Кіріспе

Канаданың оңтүстік Онтариодағы Оук-Риджс морейнасының саясаты, адамның әрекетінен күшейе түскен қауіпке тап болған осы кең табиғи ресурсты қалай сақтау керектігіне байланысты дау-жанжалдардың ортасында болды. Морейнаны сақтау туралы алғашқы ұсыныс 1940 жылдары жасалса да, одан кейінгі елу жыл бойы үзіліспен, бұл мәселе 1991 жылға дейін саяси талқылауда маңыздылыққа ие болған жоқ. Келесі он жылдық бойында морейнаны пайдалану мәселесі жергілікті тұрғындардың, құрылыс салушылардың және қоршаған ортаны қорғаушылардың мүдделері арасында қызу пікірталас тудырды. 2001 жылдың 14 желтоқсанында Оук-Риджс морейнасы үшін провинциялық жер пайдалану жоспарымен бірге заң қабылданды. Дегенмен, осы құнды жерлерді сақтау үшін тек реттеу шараларының жеткіліксіз екені анық көрінеді. Жоспарды іске асыру үшін "саяси ерік-жігер, белсенді және хабардар қоғам, сондай-ақ жеке және мемлекеттік серіктестіктің кең ауқымы" қажет болды. Морейна жобасын азаматтар мен экологиялық ұйымдардың бақылауы, сонымен қатар сенімді экологиялық мәліметтер оның болашақта да сақталуы үшін маңызды.

Саяси іс-қимыл

Оук Риджс Морейны 1980 жылдардың соңында халық назарына түсе бастады. 1989 жылы құрылған «Оук Риджс Морейнын сақтау» (STORM) коалициясы, жергілікті тұрғындардың морейнді сақтау үшін шара қолдану қажеттігіне деген сезімін күшейтті. 1991 жылдың маусым айында Онтарио үкіметі Табиғи ресурстар министрлігі, Қоршаған орта министрлігі және Муниципалдық істер министрлігінің бірлескен құрамымен Oak Ridges Moraine техникалық жұмыс тобын құрды.

Солтүстік Пикеринг жер алмасу орталығы

2003 жылғы провинциялық сайлау кезінде Онтарионың Либералдық партиясы сайлау науқанының бір бөлігі ретінде моренадағы құрылысты тоқтатуға уәде берді. Сайланғаннан кейін партия бұл уәдесін орындамады, өйткені Ричмонд-Хиллдің солтүстік бөлігінде 6600-нан астам тұрғын үйден тұратын құрылыс жалғасты. Үкімет, жақын жердегі басқа да құрылыстарды тоқтатуға тырысып, Солтүстік Пикеринг жерлерінің айырбастауын ұсынды. 2001 жылдың қараша айында талқыланған бұл ұсыныс бойынша Солтүстік Пикерингтегі мемлекеттік жерлер Ричмонд-Хилл және Уксбридждегі Оук-Риджс моренасындағы жеке меншіктегі жерлермен алмастырылу жоспарланған. Бұл айырбас Ричмонд-Хилл мен Уксбридждегі мореналық жерлерге қатысты OMB қарастырып жатқан ескі дауларды шешті. Жерді сатып алушылардың мақсаты – аймақтық және жергілікті жоспарларда жоғары өсу қарқыны бар қалалық аймақтар ретінде белгіленген жерлерді иелену болды, олар көбінесе Ситон деп аталады. Алайда, айырбастың жүзеге асырылу тәсілі экологиялық белсенділерді ашуға мәжбүр етті, олар процестегі ашықтықтың болмауын сатқындық деп есептеді: Earthroots ұйымының негізін қалаушы Джош Мэтлоу торилерді құрылыс салушылармен "жасырын, құпия келісім" жасады деп айыптады. Сонымен қатар, бұл айырбас моренада 600 акр (2.4 км²) жерді дамытуға мүмкіндік берді; солтүстік Ричмонд-Хиллдегі құрылыс 2003 жылғы сайлаудан кейін бірнеше күнге тоқтатылды, бірақ көп ұзамай қайта басталды. Қазіргі уақытта MacLeod's Landing деп аталатын бұл құрылыс 2005 жылдың соңында аяқталды. Дамытушылардың бірі, Brookfield Homes, Оук-Риджс моренасын сақтау жоспарын маркетингтік құрал ретінде пайдаланып, "Оук-Риджс моренасындағы соңғы мақұлданған жобалардың бірі ретінде сізді қоршаған табиғи ландшафттың сақталуына сенімді болыңыз" деп мәлімдеді. Бұл жобаны құрылыс салушылар Kaitlin Group және Aspen Ridge Homes де жүзеге асырды. Бұл жердің дамуға қолайлы болуына себеп – Филипс көлі және басқа да оннан астам кішкентай көлдердің болуы, олар Оук-Риджс моренасының әдеттегі ерекшеліктері болып табылады.

