Кіріспе

Қоғамдағы өздігінен әрекет ету немесе билік үшін күрес. Әлеуметтік қақтығыс – қоғамдағы өздігінен әрекет ету немесе билік үшін күрес. Әлеуметтік қақтығыс екі немесе одан көп адамның әлеуметтік өзара әрекеттесуде бір-біріне қарсы тұруынан туындайды, және әрқайсысы өзара байланыс арқылы әлеуметтік билікті қолданып, өзара қарама-қайшы мақсаттарға жетуге тырысады, бірақ екінші жақтың өз мақсаттарына қол жеткізуіне бөгет жасайды. Бұл – әрекеттің басқалардың қарсылығына қарамастан, актердің өз қалауынша жүзеге асыруға бағытталған әлеуметтік қарым-қатынас.

Дау-жанжал теориясы

Конфликт теориясы қақтығыста нормалар мен құндылықтардан гөрі мүдделерге баса назар береді. Мүдделерді іздеу әртүрлі типтегі қақтығыстарды тудырады, сондықтан қақтығыс – әлеуметтік өмірдің қалыпты құрауы ретінде қарастырылады, емес құбылыс ретінде. Ресурстар үшін бәсекелестік көбінесе қақтығыстың себебі болып табылады. Теорияның үш негізгі қағидасы бар:

Қоғам – ресурстар үшін бәсекелесетін әртүрлі топтардан тұрады. Қоғам ынтымақтастық атмосферасын көрсетуі мүмкін, бірақ әлеуметтік топтар өз мүдделерін ілгерілету үшін үнемі билік үшін күреседі. Қоғам ішіндегі белгілі бір топтар нақты ресурстар мен өндіріс құралдарын бақылайды. Әлеуметтік топтар өз мақсаттарына жету үшін ресурстарды өз пайдаларына қолданады және көбінесе ресурстарды бақылауға мүмкіндігі жоқтардың есесінен пайда көреді. Осының салдарынан, көптеген басымдық құрылған топтар билікті алу үшін басқа топтармен күреседі. Көбінесе, ең көп ресурстарға ие топтар билікті иеленеді немесе сақтап қалады, себебі олардың өз билігін қолдауға жеткілікті ресурстары бар. Басқаруға ие болғандар оны сақтап қалады деген идея – Матфей эффектісі деп аталады. Конфликт теориясының бір саласы – сындық криминология, бұл термин қылмыстың түпкі себебі – әлеуметтік және экономикалық күштердің нәтижесінде туындайтын қанаушылық деген көзқарасқа негізделген. Бұл перспектива неміс философы Карл Маркстің еңбектерінен бастау алады, ол әділет жүйесі мен заңдарды қоғамдағы байлар мен қуаттылардың пайдасына, ал кедейлерді кішкентай қылмыстар үшін де ауыр жазалауға бейім деп қарастырды.