Жава аралына британдық шабуыл (1811)

Кіріспе

Жава аралына британдықтардың шапқыншылығы – 1811 жылғы Жаваға жасалған шабуыл. Наполеон соғыстары кезінде 1811 жылдың тамыз және қыркүйек айларында Голландияның Шығыс Үндістан аралы – Жаваға қарсы британдық десанттық операция. Бұл арал бастапқыда Голландия Республикасының колониясы ретінде құрылған және Француз революциясы мен Наполеон соғыстары кезінде голландтардың бақылауында болды. Осы уақытта француздар республикаға басып кіріп, 1795 жылы Батавия Республикасын, ал 1806 жылы Голландия Корольдігін құрды. Голландия Корольдігі 1810 жылы Бірінші Француз Империясына қосылды, ал Жава номиналды француз колониясына айналды, бірақ оны негізінен голланд әкімшіліктері басқарып, қорғады. 1809 және 1810 жылдары Батыс Үндістандағы француз колонияларының құлауынан кейін, сондай-ақ 1810 және 1811 жылдары Маврикийдегі француз иеліктеріне қарсы сәтті әскери науқаннан кейін назар Голландияның Шығыс Үндістанына аударылды. 1811 жылдың сәуір айында Үндістаннан экспедиция жіберілді, ал фрегаттардан тұратын шағын эскадрилья аралдың жағалауында патрульдеуге, кемелерді тонауға және мүмкіндік туғанда десанттық шабуылдар жасауға бұйрық берілді. 4 тамызда әскерлер құлданды, ал 8 тамызда қорғаныссыз Батавия қаласы капитуляциялады. Қорғаушылар бұрыннан дайындалған Корнелис бекінісіне шегінді, оны британдықтар қоршап алып, 26 тамыздың таңында басып алды. Қалған қорғаушылар – голланд және француз әскерлері мен жергілікті жасақтардың қосындысы – британдықтардың қуып жететініне қашып кетті. Бірнеше десанттық және құрлықтағы шабуылдар қалған бекіністердің көп бөлігін басып алды, ал Салатига қаласы 16 қыркүйекте капитуляциялады, одан кейін 18 қыркүйекте аралдың ресми түрде капитуляциясы болды. Арал Наполеон соғыстарының соңына дейін британдықтардың бақылауында болды, бірақ 1814 жылғы ағылшын-голландиялық шарттың талаптарына сәйкес 1816 жылы Нидерландының басқаруына қайтарылды.