Үлкен құбыр

Сондай-ақ қараңыз: Кинг-Сити: Үлкен құбыр. Морайнаға қатысты саяси күрес жалғасуда. Кинг-тауныптың Кинг-Сити қауымы он жыл бойы септик жүйелерін Дурам-Йорк канализациялық жүйесіне қосылу арқылы ауыстыру мәселесінде дауласып келеді. Қосылуды жақтаушылар септик жүйелерінен ағып шығатын су моренаның жер асты суларына қауіп төндіреді деп мәлімдейді. Қарсыластары мұндай қосылу шағын қауымдастықтың тез өсуіне әкеліп, моренаны сақтауға зиян келтіреді деп санайды. Қосылу құрылысы 2005 жылдың басында басталды, нәтижесінде Кинг-Ситиден Оук-Риджге дейін Кинг-роуд бойымен басты кәріз магистралі салынды және Йонге көшесіне жақын жердегі қолданыстағы жүйеге қосылды. Big Pipe деген атауына қарамастан, Кинг-Ситиге қосылу Йорк аймағы басқаратын жүйе кеңейтумен салыстырғанда салыстырмалы түрде кішкентай, ол да The Big Pipe деп аталады. Жүйені солтүстікке қарай кеңейту үшін жоспарланған бес жылдық құрылыс кезеңінде (2008 жылдың басына дейін аяқталады) күн сайын жер асты суларынан 30 миллион литр су сорылуы керек. Бұл экологиялық белсенділерді қатты алаңдатты және су көзі ретінде құдықтарға сүйенетін Маркхем тұрғындарының бір бөлігін мазалады. Олар бастапқы құрылыс аймағына жақын болғандықтан, олар құрылыс салдарынан бірінші болып зардап шекті. 800 миллион долларлық жоба бірнеше кезеңге бөлінген, нәтижесінде жүйеде он төрт жаңа қосылыс жасалады. 2,7 метрлік бетон құбырлардан тұратын жүйе магистральдары Йорк пен Дарем облыстарынан Пикерингтегі тазарту қондырғыларына тәулігіне 740 миллион литр шикі кәріз суын тасымалдайтын болады. 2004 жылдың 2 қазанында провинция Оңтүстік-Шығыс жинауышының (Руж аңғарында) және Жоғарғы Лесли магистралінің толық экологиялық бағалауын жүргізуді тапсырды, сондай-ақ жаңа жүйедегі тағы төрт қосылысқа 44 қосымша экологиялық талап қойылды. Аяқталғаннан кейін аймақтық Үлкен құбыр солтүстіктегі Симко көлінің шығыс жағасынан басталып, оңтүстіктегі Онтарио көліне жақын орналасқан тазарту қондырғыларына дейін Лесли көшесі бойымен созылады. Бұл құбыр Yonge Street магистралімен қатар жүреді, аймақтың өсуіне жеткілікті қуаттылықты қамтамасыз етеді және 2030 жылға дейін осы қуаттылықты сақтап тұрады. Аймақтың шығыс бөлігіндегі өсу аймақтарын қамтуға арналған бұл жоба Маркхемнен Холланд Ландингке дейінгі жаңа құрылыстарға тікелей қосылады. Сонымен қатар, ауылдық қауымдастықтарға жаңа қосылыстар жасалады: Кинг-Сити қолданыстағы жүйеге қосылса, Стауфвилл жаңа құбырға қосылады. Көрсетілген кеңейту құрылысы даулы болды. Йорк аймағы кеңейту үшін тиісті экологиялық бағалау жүргізбегені үшін айыпталды. Онтарионың қоршаған ортаны қорғау комиссары Горд Миллер осындай алаңдаушылықты атап өтті: "Бұл жобаның ең маңызды мәселелерінің бірі – толыққанды экологиялық бағалаудың болмауы. Шенеуніктер толық картинаны және оның Оук-Риджс моренасына және айналасындағы қауымдастықтарға тигізетін әсерін қарастырмады". 