Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1719 жылғы Якобит көтерілісінің бір бөлігі
Part of the Jacobite Rising in 1719
Глен-Шил шайқасы 1719 жылғы 10 маусымда Шотландияның Таулы аймағында, 1719 жылғы Якобит көтерілісі кезінде болды. Якобит армиясы, жотадан шақырылған сарбаздар мен испандық теңізшілерден құралған, британдық үкімет әскерлерінен жеңілді. Көтеріліске Испания қолдау көрсетті, ол сол кезде Ұлыбританиямен 1718–1720 жылдарғы Төрттік одақ соғысына қатысқан еді. Бастапқыда Оңтүстік-Батыс Англияға десант түсіруді қолдау мақсатында жоспарланған, бірақ бірнеше апта бұрын тоқтатылған, оның сәтсіздігі Якобиттердің мүддесіне қайырсыздау соққы болды деп есептелді. Шайқас алаңы қазір Шотландиядағы тарихи шайқас алаңдарының тізіміне енгізілген және «Historic Scotland» тарихи қорымен қорғалады.
The Battle of Glen Shiel took place on 10 June 1719 in the Scottish Highlands, during the Jacobite rising of 1719. A Jacobite army composed of Highland levies and Spanish marines was defeated by British government troops. The Rising was backed by Spain, then engaged in the 1718–1720 War of the Quadruple Alliance with Britain. Originally intended to support a landing in south west England, which was cancelled several weeks earlier, its failure was seen as having fatally damaged the Jacobite cause. The battlefield is now included in the Inventory of Historic Battlefields in Scotland, and protected by Historic Scotland.
Өмірбаян
1713 жылы Испания мұрагерлік соғысы аяқталғаннан кейін Испания Италиядағы Сицилия мен Сардиния иеліктерін жоғалтты, ал оларды қайтару Бас министр Джулио Альберони үшін басымдыққа айналды. Сардиния 1717 жылы қайта басып алынды, бірақ 1718 жылдың шілдесінде Сицилияға десант түсіргенде, Корольдік флот Пассаро мүйісіндегі шайқаста испан флотын талқандап, Төрттік одақтың соғысын бастады. Ұлыбританияның Жерорта теңізіндегі күштерін аудару мақсатымен Альберони 7000 испан әскерін Англияның оңтүстік-батысына түсіріп, Лондонға жорық жасап, Джеймс Стюартты таққа қайта орнату жоспарын жасады. Тарихшылар оның ниетінің қаншалықты шын екеніне күмән келтіреді; Альберони амфибиялық операциялар тәжірибесі бар бірнеше замандас мемлекеттік қайраткердің бірі болғандықтан, мұндай оқиғаның болу ықтималдығы төмен екенін жақсы білген. Пассаро мүйісіндегі шайқас Корольдік флоттың одан да қиын жағдайлардағы күшін көрсетті, бұл испан флотының Англияға жетіп, тіпті көптеген әскерлерді десанттауға мүмкіндігінің жоқ екенін білдірді. Испания флоты наурыз айында Кадис портынан шыққанда, қатал дауылға тап болды және Коруньяда паналады, онда ол қалды. Жоспарға бір уақытта Шотландияда көтеріліс ұйымдастыру да кірді, оның мақсаты Инвернесс портын басып алып, швед экспедициялық күштерінің десанттауына жағдай жасау болды. Бұл Швецияның Карл XII-сінің Ганновермен болған дауы мен оның билеушісі Георг I-нің Ұлыбритания монархы болғандығынан туындаған күрделілікті көрсетеді. Карл 1718 жылдың қарашасында қайтыс болды, бұл шведтік қолдауға деген үміттің аяқталуына және шотландтық көтерілістің мақсатының жойылуына әкелді. Ақырында, Джордж Кит пен 300 испан сарбазын тасымалдаған екі фрегат ғана Льюис аралындағы Сторнуэйге жетті. Оларға Франциядан жер аударылғандар қосылды, олардың ішінде Сифорт графы, Джеймс Кит, Туллибардин маркизі, Лорд Джордж Мюррей және Лохилдің Камерон болды. 13 сәуірде олар басқа жердегі сәтсіздік туралы білді; Якобиттердің құрлықтағы әскерлерінің қолбасшысы Туллибардин кері шегінуді ұсынды, бірақ Кит екі фрегатты Испанияға қайтаруға бұйрық беріп, оған бөгет қойды. Басқа амалдары қалмағандықтан, 1000-ға жуық таулы жауынгерлер мен испан әскерлерінен тұратын негізгі күш Инвернесске қарай жорыққа дайындалды, ал артық жабдықтарын 40 испандық сарбаздың күзетімен Eilean Donan-да қалдырды. 10 мамырда британдық әскери эскадрилья қаланы басып алып, теңіз арқылы қашуға мүмкіндік бермеді, ал Джозеф Уайтманның шамамен 1000 адамнан тұратын күштері төрт Кохорн минометтерімен Глен Шилге қарай жылды. 9 маусымда олар Якобит лагерінен 13 шақырымдай жердегі Лох Клуаниге жетті.
