Кіріспе

Американдық аболиционист

Дэвид Уокер (28 қыркүйек 1796 – 6 тамыз 1830) – американдық аболиционист, жазушы және құлдыққа қарсы күрескер. Әкесі құл болғанмен, анасы бос болғандықтан, ол да бос адам санатында болды (partus sequitur ventrem). 1829 жылы Бостон қаласында (Массачусетс штаты) тұрғанда, Африкалық Ұлы Ложаның (кейін Принс Холл Ұлы Ложасы, Массачусетс юрисдикциясы) көмегімен «Әлемнің афроамерикандық азаматтарына үндеу» атты шақыруын жариялады. Бұл үндеу құлдықтың зұлматы мен теңсіздігіне, сондай-ақ әрбір адамның діни және саяси принциптерге сәйкес әрекет етуге жауапкершілігіне назар салды. Сол кездегілердің кейбіреуі бұл кітапшаның қоздыратын реакциядан қорқып, алаңдады. Оңтүстік штатының азаматтары Уокердің көзқарастарына ерекше қарсы болды, нәтижесінде «қоздырылатын жарияланымдардың» таралуын тыйым салатын заңдар қабылданды, ал Солтүстік Каролина заңнамасы құлдар мен бос афроамерикандықтарды бақылау үшін Солтүстік Каролинада бұрын-соңды қабылданбаған ең қатаң шараларды енгізді. Уокер өзінің қара нәсілді достарының басынан өткен зұлымдыққа шыдамады. «Егер мен осы қанды жерде қалатын болсам, ұзақ өмір сүре алмаймын. Мен құлдардың тізбектерін үнемі естіп, олардың жеккөруші еңселеріне тап болып тұруым керек», – деп ойлады ол кейін. Сондықтан, жас кезінде Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласына көшіп келді, ол өркендеп келе жатқан бос афроамерикандықтар үшін маңызды орталық болды. Ол белсенділердің күшті Африкалық Методист Епископтық шіркеуімен (AME шіркеуі) байланысқа түсті, ол АҚШ-тағы алғашқы афроамерикандық діни ұйымның мүшелері болды. Кейін ол кеме жасау орталығы және белсенді афроамерикандық қауымдастығы бар Филадельфияға сапар шекті және онда тұрды, дәл сол жерде AME шіркеуі құрылған. АҚШ Тәуелсіздік соғысынан кейін Массачусетс штатында құлдық жойылған еді. 1826 жылдың 23 ақпанында ол Джонас Батлердің қызы Элиза Батлерге үйленді. Оның отбасы Бостондағы танымал афроамерикандық отбасы болды. Олардың балалары Лидия Энн Уокер (1830 жылдың 31 шілдесінде Бостонда бір жас тоғыз айлық шаладан өкпе ауруынан қайтыс болды), оның туған жылы 1830 және 1835 жылдары да көрсетілген. Оның қайтыс болған күні 1901 жыл деп те айтылады. Кейін ол кемежайларға жақын Браттл көшесінде киім дүкені ашты. Ол 1780 жылдары құрылған және афроамерикандықтарға жасалған кемсітушілікке қарсы тұрған Принс Холл масондық ұйымымен байланысты болды, сондай-ақ Африкаға бос афроамерикандықтарды отарлауға қарсы болған Массачусетс жалпы түсті қауымдастығының негізін қалаушылардың бірі болды және Рев. Сэмюэл Сноуденнің методист шіркеуінің мүшесі болды. Уокер сонымен қатар құлдық пен расизмге қарсы көптеген сөздер айтты. Томас Далтон мен Уокер Джон Т. Хилтонның 1828 жылдың 24 маусымында Бостонның Африкалық Ұлы Ложасының алдында сөйлеген «Жыл сайынғы мейрамда, Жақия баптист» атты сөздерін жариялауға көмектесті (Бостон, 1828). Олар нәсілшілдікке ұшырағанымен, Бостонның афроамерикандық отбасылары 1820 жылдары салыстырмалы түрде жақсы жағдайда өмір сүрді. Бостондағы афроамерикандықтардың біліктілігі мен белсенділігінің деңгейі ерекше жоғары болды. Тарихшы Питер Хинкстің сөзінше: «Түрлі қалалар мен елді мекендерде афроамерикандықтардың санының өсуі білімді және қоғамдық өмірге белсенді қатысатын жергілікті афроамерикандық көшбасшылардың қалыптасуымен тығыз байланысты болды». 1828 жылдың соңына қарай Уокер Бостонның құлдыққа қарсы басты өкіліне айналды.