Өмірбаян

Нидерланды бірнеше жыл бойы Францияның бақылауында болды және Британиямен соғысып жатыр еді. Француздарға жақын Герман Виллем Даендельс 1807 жылы Голландиялық Шығыс Үндістанның генерал-губернаторы болып тағайындалды. Ол 1808 жылы Жаваға француз капері «Виржиниямен» келді және британдық қоршау қатерінен аралды нығайта бастады. Даендельс Батавиядан бірнеше шақырым оңтүстікке қарай «Форт Корнелис» деп аталатын бекіністі лагерь құрды. Ол аралдың қорғанысын жаңа ауруханалар, казармалар, қару-жарақ фабрикалары және жаңа әскери колледж салып жақсартты. 1810 жылы Нидерланды Францияға ресми түрде қосылды. Осы өзгерістердің нәтижесінде Ян Виллем Янссенс Наполеон Бонапарт жеке өзі тағайындады. Янссенс бұрын Кейп колониясының генерал-губернаторы болып қызмет еткен және 1806 жылы Блаувберг шайқасында британдықтар жеңілгеннен кейін капитуляцияға мәжбүр болған. Янссенс Жозеф Франсуа Рауль басқаратын француз фрегат дивизиясын ертіп келді, оның құрамында «Медуза» және «Нимфа» фрегаттары мен Яваны қолдауға тағайындалған «Сапфо» корветі болды. Бұл күшті бірнеше жүз француз әскері (жеңіл жаяу әскер) және жоғары шенді француз офицерлері ертіп жүрді. Полковник Ролло Гиллеспи басқаратын әскердің бірінші дивизиясы 18 сәуірде Мадрастан кетіп, капитан Кристофер Коул басқаратын 36 зеңбірекке ие эскадрильямен сүйреді. Олар 18 мамырда Пенангқа жетті, ал 21 мамырда генерал-майор Фредерик Август Ветэрлл басқаратын екінші дивизия, 21 сәуірде Калькуттадан шығып, капитан Флитвуд Пеллев басқаратын 38 зеңбірекке ие эскадрильямен оларға қосылды. 31 шілдеде капитан Маунселл басқаратын «Прокрис» шлюпі Индромайо өзенінің сағасында алты француз канонерлік қайығының күзетімен 40 немесе 50 қарақшыдан тұратын конвойды тапты. Олар қайықтарды жіберіп, француздардың бес канонерлік қайығын тез арада басып алды, алтыншысы жарылды. Алайда, конвой көлеңкелі, батпақты өзенмен жоғалап кетті. Флот голландтықтардың күшін анықтау үшін біраз уақыт күтті. Жағалауды барлауға жіберілген полковник Маккензи Батавиядан шығысқа қарай 19 шақырым жердегі қорғалмаған балықшылар ауылы Силинсингке қонуды ұсынды. Флот 4 тамызда Маранди өзеніне жақындап, 14:00-де әскерлерді түсіруді бастады. Қорғаушылар күтпеген жерден шабуылға ұшырады, ал франко-голландиялық әскерлер десантқа қарсы тұру үшін алты сағатқа жуық уақыт өтті, содан кейін 8000 британ әскері түсірілді. Алдыңғы қадамдар арасында қысқаша шайқас болды, және франко-голландиялық күштер кері шегінді. Британдықтар қаланың бір бөлігі өртелгенін, кофе мен қант сияқты тауарларға толы көптеген қоймалар тоналанғанын немесе суға батқанын көріп, көңілі қалды, бұл оларды жүлде ақшасынан айырды. Стопфордтың бұйрығы бойынша контр-адмирал Альбемарл Берти бас қолбасшы болып тағайындалуға тиіс болды, бірақ ол келген кезде вице-адмирал Дрюридің қайтыс болғанын және Жаваға жоспарланған экспедицияны біліп, содан кейін жолға шықты. Бір шайқаста Жанссенстің француз қол астындағыларының бірі генерал Альберти жасыл формадағы британдық атқыштарды голландтықтар деп қателесіп, қаза тапты. Велтевреден Форт Корнелистен алты шақырым қашықтықта болды және 20 тамызда британдықтар франко-голландиялық позициялардан 600 метр қашықтықта өздерінің бекіністерін дайындауға кірісті. 22 тамызда таңертең форттан шабуыл жасап, британдық батареялардың үшеуін қысқа уақытқа басып алды, бірақ оларды Бенгалиялық сепоялар мен 69-шы полк кері қайтарды. Франко-голландиялықтардың жағдайы бір дезертир генерал Ролло Гиллеспиге екі редутты күтпеген жерден басып алуға көмектескен кезде нашарлады. Гиллеспи қызуы көтеріліп, құлап қалды, бірақ үшінші редутты шабуылдауға қалпына келді. Француз генералы Жофре тұтқынға алынды. Екі голланд офицері, майор Холсман мен майор Мюллер, редуттың қоймасын жарылту үшін өздерін құрбан етті. Үш редут, алайда, қорғаныстың кілті болды, және олардың жоғалуы Янссеннің Шығыс Үндістан әскерлерінің көпшілігін әлсіздетті. Голландтың көптеген әскерлері де француздарға адалдықтарын танымай, дезертирлік жасады. Британдықтар 25 тамызда түн ортасында фортты шабуылдап, қатты шайқастан кейін басып алды. «Буцефал» оларды 12 қыркүйекке дейін жалғыз қуды, сонда француз фрегаттары келді және оны тоқтатуға тырысты. «Буцефал» командирі капитан Чарльз Пелли кері бұрылып, француздарды қуып жүруге тырысты, бірақ қауіпті көріп, олар қашып кетті және Еуропаға қайтып келді. 31 тамызда фрегаттардан, және «Дашер» шлюпі Суменеп фортын және Мадура аралындағы қаланы, үлкен голландтық қорғаныс күштеріне қарсы басып алды. Янссенс Циребонда екенін күдіктенгендіктен, 4 қыркүйекте «Президент», және басқа кемелерден күш түсірілді, бұл қорғаушыларды дереу капитуляцияға мәжбүр етті. Янссенстің штаб мүшесі генерал Жамель қаланың түсуі кезінде тұтқынға алынды. Әскери-теңіз күштері жағалау қалаларын бақылауға алғанда, әскер аралдың ішкі аймақтарына жылжыды. Янссенс 3 қыркүйекте шамамен 1200 атты әскермен және басқа жавалық милициямен күшейтілді. 16 қыркүйекте Салатига британдықтардың қолына түсті. Күші азайып қалған Янссенс екі күннен кейін, 18 қыркүйекте капитуляциялады. Стамфорд Раффлс Жаваның лейтенант-губернаторы болып тағайындалды. Ол голландтық әкімшілік әдістерін тоқтатып, жерді пайдалану жүйесін либералдады және сауданы кеңейтті. 1814 жылы Лондон конвенциясының шарттарына сәйкес, Британия Жава мен басқа Шығыс Үндістан иеліктерін жаңадан тәуелсіз Нидерланд Корольдығына қайтарды. Британдық оккупацияның маңызды салдары жол ережелері болды, өйткені британдықтар қозғалысты сол жақтан жүргізуге бұйрық берді, және бұл Индонезияда бүгінгі күнге дейін сақталды.