2002 жылы су қоймаларын сору жұмыстары жалғасқанда, жақын жердегі аудандардың тұрғындары құдықтарындағы су деңгейінің төмендеуіне және судың ластануына шағымданды. Су сору көлемі артқан сайын зардап шеккен аумақтардың саны да өсті, кейбіреулері 10 км қашықтықта орналасқан. Экологтар суды сорудың жалғасуы су қоймалары жүйесіне қауіп төндіретінін, тіпті кейбір жерлерде су ағынын кері бұруы мүмкін екенін мәлімдеді. Йорк аймағының жоспарлаушылары оған қарсы шығып, сорылған барлық су жылытылғаннан кейін жақын жердегі өзендерге қайтарылады (жер бетінен 50 метр тереңдіктегі су өте суық) және бұл су қоймалары жүйесіне әсер етпейді деп мәлімдеді. Алайда, екі пікірдің де ғылыми дәлелі жоқ. Экологтар судың біркелкі жылытылмайтынын, нәтижесінде көптеген балықтардың күйіп өлетінін байқады. Сондай-ақ, "Глоб энд Мейл" газетінде былай делінген: "Йорк аймағы 2003 жылы аяқталған 16-шы даңғылдың канализациялық желісінің бірінші кезеңі жергілікті су айдындарына кері әсер еткенін мойындады". 2005 жылдың қазан айының соңында Торонто қалалық кеңесі кеңейту құрылысын тоқтатуға тырысатын экологиялық коалицияға қосылу үшін 34-3 дауыспен шешім қабылдады. Йорк аймағының оңтүстік көршісі болған қала, қаланың су айдындарына, әсіресе Руж өзені аңғарына тигізетін әсерін зерттеу үшін 100 000 доллар бөлді және провинциялық қоршаған орта министрінен зерттеу аяқталғанға дейін құрылысқа рұқсат беруді кейінге қалдыруды сұрады.

Су айдынын қорғаудан алынған сабақтар

Морэнаны сақтауға жасалған әрекеттер суайдында қорғау үшін жерді тұрақты пайдалануды жоспарлау және ақылды даму жағдайы туралы мәлімет береді. 2002 жылғы зерттемесінде Ұлы көлдерді зерттеудің халықаралық қауымдастығы: "Жерді пайдалану жоспарын құру туралы қатысты пікірталас пен соңында оның қалыптасуы экологиялық топтардың ықпалымен жүзеге асырылған азаматтардың бастамалары арқылы ғана мүмкін болды" деп атап көрсеткен. Морэнаны сақтау үшін болған күрес көрсеткендей, бақылауларға кедергі келтіретін қиындықтарды жеңу үшін маңызды саяси қысым қажет: өсімді қолдауға бағытталған муниципалитеттер және араласуға құлшынбайтын жоғары деңгейдегі үкіметтер. Жақсы ғылыми және саяси ақпаратқа қол жеткізудің маңыздылығы зор, сондай-ақ үнемі бақылау және сақ болу қажет.