті адам сақтайды: Чехия Президенті, Депутаттар палатасының спикері, Сенат төрағасы, Премьер-министр, Прага қаласының әкімі, Прага архиепискобы және Прагадағы Киелі Вит соборының митрополиттік бөлімінің деканы. Олардың бәрі қауіпсіз есік пен сандықты ашу үшін бірге жиналуы керек.
Тарих
Тақтың аты және арналуы Богемияның Премислидтер әулетінің герцогы Святой Вацлавтың құрметіне берілген. Осы құндылықтарды мәңгілік сақтау керек, және олар Святой Вацлавтың қапшығында, Святой Вит соборында сақталуы тиіс. Олар тек патшаларға қарызға беріліп, тек тәж кигізу күні ғана беріліп, сол күні кешке қайтарылуы керек еді. 1918 жылдан кейін Чехословакия Республикасы құрылғаннан кейін, тәж кигізу әшекейлері бастапқы мақсатын жоғалтты, бірақ ұлттық тәуелсіздік пен мемлекеттіліктің символы ретінде маңыздылығын сақтап қалды. Бұрын әшекейлер әртүрлі жерлерде сақталған, бірақ Прагадағы патшалық тәж кигізу рәсіміне әкелінетін. Вацлав IV (1378–1419) оларды Карлштейн қамалына көшірген болуы мүмкін. Кейін қауіпсіздік мақсатымен бірнеше рет көшірілді: 17 ғасырда Прага қамалына қайтарылды, Отыз жылдық соғыс кезінде (1631) Ческе-Будеёвицедегі приход шіркеуіне жіберілді, содан кейін құпия түрде Венадағы Императорлық қазынаға жеткізілді (1637). Әшекейлер Венада сақталған кезде, 14 ғасырдан қалған алтын шар мен скипетр қазіргілерімен ауыстырылды. Жаңа шар мен скипетр, шамасы, Фердинанд I-нің 1533 жылғы бұйрығымен жасалған. Мүмкін себептердің бірі – түпнұсқалардың тым қарапайым болғаны және құнды тастардың жетіспегені болуы мүмкін. Богемия Корольдігінің мәртебесін көрсете алмайтындықтан, оларды тәжға ұқсайтын, әшекейлі және құнды тастармен безендірілген шар мен скипетрмен ауыстырудың мәні болды. Әшекейлер 1791 жылы Богемия королі Леопольд II-нің тәж кигізуіне орай Прагаға қайтарылды. Сол кезде жеті кілттің қазіргі дәстүрі қалыптасты, бірақ кілттердің иелері уақыт өте келе саяси және әкімшілік құрылымдарға сәйкес өзгерді. Пруссия армиясының қатеріне байланысты әшекейлер Венада сақталды, бірақ кейін Прагаға қайтарылды, 1867 жылдың 28 тамызында қалаға жетті. 14 ғасырда Карл IV-нің белгілеген ежелгі дәстүрлері мен ережелеріне сәйкес, әшекейлер тек ерекше жағдайларда ғана көрсетіледі. Көрмелер тек Прага қамалында ғана өткізіледі. 20 ғасырда мұндай тоғыз оқиға болды. Республика Президенті тәж әшекейлерін көрсету туралы шешім қабылдауға толық құқылы. Ежелгі чех аңызында, егер біреу тақты басына кисе, бір жыл ішінде өледі делінген. Бұл аңызды Рейнхард Гейдрих, Чехия және Моравияның баспалдақ мемлекетінің губернаторы, оларды құпия түрде кигені және бір жылдан кейін чех қарсыластарының қолынан қаза тапқаны туралы әңгімелер қолдайды.
Көрмелер
КүніОрындау орныОқиға 22 қыркүйек – 6 қазан 1929 ж. Витус соборыӘулие Вацлавтың қайтыс болғанына 1000 жыл25–30 қазан 1945 ж. Витус соборыЧехословакияның азат етілуі1–6 шілде 1955 ж. Витус соборыБірінші жалпыұлттық спартакияда23 мамыр – 30 тамыз 1958 ж. Ескі патша сарайы (Владислав залы)Архивтік құжаттардың бірінші ұлттық көрмесі26 қазан – 3 қараша 1968 ж. Плечникова залыЧехословакияның 50 жылдығы2–25 мамыр 1975 ж. Әулие Георгий базиликасыАзаттыққа 30 жыл26 маусым – 4 желтоқсан 1978 ж. Ескі патша сарайы (Карл залы)Карл IV-нің қайтыс болғанына 600 жыл. "Карл IV дәуірі" көрмесі. Чех ұлтының тарихында29 қаңтар – 7 ақпан 1993 ж. Ескі патша сарайы (Карл залы)Чех Республикасының құрылуы24 қазан – 1 қараша 1998 ж. Ескі патша сарайы (Карл залы)Чехословакияның 80 жылдығы және президент Вацлав Гавелдің сайлануы3–13 тамыз 2003 ж. Ескі патша сарайы (Карл залы)Чехословакияның 85 жылдығы, Чех Республикасының 10 жылдығы, президент Вацлав Клаустың сайлануы19–29 сәуір 2008 ж. Ескі патша сарайы (Владислав залы)Чехословакияның 90 жылдығы, президент Вацлав Клаустың сайлануы10–19 мамыр 2013 ж. Ескі патша сарайы (Владислав залы)Президент Милош Земанның тікелей сайлануы15–29 мамыр 2016 ж. Ескі патша сарайы (Владислав залы)Карл IV-тің туғанына 700 жыл