Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасаған американдық әйел
Mary Price (alleged spy)
АҚШ азаматы Мэри Уолф Прайс Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген айыпталды. Журналист Уолтер Липпманның хатшысы болған ол құпия ақпаратты бергендігі күдіктелді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кеңес Одағына құпия ақпарат берген америкалық Мэри Вулф Прайс (1909–1980) – Кеңес Одағы үшін тыңшылық жасады деген айыппен сотталған америкалық.
American who spied for the Soviet Union
Mary Wolfe Price (1909–1980) was an American who was accused of being a spy for the Soviet Union.
Алғашқы жылдар
1909 жылы Солтүстік Каролина штатының Рокингем округінде дүниеге келген Прайс 1931 жылы Чапел-Хиллдегі Солтүстік Каролина университетін бітірді. Кейін ол Нью-Йорк қаласына көшіп, «Нью-Йорк Геральд» газетінің журналисі Уолтер Липманның хатшысы болып жұмыс істеді.
Born in 1909 in Rockingham County, North Carolina, Price graduated from the University of North Carolina at Chapel Hill in 1931. She eventually made her way to New York City, where she worked as secretary to journalist Walter Lippmann of the New York Herald.
Шымкенттік карьерасы
1941 жылдың наурызына дейін Мэри Прайс АҚШ Коммунистік партиясының (АКП) құпия аппаратының бақылаушысы Джейкоб Голосқа Липманның жазған материалдары мен оның байланыстары туралы барлық ақпаратты беруге келіскен деген күдік туды. Элизабет Бентли Прайс жұмыс істеген Вашингтон мен Голос тұрған Нью-Йорк арасында курьерлік қызмет атқарды. Прайс АКП құпия аппаратының мүшесі болған мемлекеттік қызметкерлер үшін "аралық буын" немесе "байланыс звеносы" болды. Олардың арасында Морис Халперин, Дункан Ли, Стратегиялық қызметтер басқармасының (OSS) Хелен Тенни, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Роберт Миллер және президенттік кеңесші Лаучлин Кьюридің әріптесі Майкл Гринберг болды. Ли – OSS басшысы генерал Уильям Дж. Донованның жеке көмекшісі, Американың жаңадан құрылған соғыс кезеңіндегі барлау қызметінің алғашқы басшысы. Халпериннің материалдары өте құнды деп есептелді, әсіресе Польша үкіметінің эмиграциядағы жағдайына қатысты. Мэри Прайстың Вашингтондағы пәтері Голос курьері мен Перло тобының кездесу орнына айналды. Перло тобының мүшелері Бентлимен әр екі-үш апта сайын пәтерде кездесетін. Ұрланған барлау материалдарын жеткізгендердің қатарында Соғыс өндірісі жөніндегі кеңестің (WPB) авиация бөлімінің бастығы Виктор Перло, WPB-нің Эдвард Фицджеральд, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сенаттың соғысқа дайындық жөніндегі комитетіне, Бағаларды реттеу кеңсесіне және Сенаттың соғыс уақытындағы денсаулық сақтау және білім беру жөніндегі комитетіне жұмыс істеген Чарльз Крамер, Экономикалық соғыс жөніндегі кеңесте болған және Сыртқы экономикалық басқарманың экономикалық мекемелер басшысы болған Аллен Розенберг, сондай-ақ OSS талдау бөлімінің Дональд Уилер болды. Кеңес барлау қызметі Перло тобын өте құнды актив деп санады және 1942 жылдың соңында Голос қайтыс болғаннан кейін Мэри Прайсты тікелей бақылауға алуға тырысты. АҚШ-тағы НКГБ-ның заңсыз бөлімінің бастығы Ысқақ Ахмеров оны Вашингтонның Джорджтаун ауданындағы пәтерде шантаж құрбандарын жыныстық жолмен ұстауға орналастырмақшы болды. 1944 жылдың қарашасында Анатолий Горский Мәскеуге Элизабет Бентлидің айтуынша, Прайс оның дереккөздерінің бірі – Дункан Чаплин Лимен қарым-қатынас бастағанын хабарлады. "(Прайс) Лимен жақын қарым-қатынас орнатты, және ол туралы бізге жақында ғана айтты". Горский бұл оқиға Лидің тыңшы екенін ашып беруіне әкелуі мүмкін деп уайымдады, өйткені оның әйелі, АКП мүшесі болғандықтан, оның тыңшылық қызметі туралы білген. "(Ли) мен (Прайс) екі жерде кездесті: оның пәтерінде және өзінде. Кездесулер Лидің әйелінің қатысуымен өтті, ол күйеуінің құпия жұмысынан хабардар болған". Лидің әйелі күйеуінің махаббат аферін біліп алып, қызғанышпен толған бірнеше рет шағымданды. НКВД бұл жағдайға алаңдап, оған курьерлік қызметін тоқтатуды бұйырды. Элизабет Бентли Прайс психологиялық тұрғыдан жасырын жұмыс істеуге жарамсыз екенін мәлімдеді. Кейіннен АКП басшысы Эрл Браудер оны НКГБ-дан босатты. Кеңес барлау қызметінде оның кодолық аты "Дир" болды.
