Бұл емес, сонда емес

Кіріспе

Нети Нети (санскритше: नेति नेति) – санскрит тіліндегі «бұл емес, сол емес» немесе «не бұл, не сол» деген мағына беретін сөз тіркесі. Ол Упанишадтар мен Авадхута Гитада кездеседі және Брахман емес нәрсенің бәрін жоққа шығару арқылы Брахманның мәнін түсінуге көмектесетін талдау медитациясы болып табылады. Джняна-йога тәжірибасының маңызды элементтерінің бірі – «Нети Нети іздеуі». Бұл жаттығудың мақсаты – сананың барлық нысандарын, оның ішінде ойлар мен сананы жоққа шығарып, екілік емес сезінуге қол жеткізу.

Нети-нетидің маңызы

Нети-нети, яғни «Бұл емес, бұл емес» – бұл Ведалық теріске шығару талдауының әдісі. Бұл Ведалық ізденістің негізгі қағидасы. Оның көмегімен джняни осы әлемдегі барлық нәрселермен өзіндік байланысты жоққа шығарады, ол – Анатман (Өз емес). Осы кезең-кезеңімен жүзеге асырылатын үдеріс арқылы ол сананы жоққа шығарып, өзіндік сезімнен басқа ештеңе қалмайынша, жоққа шығарылған барлық дүниелік тәжірибелерден өтеді. Ол дене, ат, форма, интеллект, сезімдер және барлық шектеуші жағдайларды жоққа шығарып, Абсолютке жетеді және қалған нәрсені, нағыз «Менді» табады. Л.К. Бекетт өзінің «Нети Нети» атты кітабында бұл тіркесті айтуға келмейтін нәрсені білдіретін тілдес екенін түсіндіреді, ол «ешқандай басқа анықтама қолданылмайтын жағдайда» оның «болуын» (яғни мәнін) көрсетеді. Нети-нети соңғы шындық туралы барлық сипаттамаларды жоққа шығарады, бірақ шындықтың өзін жоққа шығармайды, біздің өзімізді сезінуді толығымен жояды. Ади Шанкара – нети-нети әдісін қолдаған ең көрнекті Адвайта философтарының бірі. Гаудападаның «Карика» еңбегіне түсіндірме жасай келе, ол Брахманның жағдайлардан азат екенін және нети-нетидің міндеті – білімсіздік тудырған кедергілерді жою екенін түсіндіреді. Оның шәкірті Сурешвара одан әрі, нети-нети теріске шығару мақсатын жоққа шығару емес, ол сәйкестікті білдіреді деп түсіндіреді. Брихадараньяка Упанишада II iii 1 6 данасы, Брахманның материалдық және материалдық емес, қатты және сұйық, Сат – «болу» және тья – Сатьяның («ақиқат») бөлігі, Брахманнан басқаның барлығын жоққа шығарады. Сондықтан Шанкара айтқандай, өмір сияқты бөлек бірлік жоқ, ол – Авидьядағы (білімсіздіктегі) Брахманның көрінісі. «Онда, алмастыру ережесі мынадай: «жоқ, жоқ», себебі «жоқ» дегеннен басқа ештеңе жоқ». БУ II iii 6 «Бұл өзің туралы тек «жоқ, жоқ» деп айтуға болады». БУ IV v 15 Шри Рамануджачарьяның Ведартхасанграхаға кіріспесінде С.С. Рагхавачар Вишиштадвайта көзқарасы бойынша басқа бір түсіндірме береді:

Neti neti, meaning, "Not this, not this", is the method of Vedic analysis of negation. It is a keynote of Vedic inquiry. With its aid the Jnani negates identification with all things of this world, which is Anatman (Not Self). Through this gradual process he negates the mind and transcends all worldly experiences that are negated till nothing remains but the Self. He attains the Absolute by denying the body, name, form, intellect, senses and all limiting adjuncts and discovers what remains, the true "I" alone. L. C. Beckett in his book, Neti Neti, explains that this expression is an expression of something inexpressible, it expresses the ‘suchness’ (the essence) of that which it refers to when ‘no other definition applies to it’. Neti neti negates all descriptions about the Ultimate Reality but not reality itself, annihilating our sense of self altogether. Adi Shankara was one of the foremost Advaita philosophers who advocated the neti neti approach. In his commentary on Gaudapada’s Karika, he explains that Brahman is free from adjuncts and the function of neti neti is to remove the obstructions produced by ignorance. His disciple, Sureshvara, further explains that the negation, neti neti, does not have negation as its purpose, it purports identity. The sage of the Brihadaranyaka Upanishad II iii 1 6, beginning with there are two forms of Brahman, the material and the immaterial, the solid and the fluid, the Sat ‘being’ and tya, ‘that’ of Satya – which means true, denies the existence of everything other than Brahman. And therefore, there exists no separate entity like Jiva which Shankara states is the reflection of Brahman in Avidya (ignorance). "Here, then, is the rule of substitution: 'not , not ,' for there is nothing beyond the 'not.'" BU II iii 6

"About this self, one can only say 'not , not .'" BU IV v 15

Another explanation is in the book Introduction to the Vedārthasangraha of Sri Ramanujacharya by S. S. Raghavachar based on the Vishishtadvaita view:

This implies an extremely interesting aspect of the various possibilities an entity can go through. The fact that a person didn't know the alphabet as a baby is true, but whether s/he will not know it even as an adult depends on the person, who being nothing else but the manifestation of Brahman can become the causation to manifest into a highly literate person or illiterate, whichever personality the person desired for, subject to Karma/causality which is nothing else but Brahman again; Brahman itself being the cause of all Karma.

Бұл бір нәрсеге қатысты мүмкін болатын әртүрлі жағдайлардың өте қызықты екенін білдіреді. Бала кезінде әліпбиді білмеуі – шындық, бірақ ересек болғаннан кейін де білмейтіні – адамға байланысты, ол Брахманның көрінісі ғана, ол жоғары білімді немесе білімсіз болуы мүмкін, адам қандай тұлғаны қаласа, соған себепші бола алады, ол Карма/себеп-салдарға бағынады, ол да Брахманнан басқа ештеңе емес; Брахманның өзі барлық Карманың себебі.