The Netherlands had been controlled by France for several years and was already at war with Britain. The strongly pro French Herman Willem Daendels was appointed Governor General of the Dutch East Indies in 1807. He arrived in Java aboard the French privateer Virginie in 1808, and began fortifying the island against the threat of a British siege. In particular, Daendels established an entrenched camp named Fort Cornelis a few miles south of Batavia. He also improved the island's defences by building new hospitals, barracks, arms factories and a new military college. In 1810, the Netherlands were formally annexed by France. As part of the resulting changes, Jan Willem Janssens was appointed personally by Napoleon Bonaparte to replace Daendels as Governor General. Janssens had previously served as Governor General of the Cape Colony, and had been forced to capitulate after being defeated by British forces at the Battle of Blaauwberg in 1806. Janssens accompanied a French frigate division under Joseph François Raoul, consisting of the Méduse and Nymphe and the corvette Sappho tasked to support Java. This force was accompanied by several hundred French troops (light infantry) and some senior French officers. The first division of troops, under the command of Colonel Rollo Gillespie, left Madras on 18 April, escorted by a squadron under Captain Christopher Cole aboard the 36 gun They arrived at Penang on 18 May, and on 21 May the second division, led by Major General Frederick Augustus Wetherall, which had left Calcutta on 21 April, escorted by a squadron under Captain Fleetwood Pellew, aboard the 38 gun joined them. On 31 July Captain Maunsell commanding the sloop the Procris, discovered a convoy of 40 or 50 proas, escorted by six French gunboats in the mouth of the Indromayo river. Launching boats they were able to board and capture five of the French gunboats in quick succession; the sixth blew up. Meanwhile, however, the convoy escaped up the shallow muddy river. There the fleet waited for a time for intelligence concerning the Dutch strength. Colonel Mackenzie, an officer who had been dispatched to reconnoitre the coast, suggested a landing site at Cilincing, an undefended fishing village 12 mile (19 km) east of Batavia. The fleet anchored off the Marandi River on 4 August, and began landing troops at 14:00. The defenders were taken by surprise, and nearly six hours passed before Franco Dutch troops arrived to oppose the landing, by which time 8,000 British troops had been landed. A brief skirmish took place between the advance guards, and the Franco Dutch forces were repulsed. The British were disappointed to find that part of the town had been set on fire, and many warehouses full of goods such as coffee and sugar had been looted or flooded, depriving them of prize money. Stopford had orders to supersede Rear Admiral Albemarle Bertie as commander in chief at the Cape, but on his arrival he learnt of Vice Admiral Drury's death, and the planned expedition to Java, and so travelled on. In one skirmish, one of Janssens's French subordinates, General Alberti, was killed when he mistook some British riflemen in their green uniforms for Dutch troops. Weltevreeden was six miles from Fort Cornelis and on 20 August the British began preparing fortifications of their own, some 600 yards from the Franco Dutch positions. A sortie from the fort early on the morning of 22 August briefly seized three of the British batteries, until they were driven back by some of the Bengal Sepoys and the 69th Foot. The Franco Dutch position worsened when a deserter helped General Rollo Gillespie to capture two of the redoubts by surprise. Gillespie, who was suffering from fever, collapsed, but recovered to storm a third redoubt. The French General Jauffret was taken prisoner. Two Dutch officers, Major Holsman and Major Muller, sacrificed themselves to blow up the redoubt's magazine. The three redoubts were nevertheless the key to the defence, and their loss demoralised most of Janssens's East Indian troops. Many Dutch troops also defected, repudiating their allegiance to the French. The British stormed the fort at midnight on 25 August, capturing it after a bitter fight. Bucephalus pursued them alone until 12 September, when the French frigates came about and attempted to overhaul her. Bucephaluss commander, Captain Charles Pelly, turned about and tried to lead the pursuing French over shoals, but seeing the danger, they hauled off and abandoned the chase, returning to Europe. On 31 August a force from the frigates , and , and the sloop HMS Dasher captured the fort and town of Sumenep, on Madura Island in the face of a large Dutch defending force. Suspecting Janssens to be in Cirebon, a force was landed there from , , HMS President, and on 4 September, causing the defenders to promptly surrender. General Jamelle, a member of Janssens's staff, was captured in the fall of the town. While the navy took control of coastal towns, the army pushed on into the interior of the island. Janssens had been reinforced on 3 September by 1,200 mounted irregulars under Prince Prang Wedono and other Javanese militia. On 16 September Salatiga fell to the British. With his effective force reduced to a handful of men, Janssens surrendered two days later, on 18 September. Stamford Raffles was appointed Lieutenant Governor of Java. He ended Dutch administrative methods, liberalized the system of land tenure, and extended trade. Britain returned Java and other East Indian possessions to the newly independent United Kingdom of the Netherlands under the terms of the Convention of London in 1814. One enduring legacy of the British occupation was the road rules, as the British had decreed that traffic should drive on the left, and this has endured in Indonesia to this day.