Кіріспе

Американдық құлдыққа қарсы белсенді (1826–1894)

Сара Паркер Ремонд (6 маусым 1826 – 13 желтоқсан 1894) – американдық лектор, белсенді және құлдықты жоюшы. Массачусетс штатында еркін әйел болып туған ол адам құқықтары мен әйелдер сайлау құқығы үшін халықаралық деңгейде күрескен белсенді болды. Ремонд 16 жасында құлдық институтына қарсы алғашқы публично сөйлеген сөзін айтты және АҚШ-тың солтүстік-шығысында құлдықты жою туралы лекциялар оқыды. Оның інісі Чарльз Ленокс Ремонд шешен ретінде танымал болды, және олар кейде аболиционистік лекцияларымен бірге гастрольдік сапарлар жасады. Ақырында Америка Құлдыққа Қарсы Қоғамының өкілі болған Ремонд 1858 жылы АҚШ-тағы құлдықты жою қозғалысына қолдау жинау үшін Ұлыбританияға баруды шешті. Лондонда Ремонд Бедфорд колледжінде оқыды, сабақтан тыс уақытта лекциялар берді. Америка Азамат соғысы кезінде ол британдық жұртшылықтан Одаққа және Конфедерацияға қарсы блокадаға қолдау көрсетуді сұрады. Соғыс Одақтың жеңісімен аяқталғаннан кейін, ол Америка Оңтүстігіндегі жаңадан азат болған миллиондаған адамды қолдау үшін қаржы жинады. Англиядан Ремонд 1867 жылы Флоренцияда медициналық білім алу үшін Италияға кетті, онда ол дәрігер болды. Ол Италияда шамамен 20 жыл дәрігерлік тәжірибемен айналысты және ешқашан Америка Құрама Штаттарына оралмады, 68 жасында Римде қайтыс болды.

Алғашқы жылдар

Салемде, Массачусетс штатында дүниеге келген Ремонд, Джон Ремонд пен Нэнси (құрметті есімі Ленокс) Ремондтың сегізден он бірге дейінгі балаларының бірі болды. Нэнси Ньютон қаласында, Континенттік армияда соғысқан революциялық соғыс ардагері Корнелиус Ленокс пен Сюзанна Перридің қызы болып дүниеге келді. Джон Ремонд – 1798 жылы 10 жасында Голландияның Кюрасао колониясынан Массачусетске көшіп келген, бостандыққа ие болған афроамерикалық. Джон мен Нэнси 1807 жылдың қазан айында Бостон қаласындағы Африкалық баптист шіркеуінде үйленді. Салемде олар табысты тамақтандыру, азық-түлікпен қамтамасыз ету және шаштараздық бизнесін құрып, белгілі бизнесмендер мен қоғамдық белсенділерге айналды. Ремондтар отбасы жергілікті қыздар академиясына оқуға келген студенттерді пансионға қабылдады, соның ішінде Шарлотта Фортен (кейін Гримке) де болды. Олар Салемдегі сәнді әйелдер шаштараз салонының және штаттың ең ірі парик фабрикасының иесі болды. Олардың үлкен әпкесі Нэнси, устрица сатушы Джеймс Ширманға үйленді. Ремонд ағайындылары – Чарльз Ремонд, ол құлдыққа қарсы күрескен және шешен болды; және Джон Ремонд, ол 1859 жылғы Жаңа Англия түсті азаматтарының конвенциясының қаржы комитетіне сайланған екі әйелдің бірі, Рут Райсқа үйленді. Ремонд 1853 жылы бөлінген театр бөлімінде отырудан бас тартқанда, құлдыққа қарсы күрескендер арасында танымал болды. Ол өзі және достарының тобы үшін, соның ішінде тарихшы Уильям К. Нелл үшін, Бостон қаласындағы Говард Афинеумда өткен танымал "Дон Паскуале" операсына билеттер алған болатын. Театрға келгенде, Ремондты бөлек орындықтарға отырғызуға тырысты. Ол оған келіспей, театрдан шығып, баспалдақтан итеріп жіберді. 1856 жылы Америка құлдыққа қарсы қоғамы лекция оқу үшін Ремондты, АҚШ және Ұлыбританияда танымал Чарльзді және Сьюзан Б. Энтониді жалдап, Нью-Йорк штаны бойынша құлдыққа қарсы мәселелерді талқылауға жіберді. Келесі екі жыл ішінде ол ағасымен бірге Нью-Йорк, Массачусетс, Огайо, Мичиган және Пенсильвания штаттарында сөз сөйледі. Сара Клей Ремондтың әрбір сөзі "ұйықтап жатқан үміттерді оятып, ғасырлар бойы дірілдететінін" жазды. Массачусетс штатының белгілі құлдыққа қарсы күрескені Эбби Келли Фостер 1857 жылы бірге гастрольде болғанда Ремондты қолдады. 1858 жылдың 28 желтоқсанында Ремонд Фостерге жазған хатында:

"Сізден алған жігерлендіру сөздері болмағанда, мен бұл әрекетке бармас едім деп ойлаймын. Мен жүрегіммен осы жұмыста болсам да, жақсы ағылшын тілінде білім алуым керек екенін түсіндім. Менің ең бағалы арманымды іске асыра алмауымның себебі, менің теріңнің түсінен болды деп ойласам, бұл менің қайғымды арттырады."

Ұлыбританияда құлдыққа қарсы дәріс

Жақсы сөйлейтін және қаржы жинауға шебер болғандықтан, Ремондты, 10 жыл бұрын ағасы Чарльз сияқты, американдық аболиционистердің ісін Британияға жеткізуге шақырды. 1858 жылдың 28 желтоқсанында ол пастор Сэмюэл Мэйдің кіші ұлымен бірге Бостоннан Ливерпульге «Арахия» кемесімен сапарға шықты. Қысқы сапар қиын болды, және олар 1859 жылдың 12 қаңтарында Ливерпульге жетті. Кеме мұз бен қарға толып, қатты шайқалып, көптеген жолаушылар, Ремондтың өзі де, ауырып қалды. Ол құлдыққа қарсы күреске үлкен қаржы жинады. 1859 мен 1861 жылдар аралығында Англия, Ирландия және Шотландияда 45-тен астам лекция оқыды. Ұлыбританияға кетер алдында Ремонд АҚШ-тағыдай кемсітушілікке тап боламын деп күткен. Эбби Келли Фостерге жазған хатында: «Мен желден де, толқындардан да қорықпаймын, бірақ мен қандай жолмен барсам да, кемсітушілік рухы мені күтіп отыратынын білемін» деп жазды. Бірақ Ұлыбританияда оны жақсы қабылдады. «Өмірімде бірінші рет ақ әйелдер мені бауырлас ретінде қабылдады», - деп жазды ол; «Бұрын ешқашан көрмеген жанашырлықты сезіндім». 1861 жылы жазған қысқаша өмірбаянында ол «түске қатысты кемсітушілік менің өмірімдегі ең үлкен көлеңке болды» деп атап өтті. Британ аралдарындағы лекцияларында Ремонд және оның американдық аболиционист әріптестері американдық құлдық пен өнеркәсіптік революция кезіндегі британдық жұмысшы табының жағдайы арасындағы ұқсастықтарды көрсетті. Бұл Ұлыбританиядағы аболиционистердің лекцияларына «көбінесе жұмысшы табының өкілдері жиналатын» себебіне айналды. Америка Азамат соғысы (1861–1865) басталғаннан кейін Ремонд Ұлыбританияда Конфедерацияға қарсы блокаданы және Одақты қолдау үшін жұмыс істеді. Британдық тоқыма фабрикалары АҚШ-тың оңтүстігінен келетін мақтаға тәуелді болғандықтан, Ремонд лекцияларында осы мәселеге ерекше назар аударды. 1862 жылы Лондонда сөйлеген сөзінде ол тыңдаушыларына: «Ешқандай мемлекеттік дипломатия, құл иелерінің қорқытуы, мақтаның жетіспеуі немесе құлдардың көтерілісінен қауіптену Ұлыбритания халқының қысымға ұшыраған негрдің досы ретіндегі позициясын сақтауына кедергі келтірмесін» деп шақырды. Азамат соғысы аяқталғаннан кейін Ремонд АҚШ-тағы миллиондаған бостандыққа шыққандарға көмек көрсету үшін лекция оқып, оларға ақша және киім-кешек жинауға күш салды. Ол Лондондық Эмансипация қоғамының және Лондондағы Бостандыққа көмек қорының белсенді мүшесі болды. Оның Лондонда оқылған «Азаттық немесе Америка Құрама Штаттарының оңтүстік штаттарының бостандыққа шыққан негрі» атты лекциясы 1867 жылы «The Freedman» (Лондон) журналында жарияланды.