Жариялану тарихы

1829 жылдың қыркүйегінде Уокер африкалық американдықтарға арналған үндеуін жариялады, ол "Уокердің үндеуі", төрт мақалада; "Әлемнің түсті азаматтарына, әсіресе және тікелей Америка Құрама Штаттарының азаматтарына" деген кіріспемен бірге, Бостон қаласында, Массачусетс штатында 1829 жылдың 28 қыркүйегінде жазылған. Бірінші басылым өте сирек; 1830 жылы екінші, содан кейін үшінші басылым жарық көрді. Уокердің 1830 жылғы екінші басылымында Гарнет Дэвид Уокердің алғашқы өмірбаяны және оның өзінің "Америка Құрама Штаттарының құлдарына арналған үнқатысуы" атты ұқсас тақырыптағы сөйлеуі жарияланды. Бұл сөйлеу 1843 жылы жарыққа шығарғанда тым радикалды деп танылып, басылымнан алынып тасталды.

Расизм

Уокер 19 ғасырдың басындағы расизмге қарсы күресті. Ол, әсіресе, Америка Колонизациялық Қоғамы сияқты ұйымдарды сынады, олардың мақсаты – АҚШ-тан барлық еркін және босатылған афроамерикандықтарды Африкадағы колонияға депортациялау (осылайша Либерия құрылды). Уокердің памфлеті жарық көрмес бұрын үш жыл бұрын қайтыс болған экс-президент Томас Джефферсонның афроамерикандықтардың төмендігі туралы жарияланған пікірлеріне қарсы жазды. Ол АҚШ-тағы ақ нәсілділердің қара терінің төмендік пен кемсіздіктің белгісі деген тұжырымын жоққа шығарды. Ол сыншыларды "Египеттіктер Израиль ұрпақтарын олардың адам емес екендігін айтып, қорлағандығын көрсететін, қасиетті немесе әдеттегі тарихтың бір бетін көрсетуге" шақырды, бұл олардың Мысырда құлдықта болған кезеңіне сілтеме жасады.

Тең құқықтылық

1820 және 1830 жылдарға қарай, қара нәсілді ерлер мен әйелдердің тең құқықтары үшін белгілі бір деңгейде ұмтылыс білдірген жеке адамдар мен топтар пайда болды, бірақ Уокердің үндеуі жарияланған кезде жалпыұлттық құлдыққа қарсы қозғалыс болған жоқ. Тарихшы Герберт Аптекер былай жазды:

Аболиционист болу – әлсіз жүректілерге арналған іс емес. XIX ғасырдың бірінші жартысында құл иелері ұлттағы ең тығыз байланысты және ең маңызды экономикалық бірлік болды, олардың миллиондаған құлдары мен миллиардтаған долларлық инвестиция құрайтын миллиондаған акр жері бар еді. Бұл экономикалық күшке саяси билік тең келді, себебі оның иелері ұлт ішінде және Оңтүстікте үстемдік құрды. Аптекер Конституциядағы ережеге сіңіп тұрған, онда құлдардың үштен бес бөлігі штаттың жалпы санына есептелді, Конгресс орындарын және сайлаушылар алқасын бөлу мақсатында. Бұл Оңтүстіктегі ақ сайлаушыларға олардың санына қарағанда сайлау кеңсесінде әлдеқайда көп билік берді; құлдар мен бос қара адамдар дауыс бере алмады. Оның нәтижесінде Оңтүстік саясаткерлерінің үлкен билігі пайда болды және оңтүстік өкілдері президенттікке сайланды.