When the War of the Spanish Succession ended in 1713, Spain lost its Italian possessions of Sicily and Sardinia, and their recovery was a priority for Giulio Alberoni, the Chief Minister. Sardinia was reoccupied in 1717 but when they landed on Sicily in July 1718, the Royal Navy destroyed the Spanish fleet at the Battle of Cape Passaro, beginning the War of the Quadruple Alliance. To divert British resources from the Mediterranean, Alberoni devised a plan for 7,000 Spanish troops to land in south west England, march on London and restore James Stuart. Historians question how serious he was; since Alberoni was one of the few contemporary statesmen with experience of amphibious operations, he was well aware of how unlikely this was. Cape Passaro demonstrated the Royal Navy's power in far less favourable circumstances, which meant the Spanish fleet was unlikely to even reach England, let alone be allowed to disembark large numbers of troops. When the Spanish fleet finally left Cádiz in March, it was battered by a ferocious storm, and took refuge in Coruña, where it remained. The plan included a simultaneous rising in Scotland, whose purpose was to capture the port of Inverness, and allow a Swedish expeditionary force to disembark. Driven by Charles XII of Sweden's dispute with Hanover, it shows the complexity caused by its ruler George I also being British monarch. Charles died in November 1718, ending any hope of Swedish support, and thus the entire purpose of the Scottish uprising. In the end, only two frigates carrying George Keith and 300 Spanish soldiers reached Stornoway in the Isle of Lewis. Here they were joined by exiles from France, including the Earl of Seaforth, James Keith, the Marquess of Tullibardine, Lord George Murray and Cameron of Lochiel. On 13 April, they learned of the failure elsewhere; Tullibardine, who was commander of Jacobite land forces, recommended retreat, but Keith prevented this by ordering the two frigates back to Spain. With no other option, the main force of some 1,000 Highlanders plus the Spanish troops prepared to march on Inverness, leaving their excess stores at Eilean Donan guarded by 40 Spaniards. On 10 May, a British naval squadron captured the castle, blocking any escape by sea, while Joseph Wightman's force of around 1,000 men with four Coehorn mortars advanced towards Glen Shiel. On 9 June, they reached Loch Cluanie, less than 8 miles (13 km) from the Jacobite camp.
