Кіріспе

Үндістандық қор брокері Кетан Парех – Мумбаи қаласынан шыққан бұрынғы қор брокері. Ол 1998 жылдың соңынан 2001 жылға дейін болған Үндістан қор нарығындағы манипуляциялық алаялыққа қатысқандығы үшін 2008 жылы сотталды. Осы кезеңде Парех белгілі бір таңдалған бағалы қағаздардың (бейресми түрде "K 10" акциялары деп аталды) бағасын жасанды түрде көтерді, осы үшін ол, өзі директор болған Madhavpura Mercantile Co-operative Bank сияқты банктерден алған үлкен қаражатты пайдаланды. Үндістанның Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі кеңесі (SEBI) жүргізген көптеген тергеулерден кейін Парех және оның байланысты компаниялары "K 10" деп аталған он компанияның акцияларының бағасын бұрмалауда кінәлі деп танылды. SEBI Парех пен оған қатысты компанияларға 14 жылға нарықта сауда жасауға тыйым салды.

Ерте мансап

Парех дипломдалған бухгалтер болғаннан кейін, мансабын 1980-ші жылдардың соңында Нарбхерэм Харакчанд Секьюритис (NH Securities) атты беделді институционалдық брокерлік фирмасында бастады. 1990-шы жылдары ол белгілі қор брокері Харшад Метамен танысып, кейіннен Мета құрған және 1992 жылғы Үндістан қор нарығындағы алаялыққа қатысқан GrowMore Investments фирмасына қосылды. Ол IT, медиа және коммуникация саласындағы акцияларға көп инвестиция жасаған және оларды насияттаған алаялықтардың бірі ретінде айыпталып отырды. Қаржылық ақпарат құралдарында оның қор нарығына қатысты бұзақылықтары туралы жаңалықтар пайда болған соң, назар оның қызметіне ауысты, нәтижесінде 2001 жылғы 30 наурызда ол тұтқындалды.

2001 жылғы қор нарығының құлдырауындағы рөлі

Кетан Парех кішкентай нарықтық капиталдануға ие компаниялардың үлкен үлестерін сатып алып, басқа саудагерлермен айналыстық сауда жасау және осы компаниялармен, сондай-ақ ірі институционалдық инвесторлармен сөз байласу арқылы олардың бағасын күрт көтерді. Бұл акция бағаларының тік өсуіне әкелді (мысалы, Zee telefilms акциялары 127 рупийден 10 000 рупийге дейін өсті). Осы он акция жиынтығы бұқаралық тілде "K 10" акциялары деп аталды, ал Парех әдемілеп "Пентафур Буль" деп аталды. 2001 жылдың 1 наурызында, Үндістанның Одақтық бюджеті ұсынылғаннан кейін BSE Sensex 176 ұпайға құлдырады, бұл сол кездегі NDA үкіметін нарықтың реакциясын зерттеуге итермеледі. Кейіннен RBI Парехтің BOI (Үндістан банкі) несиелеріне кепіл ретінде ұсынған төлем тапсырмаларын (PO) қабылдаудан бас тартты, оларды күмәнді деп таныды. RBI Парехке қарсы тергеу бастады. Осы уақытта Мумбайдағы Парехке қарсы брокерлер тобы "K 10" акцияларын сатуға тырысты. Қорқынышқа білінген Парех соңғы екі жылда сәтті көтерген "K 10" акцияларының барлық үлесін, әсіресе GTB банкі мен MMCB банкі акцияларын сатты. Ол бұл ірі көлемді сатуды кешкі сағаттарда, кәдімгі сауда аяқталғаннан кейін, сағат 17:00-ден түнгі жартысына дейін Калькутта қор биржасында жүзеге асырды. Бұл келесі күні қор нарығының құлдырауына әкеп соқты, нәтижесінде сақтандыру компаниялары мен өзара қорлар сияқты ірі институционалдық инвесторлар ауыр зиянға ұшырады. 30 мүшеден тұратын Бірлескен Парламенттік Комиссия (ЖПК) тергеу жүргізді, ол Парехтің Global Trust Bank (GTB) және Madhavpura Mercantile Cooperative Bank (MMCB) сияқты әртүрлі компаниялармен айналысқандығын анықтады. ЖПК оның 1995 жылдан 2001 жылға дейін он үнді компаниясының бағасын манипуляциялауда маңызды рөл атқарғанын анықтады. Бұл Парехтің алғашқы айыпталуына әкелді, ол бір жылдық жазаға кесілді, бұл 1992 жылы Canara Bank бөлімшесімен жасаған мәмілесінің нәтижесінде болды. Парехтің қор саудасына қатысуына тыйым салынғанмен, 2009 жылы Қағаздар және биржалар жөніндегі Ұлттық Кеңес (SEBI) Парех атынан әртүрлі компаниялар мен тұлғалар сауда жасағанын мәлімдеді. Осыған байланысты тергеу жүргізілді және 26 ұйым сауда жасаудан шеттетілді.