Кіріспе

Американдық медицина антропологы және дәрігер (1959–2022)
дәрігер Пол Эдвард Фармер (26 қазан 1959 – 21 ақпан 2022) – американдық медицина антропологы және дәрігер. Фармер Гарвард университетінің медицина докторы және философия докторы дәрежелерін алды, ол Гарвард медицина мектебінің Университет профессоры және Глобалды денсаулық және әлеуметтік медицина кафедрасының төрағасы болды. Ол 1987 жылдан бері тікелей денсаулық сақтау қызметтерін ұсынатын және науқастар мен кедейлікте өмір сүретіндердің мүддесін қорғау үшін зерттеу және адвокатуралық қызмет жүргізетін халықаралық коммерциялық емес ұйым – Partners In Health (PIH) ұйымын бірлесіп құрды және оның бас стратегі болды. Ол Бригам және әйелдер ауруханасында медицина профессоры және жаһандық денсаулық теңдігі бөлімінің басшысы болды. Фармер және оның АҚШ-тағы және шетелдегі әріптестері АҚШ-та және шетелдегі ресурстары шектеулі жерлерде жоғары сапалы денсаулық сақтауды қамтамасыз ететін жаңа, қоғамдыққа негізделген емдеу стратегияларын жасады. Олардың жұмысы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бюллетені, The Lancet, The New England Journal of Medicine, Clinical Infectious Diseases, British Medical Journal және Social Science and Medicine журналдарында жарияланды. Фармер денсаулық сақтау және адам құқықтары, жұқпалы аурулардың таралуы мен нәтижелеріне әлеуметтік теңсіздіктің әсері және жаһандық денсаулық туралы көп жазды. Ол Трейси Киддердің «Таулар таудан тыс» кітабында сипатталғандай, «дүниеге ем болатын адам» деп танылды. Фармер және Partners in Health 2007 жылы әлемдегі ең кедей қауымдардағы адамдарға тегін медициналық көмек көрсеткені және жаһандық денсаулық сақтау жүйесін жақсартуға жұмыс істегені үшін Peace Abbey Foundation Courage of Conscience сыйлығымен марапатталды. PIH тарихы 2017 жылғы «Арканы бүгіп алу» деректі фильмінде де көрсетілген. Ол азаттық теологиясының жақтаушысы болды. 2021 жылдың 24 сәуірінде Фармер PIH ұйымымен жасаған жұмысы үшін Aurora Humanitarian деп танылды.