Шайқас
Джон Генри Бастид, Монтегю полкінің кіші офицері, әскери инженер ретінде ұзақ мансапқа ие болды, шайқастан кейін көп ұзамай майданның және қарсылас күштердің қимылының егжей-тегжейлі жоспарын жасады. Шайқастың өзінің сипаттамасы жоқ, бірақ негізгі элементтерін қайта құру мүмкін. Туллибардин Бес Сыңар төбелерінің жанында берік позиция дайындады, испандықтар орталықта, ал жоғарғы жақтар қапталдарында бірнеше траншеялар мен баррикадалардың артында орналасты. Уайтман күштері 10 маусымда сағат 16:00-де келді және бір сағаттан кейін жакобиттердің қанаттық позицияларына минометтерден ату арқылы шабуыл бастады. Бұл аз шығынға әкелді, бірақ шотландтар бұрын минометке кездеспеген, бұл Клейтон мен Мунроның төрт взводына төбеден өздерінің қатарларына дейін көтерілуге және оларды позицияларынан шығарып тастау үшін гранаталарды қолдануға мүмкіндік берді. Жакобит оң жағы жойылғаннан кейін, Харрисон мен Монтегю лорд Сифорт басшылығымен жакобит сол жағына шабуыл жасады. Бұл тау беткейіндегі тастардың тобының артында мықты бекітілген, бірақ минометтерді шебер пайдалану Сифорттың әскерін, өзі ауыр жарақат алған күйі, кері шегінуге мәжбүр етті. Полковник Николас де Кастро Болано басқаратын испандықтар орталықта өздерінің позицияларын ұстады, бірақ олардың қанаттары жол бергенде тауға қарай шегінуге мәжбүр болды. Шайқас кешкі сағат 21:00-ге дейін жалғасты; бірнеше мәліметтерге сәйкес, қызыл жусан өртеніп, түтін мен азайған жарық шотландтардың көп бөлігінің түнге тарап кетуіне мүмкіндік берді. Испандықтар келесі күні таңертең басылды, ал Лорд Джордж Мюррей, Сифорт және Туллибардин жараланды, бірақ жакобит көшбасшылары да қашып құтыла алды. Тарихшы Питер Симпсонның талдауы бойынша, Уайтманның жеңісі минометтерді шебер пайдалануына, оның гранадерлерінің жоғары оттық күшіне және оның жаяу әскерінің агрессивтілігіне байланысты.
John Henry Bastide, a subaltern in Montague's regiment who had a long career as a military engineer drew a detailed plan of the battlefield and the movements of the opposing forces soon after the battle. The section detailing the battle itself is missing but it is possible to reconstruct the main elements. Tullibardine prepared a strong position near the Five Sisters hills, with the Spanish in the centre and the Highlanders on the flanks behind a series of trenches and barricades. Wightman's force arrived about 4:00 pm on 10 June and began the attack an hour later by firing their mortars at the Jacobite flanking positions. This caused few casualties but the Scots had not encountered mortars before, allowing four platoons of Clayton's and Munro's to advance up the hill to their lines, then use grenades to bomb them out of their positions. Once the Jacobite right had been dislodged, Harrison and Montague attacked the Jacobite left under Lord Seaforth. This was strongly entrenched behind a group of rocks on the hillside but skilful use of the mortars forced Seaforth's men to give way while he himself was badly wounded. Commanded by Colonel Nicolas de Castro Bolaño, the Spanish in the centre stood their ground, but had to withdraw up the mountain as their flanks gave way. The battle lasted until 9:00 pm; several accounts claim the heather caught fire and smoke combined with failing light enabled the bulk of the Scots to disappear into the night. The Spanish surrendered the next morning, meanhwile Lord George Murray, Seaforth and Tullibardine were wounded but the Jacobite leaders also managed to escape. An analysis by historian Peter Simpson attributes Wightman's victory to skilful use of mortars, the superior firepower of his grenadiers and the aggression shown by his infantry.