Құлдықтың әсері

Апелляция құлдықтың және еркін қара американдықтардың бағынышты болуы мен кемсітуінің зиянды салдарына тоқталып, оларды сипаттады. Құлдықтан босатылғандардың ерекше реттеуге мұқтаж екендігі айтылды, "өйткені олар өздерін-өздері реттеуге сенімді емес еді және қоғам белгілеген шекараны бұзуы мүмкін еді".

Қуғынға қарсы тұру

Өзінің Үндеуінде Уокер қара нәсілді қауымды құлдыққа және кемсітушілікке қарсы күресуге шақырды. Тарихшы Пол Гудманның пікірінше, "Уокердің poleмикасына бірлік әкелетін нәрсе – нәсілдік теңдік үшін күрес және оны жеңіп алуда қара нәсілділердің белсенді қатысуы". Әдебиеттанушы Крис Апап бұл пікірмен келіседі. Апаптың сөзінше, Үндеу қара нәсілділердің бостандық үшін тек дұға етумен шектелуі керек деген ұғымды жоққа шығарды. Апап Үндеудегі бір сөзге ерекше тоқталды, онда Уокер қара нәсілділерді "[құтылу жолыңызды анық көретінше, қатыгез қанаушылар мен кісі өлтірушілердің билігінен бостандыққа немесе табиғи құқыққа қол жеткізуге тырыспаңыздар; сол сәт келгенде, қорқудың немесе қайғырудың қажеті жоқ" деу арқылы жігерлендіреді. Апап Уокердің бұл сөздерін Киелі кітаптағы "қорқудың немесе қайғырудың қажеті жоқ" деген нұсқаумен байланыстырады. Ол былай түсіндірді: "Бұл тікелей 2 Патшалар кітабының 20:15 аятынан алынған цитата, онда израильдіктерге «қорқудың немесе қайғырудың қажеті жоқ» делінеді, себебі Құдай олар үшін шайқасып, жауларынан құтқарады, олардың ешқандай күш жұмсауына мұқтаж болмайды". Киелі кітапта израильдіктерден тек дұға ету күтіледі, бірақ Уокер қара нәсілділердің "әрекет етуі" керек деп мәлімдейді. Тарихшы Питер Хинкстің айтуынша, Уокер "ұлтты көтерудің кілті – жеке адамның моральдық жақсаруына деген ынтасы: білім алу, өздігінен ұстау, протестанттық дінге адалу, тұрақты еңбек ету және өзін-өзі басқару" деп сенген.

Білім беру және дін

Білім мен дін Уокер үшін ерекше маңызды болды. Оның пікірінше, қара нәсілділердің білімі қара нәсілділердің табиғатынан кемшіліктері бар деген ұғымды жоққа шығару ғана емес, сонымен қатар ақ нәсілділерді қорқытады. "Түсті адамдарды біліммен қамтамасыз ету дегеннің өзі-ақ біздің қатыгез қанаушыларды қорқытып жібереді", - деп жазды ол. Уокердің ойынша, білімді адамдардың бауырларын оқытуға ерекше міндеті бар, ал сауатты қара нәсілділер оның кітапшасын оқи алмайтындарға оқуға шақырылды. Ол былай деп түсіндірді: "Аспан астындағы әр ұлттың, тілдің және диалектінің барлық түсті ерлер, әйелдер мен балалары осы үндеудің бір данасын алуға және оны оқуға немесе оқып беруге тырысуы керек, өйткені ол олар үшін арнайы жазылған". Дін мәселесінде Уокер "Менің Иемнің ізгі хабарының уағыздаушылары" деп аталатынтардың екіжүзділігін қатты сынады, олар бізді өздерінің табиғи мұрасы ретінде ғана емес, сонымен қатар әлемдегі кез келген сенімсіз немесе деист сияқты қаталдықпен қарады – олар тек біздің қанымыз бен азабымызды Иеміз Иса Мәсіхті даңқтау үшін пайдаланғысы келгендей. Оның пікірінше, қара нәсілділер құлдыққа қатысты Киелі кітаптағы тұжырымды қабылдамай, ақ нәсілділерді Құдай оларды зұлымдықтары үшін жазаламас бұрын, тәубе етуге шақыру керек. Тарихшы Шон Виленцтің айтуынша, Уокер өзінің "Үндеуінде" "барлық жаратылыстарына әділдікті сыйлайтын Құдай деп есептейтін, нәсілшілдік бұрмалаулардан тазартылған христиандық діннің нұсқасын ұсынды".