Ерте өмір және білім

Фармер Массачусетс штатының Солтүстік Адамс қаласында дүниеге келді және Флорида штатының Уики Вачи қаласында өсті. Ол балалық шағының бір бөлігін Алабама штатында өткізген. Содан кейін оның отбасы Флоридаға көшіп келгенде, Фармер сегіз адамнан тұратын отбасымен бірге әкесі жылжымалы үйге айналдырған ескі мектеп автобусында тұрды. Фармер әкесін «еркін рухты» адам деп еске алды, өйткені ол кейіннен коммерциялық балық аулаумен айналысып, отбасын Мексика шығанағындағы қайықта бірге тұруға алып келді. Фармердің әкесі үй қайығын Дженкинс Крик деп аталатын табиғи су айдынында бекітті, онда отбасы жуынды және Бруксвиллден ауыз су әкелді. Фармер біліміне үлкен мән берді және мектепте үлгерімді оқушы болды. Оның ата-анасы балаларына көркем әдебиет оқып, оларды әлемнің барлық білімін алуға ынталандырды. Отбасы қаржылық қиындықтарға тап болды, осының салдарынан олар әртүрлі жерлерде жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бір жазда Фармердің отбасы гаитилік мигрант жұмысшылармен бірге цитрус жемістерін жинады, бұл Фармердің гаитиліктермен алғашқы танысуы болды. Ол бұрынғы кәсіби күрескер Джефф Фармердің інісі еді. Ол Флорида штатының Бруксвилл қаласындағы Эрнандо орта мектебін бітірді, онда жоғары сыныптың президенті болып сайланды. 1982 жылы Дьюк университетін медициналық антропология мамандығы бойынша summa cum laude атағымен бітірді, алғашқыда Бенджамин Н. Дьюк стипендиясын алған. Дьюкте оқыған кезінде ол жарты жыл Парижге барып, француз тілін жетік меңгерді, бұл оның болашақ жұмысына пайдалы болды. Ол 19 ғасырдың неміс дәрігері және ғалымы Рудольф Вирховтың еңбектерімен танысты, ол қоғамдық денсаулық сақтау медицинасын дамытқан және Фармердің мансабына бағыт берген. Фармердің құмарлықтары сол кездегі саяси ахуалмен, Орталық Америкадағы азаматтық соғыстар мен төңкерістермен (Никарагуа төңкерісі, Сальвадор азаматтық соғысы және Гватемала азаматтық соғысы) және аймақтағы авторитарлыққа қарсы шыққан католик дін қызметкерлері қолданған бостандық теологиясының өркендеуімен қалыптасты. Бұл идеология «кедейлерге басымдық беру» қағидасын алға тартты, ол кедейлердің рухани және физикалық әл-ауқатын Құдай сөзінің маңызды бөлігі деп қарастырды. Христиандық діннің кейбір жақтастары үшін «бостандық теологиясының» маңызды бөлігі – христиандардың басты міндеті айналасындағы ең мұқтаж адамдарға көмектесу болып табылады. Ол 100-ден астам ғылыми мақала және бірнеше кітап жазды. Кейін ол Гарвард университетіне оқуға түсіп, 1990 жылы медициналық антропология бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Фармер ішкі медицина және жұқпалы аурулар бойынша мамандық алды. 1999 жылы Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы Фармерді және PIH қызметкері Джим Йонг Кимді көп дәріге төзімді туберкулезді (МДР туберкулез) емдеу бағдарламаларын үйлестіруге тағайындады, антибиотиктердің сәтті жеткізілуін қамтамасыз етті. Билл мен Мелинда Гейтс қорынан алған 44,7 миллион долларлық гранттың көмегімен Фармер Гаити, Перу және Ресейдегі адамдарға арналған дәрі-дәрмекпен емдеудің арнайы бағдарламаларын жасады. Бұл бағдарламаның емдеу көрсеткіші әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің бірі болды, бұл МДР туберкулезін кедей елдерде функционалды жеткізу жүйесімен тиімді емдеуге болатынын көрсетті. 2003 жылы автор Трейси Киддердің «Таулардан тыс таулар: Доктор Пол Фармердің ізденуі, әлемді емдейтін адам» атты кітабы жарық көрді. Кітапта Фармердің Гаити, Перу және Ресейдегі жұмысы сипатталған. 2009 жылдың мамыр айында Фармер Гарвард медицина мектебінің жаһандық денсаулық сақтау және әлеуметтік медицина кафедрасының төрағасы болып тағайындалды, бұл қызметке дейін осы қызметті Джим Йонг Ким атқарған. 2010 жылдың 17 желтоқсанында Гарвард университетінің президенті Дрю Гилпин Фауст және Гарвард колледжінің президенті мен стипендиаттары Фармерді университет профессоры деп атады, бұл университет өзінің профессорлық құрамына берілген ең жоғары награда. 2009 жылдың тамызында Фармер Біріккен Ұлттар Ұйымының Гаитидегі арнайы елшісінің орынбасары болып тағайындалды (бұрынғы АҚШ президенті Билл Клинтон басшылығымен). 2012 жылдың желтоқсанында Фармер Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысының қауымдастыққа негізделген медицина және Гаитиден алынған сабақтар жөніндегі арнайы кеңесшісі болып тағайындалды. 2020 жылы COVID-19 пандемиясы кезінде Фармер PIH-пен бірлесіп Массачусетс штатында контактілерді іздеу бағдарламасын әзірледі. Ол Мадагаскарда жұмыс істейтін денсаулық сақтау және ғылыми-зерттеу ұйымы PIVOT-тың басқарма мүшесі болды. Ол "Дүниежүзілік денсаулыққа...

Жеке өмір және өлім

Фермер Диди Бертран Фермерге үйленген, ол – гаитилік медициналық антрополог және қоғамдық денсаулық сақтау маманы, Partners in Health ұйымында бірнеше жобаға жетекшілік еткен. Оның соңғы жұмысы Гаити және Руандадағы қыздар мен жас әйелдерді күштендіруге бағытталған. Олардың үш баласы болды. 2022 жылдың ақпан айында Фармер Гарвард университетінің 38 профессорының бірі болып, Гарвардтың студенттік газетіне профессор Джон Комароффты қорғап хат жазды, ол университеттің сексуалдық және кәсіби этика ережелерін бұзғаны анықталған еді. Студенттер Комароффтың әрекеттеріне және университет тарапынан тиісті жауап бермеуіне қатысты нақты айыптаулармен сотқа жүгінгеннен кейін, Фармер қолтаңбасын кері алуды қалаған бірнеше профессордың қатарында болды. Фармер 2022 жылдың 21 ақпанында 62 жасында Руанданың Бутаро қаласында ұйқыда жүрек талмасынан қайтыс болды. Фармер Бутаро аудандық ауруханасында және 2019 жылы алғашқы медицина студенттерін қабылдаған Глобалдық денсаулық теңдігі университетінің Бутаро кампусында медициналық білім берумен айналысқан.