Салдары
Якобиттердің қаза тапқандарын анықтау қиын болды, себебі шайқас алаңында аз ғана мәйіт қалды және көптеген жарақат алғандар қашып кетті, олардың ішінде Сифорт пен Лорд Джордж Мюррей болды, ал Уайтман 21 адамды өлтіріп, 120 адамды жарақаттады. Шотландиядағы қолбасшы Лорд Карпентер Лондонға көтерілісшілерді қуудың мағынасы жоқ екенін және көтеріліс якобиттердің мақсатына зиян келтірді деп, оларды босатудың дұрыс екенін кеңес берді. Туллибардин келісті; 16 маусым 1719 жылы Мар графына жазған хатында ол шайқастың сипаттамасын келтіріп, «бұл патшаның мүддесі мен осы аймақтағы адал поддандыларын құртуға бағытталған» деді. Тұтқынға алынған испандық әскерлер Эдинбург қамалына жіберілді, онда олар төрт ай бойы ұсталды, содан кейін Испанияға қайтып оралды. 1719 жылдың қазан айында британдық теңіз экспедициясы испандық Виго портын басып алып, он күн бойы ұстады, көптеген азық-түлік пен жабдықтарды жойды, содан кейін қарсылықсыз қайта оралды, көптеген олжамен. Теңіз күшінің осы көрсетілімі Альберонидің қызметтен босатылуына және испандықтардың якобиттерге қолдау көрсетуін тоқтатуына әкелді. Болингброк, Сифорт және Лорд Джордж Мюррей сияқты жоғары лауазымды якобиттер үйлеріне жіберілді, ал басқалары басқа жерде қызмет етті. Джеймс Кит прусстық генерал болды және 1758 жылы Хохкирхте қаза тапты. Джордж прусстық дипломатиялық корпусына қосылды; ол 1745 жылғы көтеріліске қатысудан бас тартты және 1759 жылдан 1761 жылға дейін Испанияда елші болды. 1763 жылы кешірілгенімен, ол 1778 жылы Потсдамда қайтыс болды. Туллибардин эмиграцияда қалды, 1745 жылғы көтеріліске қатысты және 1746 жылдың шілдесінде Лондон мұнарасында қайтыс болды. Лорд Джордж принц Чарльздің аға қолбасшыларының бірі болды және 1760 жылдың қазанында Голландия Республикасында қайтыс болды.
Jacobite casualties were hard to estimate since few bodies were left on the field and most of the wounded escaped, among them Seaforth and Lord George Murray, while Wightman lost 21 killed and 120 wounded. Lord Carpenter, commander in Scotland, advised London pursuing the rebels was impractical, and it was best to let them go, arguing the Rising had only damaged the Jacobite cause. Tullibardine concurred; in his letter of 16 June 1719 to the Earl of Mar, he provides a description of the battle, and states "it bid fair to ruin the King's Interest and faithful subjects in these parts". The captured Spanish regulars were sent to Edinburgh Castle where they were held for four months, before returning to Spain. In October 1719, a British naval expedition captured the Spanish port of Vigo, held it for ten days, destroyed vast quantities of stores and equipment, then re embarked unopposed, with huge quantities of loot. This demonstration of naval power led to Alberoni's dismissal, and ended Spanish support for the Jacobites. Senior Jacobites like Bolingbroke, Seaforth and Lord George Murray were allowed home, while others took service elsewhere. James Keith became a Prussian general, and was killed at Hochkirch in 1758. George joined the Prussian diplomatic corps; he refused to join the 1745 Rising, and was ambassador to Spain from 1759 to 1761. Although pardoned in 1763, he died in Potsdam in 1778. Tullibardine remained in exile, took part in the 1745 Rising, and died in the Tower of London in July 1746. Lord George served as one of Prince Charles' senior commanders, and died in the Dutch Republic in October 1760.
Жауынгерлік алаңның сақталуы
Бұл шайқас болған тау Sgurr na Ciste Duibhe деп аталады; Sgurr nan Spainteach деп аталатын қосымша шыңы, яғни "Испаниялықтар шыңы", испан теңізшілерінің құрметіне аталған. Қазір Шотландияның Ұлттық қорына тиесілі, солтүстік беткейінде салынған тас бекіністер Ұлыбританияда сақталған өріс жұмыстарының сирек мысалы болып табылады және ескерткіш ретінде тіркелген. Шабыс-шапқыншылықтың 300 жылдығына дайындық ретінде Шотландияның Ұлттық қоры осы орынды археологиялық зерттеуге қатыстырды. Зерттеу барысында якобит әскеріне қарсы қолданылған минометтерден оқ-дәрілер табылған.
The mountain where the action was fought is called Sgurr na Ciste Duibhe; a subsidiary peak named Sgurr nan Spainteach, or 'Peak of the Spaniards', commemorates the Spanish marines. Now owned by the National Trust for Scotland, the stone breastworks built on the northern slope are a rare example of surviving fieldworks in Britain, and designated a scheduled monument. In advance of the 300th anniversary of the battle, the National Trust for Scotland was involved in an archaeological survey of the site. Finds included ammunition from the mortars which were deployed against the Jacobite forces.