Басқа елдермен салыстыру

Апелляциясында Уокер ақ американдықтарды құлдыққа қатысты көзқарастарын басқа топтармен салыстыра отырып сынады. Осы еңбекте Уокер британдықтарды мақтап, оларды "жер бетіндегі түсті адамдардың ең жақсы достары" деп атады. Олар бізді аздап-аздап қанаса да, қазір Батыс Индиядағы колониялары арқылы бізге ауыр қысым көрсетіп отыр. Дегенмен, олар біздің жағдайымызды жақсарту үшін жер бетіндегі барлық басқа елдердің бірлескен күштерінен жүз есе артық іс тындырды. Керісінше, Уокер ақ американдықтарды "әдемі сөздермен көрсетілген діншілігімен және бос еркіндік туралы айтуларымен" "екіжүзділік пен арсыздықтың ең төменгі шегіне" дейін айыптады.

Қайта сатып алу мүмкіндігі

Уокердің Америка Құрама Штаттарын сынағанына қарамастан, оның үндеуі елді құтқарылмайтын деп жарияламады. Ол ақ американдықтарды «осы Америка Құрама Штаттарының түрлі терілі халқын» «әлем жаратылғаннан бері өмір сүрген ең төмендеген, қайғылы және басылған халыққа» айналдырды деп айыптаса да, тарихшы Шон Виленцтің сөзіне сүйенсек, «ол тіпті ең өткір тұстарында да республикалық қағидаларды немесе туған елін жоққа шығармады».

Қайырымдылық көзқарасының орынсыздығы

Уокер ақ адамдардың кейбір құлдарды босатуға дайындығы үшін мақтауға лайық емес екенін айтты. Тарихшы Питер Хинкстің түсіндіруінше, Уокер былай деді: «Ақтар қараларға бостандық бергенде, олар бұрын олардан осы бостандықты әділетсіз түрде ұстап алғандықтан, оны пайдалану құқығынан басқа ештеңе бермеді. Олар қараларға сыйлық берген жоқ, керісінше, Құдайдан және олардан ұрлағандарын қайтарды. Сондықтан ақтарды бостандықтың көзі деп құрметтеу – барлық жақсылықтың бастауы және тек оның алдында ғана міндеттеме мен қарыз сезімі тууы керек екенін мойындамаумен тең».

Өлім

1830 жылы жаз айында Бостонға келгеннен кейін бес жыл өткен соң Уокер қайтыс болды. Оны улаған деген қауесет болғанымен, Уокер Оңтүстік Бостонның қара нәсілділерге арналған зиратына жерленді. Оның нақты жерленген орны белгісіз күйде қалды.

Оның ұлы Эдвард Г. Уокер (сондай-ақ Едвин Г. Уокер деп те аталады) Уокер қайтыс болғаннан кейін дүниеге келді және 1866 жылы Массачусетс штатының заң шығарушы жиналысына сайланған алғашқы қара нәсілді адам болды. Ұлттық саябақтар қызметі Бостонның афроамерикалықтардың ұлттық тарихи орны үшін, соның ішінде қара Beacon Hill қауымы үшін жүріп танысуға арналған турларды әзірледі. Толыққанды баяндамалар қара көрші және қалалық белсенділер үшін маңызды болған Дэвид Уокер туралы әңгімелерді қамтиды. Бұл турдың онлайн нұсқасы да қолжетімді.