Sometime prior to March 1941, Mary Price allegedly agreed to furnish Jacob Golos, controller of the secret apparatus of the Communist Party of the USA (CPUSA) on behalf of the Soviet Union, with all the information she could concerning the material Lippmann was writing and his contacts. Elizabeth Bentley was made the courier between Washington D. C., where Price worked, and New York City, where she and Golos lived together. Price allegedly became a "cut out", or go between, for government employees who were also members of the CPUSA secret apparatus. Among them were Maurice Halperin, Duncan Lee, Helen Tenney of the Office of Strategic Services (OSS), Robert Miller of the U. S. State Department, and Michael Greenberg, an associate of presidential aide Lauchlin Currie. Lee was the personal assistant to OSS head General William J. Donovan, the first intelligence chief in America's newly created wartime intelligence agency. The material from Halperin was considered extremely valuable especially how it related to the Polish government in exile. Mary Price's apartment in Washington eventually became the rendezvous point for meetings between Golos' courier and the Perlo group. Various members of the Perlo group would meet with Bentley every two or three weeks in the apartment. Those members delivering stolen intelligence materials included Victor Perlo, chief of the Aviation Section, War Production Board (WPB); Edward Fitzgerald of the WPB; Charles Kramer who worked for Senate Subcommittee on War Mobilization, the Office of Price Administration, and Senate Subcommittee on Wartime Health and Education throughout World War II; Allen Rosenberg, who was on the Board of Economic Warfare and became Chief of the Economic Institution Staff of the Foreign Economic Administration; and Donald Wheeler of the OSS Analysis division. Soviet intelligence considered the Perlo group to be an extremely valuable asset, and upon the death of Golos in late 1942, sought to control Mary Price directly. Iskhak Akhmerov, chief of the NKGB illegal station in the U. S., wanted to establish her in an apartment in the Georgetown section of Washington for the sexual entrapment of blackmail victims. In November 1944, Anatoly Gorsky reported to Moscow that according to Elizabeth Bentley, Price had begun a sexual relationship with one of her sources, Duncan Chaplin Lee. "(Price) established an intimate relationship with (Lee), and she did not tell us about it until recently." Gorsky was concerned that this affair might result in Lee's exposure as a spy because his wife, who was also a member of the Communist Party of the United States (CPUSA), knew about his spying. "(Lee) and (Price) met in two places, at her flat and at his. The meetings were held in the presence of (Lee's) wife, who was aware of her husband's secret work." Lee's wife discovered her husband's love affair and complained in a series of jealous scenes. The NKVD became worried about these developments and ordered her to stop serving as his courier. Elizabeth Bentley claimed Price was psychologically unfit for further clandestine work. The head of the CPUSA, Earl Browder, later released her from the NKGB. Her code name used by Soviet intelligence was "Dir".
Саяси қызметі және кейінгі жылдары
Қазір тыңшылықтан зейнеткерлікке шыққан Прайс 1945 жылдары Солтүстік Каролинаға оралып, либералды топтың штаттық бөлімін ұйымдастырды – Адам құқығы үшін оңтүстік конференциясы. 1948 жылы Прайс штаттың Прогрессивті партиясының төрағасы болды. Прогрессивті партияның кандидат ретінде ол Солтүстік Каролина губернаторы лауазымына үміткер болып сайлау бюллетенінде алғашқы рет тіркелген әйел болды. Сол жылдың шілдесінде Бентли Прайсты тыңшы деп айыптағаннан кейін, ол сайлауда үшінші орынды иеленді және Вашингтон қаласына қайтып оралды, онда ол Чехословакия елшілігінде жұмыс істеді. Кейінірек ол Чарльз Адамсонға үйленді және Ұлттық шіркеулер кеңесінде жұмыс істеді. Ол 1980 жылы Калифорнияда қайтыс болды.
Price, by now retired from spying, returned to North Carolina around 1945 and organized the state chapter of a liberal group, the Southern Conference for Human Welfare. In 1948, Price became the head of the state's Progressive Party. As the Progressive Party nominee, she was the first woman to appear on the ballot as a candidate for Governor of North Carolina. After Bentley accused Price of being a spy in July of that year, she came in a distant third in the election, and moved back to Washington, D. C., where she worked at the embassy of Czechoslovakia. In later years, she married Charles Adamson and worked for the National Council of Churches. She died in California in 1980.