Білім және кейінгі жылдары

1859 жылдың қазанынан 1861 жылдың маусымына дейін Ремонд Бедфорд колледжінде (кейін Лондон университетінің бөлігі, қазір Роял Холлоуэй колледжімен біріктірілген) оқыды. Ол классикалық академиялық пәндерді – француз, латын, ағылшын әдебиеті, музыка, тарих және сөз өнерін – зерттеді, сонымен қатар колледж демалысында өзінің лекцияларын беруді жалғастырды. Осы кезеңде ол Италияның Рим және Флоренция қалаларына сапар шекті. 1866 жылы әйелдерге дауыс беру құқығын талап ететін петицияға қол қойған 1500 адамның қатарында болды. Ұзаққа соқпай АҚШ-қа оралған Ремонд әйелдер мен афроамерикалықтардың тең сайлау құқығы үшін күрескен Американдық тең құқықтар қауымдастығына қосылды. Оқуын аяқтап, дәрігер болғаннан кейін ол көп жыл Флоренцияда тұрды, сосын Римге көшті. Италияда 1877 жылдың 25 сәуірінде Ремонд Сардиниядан шыққан итальяндық кеңсе қызметкері Лазаро Пинторға (1833–1913) үйленді.

Құрмет

1999 жылы Массачусетс штатының заң шығарушы жиналысы штаттың алты көрнекті әйелін құрметтеп, әрқайсысында қоладан жасалған бюст орнатылған алты биік мәрмәр панельдерді орнатты; бюстер Ремондқа, Доротея Дикске, Флоренс Лускомбқа, Мэри Кенни О’Салливанға, Джозефин Сент-Пьер Руффинге және Люси Стоунға арналған. Әрбір әйелдің екі цитатасы жеке мәрмәр тақтаға қашалған. Панельдердің артындағы қабырғада алты үкіметтік құжаттан жасалған обой жабыстырылған, әрбір құжат бір немесе бірнеше әйелдердің қозғалысына қатысты және қайталап жазылған. Маргарет Басби редакциялаған 2019 жылғы «Африканың жаңа қыздары» антологиясына Сара Паркер Ремондтың «Неге құлдық әлі де кең таралған» және «Америкадағы негр халқы» (1866 жылы Лондонның «The Daily News» газеті редакторына жолданған хат) атты екі туындысы енген. Сонымен қатар, оның мұрасы Делия Джаррет Макаолидің антологияға қосқан «Бедфорд әйелдері» атты үлесінде көрініс тапты, ол Ремондтың өмірін баяндайды. 2020 жылы Лондон университетінің колледжі Расизмді және нәсілдік дискриминацияны зерттеу орталығын «UCL Сара Паркер Ремонд орталығы» деп атады, ал профессор Пол Гилрой оның негізін қалаушы директоры болды. Сомалилік жазушы Игияба Скегоның итальян тілінде жарық көрген «La linea del colori: Il Grand Tour di Lafanu Brown» (Флоренция: Giunti, 2020) атты ең көп сатылған романы афроамерикандық мүсінші Эдмония Льюис пен Сара Паркер Ремондтың кейіпкерлерін біріктіреді және Рим мен осы екі тұлғаға арналған. 2021 жылы Честер университеті оқу процесінің басым бөлігін Уоррингтон қаласының орталығына көшіруді жоспарлады, ол жаңадан Сара Паркер Ремонд ғимараты деп аталған ғимаратта орналастырылды. 2023 жылдың сәуір айында Ремондтың құрметіне көк мұра тақтасы ашылып, көшіру тойланды. 2021 жылдың қыркүйегінде Ремонд Уэйкфилд, Батыс Йоркширде құлдықтың зұлымдықтарына қарсы күресті насихаттау үшін 1859-1860 жылдары Англия мен Ирландияда өткізген науқаны үшін құрметке ие болды, оны Уэйкфилд әйелдерінің құлдыққа қарсы қоғамының Элизабет Доусон шақырған болатын. Ремонд лекциясын оқығаннан кейін, 1860 жылдың 12 қаңтарында жүгері биржасында аралас жынысты Уэйкфилд құлдыққа қарсы қауымдастығы құрылды. 2022 жылы 25 наурызда Лондонда оның құрметіне Нубийлік Жак қауымдастығының трастысынан көк тақта ашылатыны жарияланды. 2023 жылы «The Guardian» газеті өзінің «Cotton Capital» жобасы аясында Клодетт Джонсоннан Ремондтың портретін жасауды тапсырды.