Америкалық тышқы және коммунистік шпион: Джульетта Стюарт Пойнтс тағдыры

Кіріспе

Американдық тыңшы

Джульет Стюарт Пойнтц (алғашқы аты "Пойнтс") (25 қараша 1886 – шамамен 1937) – американдық сайлау құқығы үшін күрескен, кәсіподақ мүшесі және коммунистік тыңшы. Студент және университет оқытушысы кезінде Пойнтц көптеген радикалды идеяларды қолдады және Америка Құрама Штаттары Коммунистік партиясының (CPUSA) негізін қалаушылардың бірі болды. Кейін ол Кеңес Одағының барлау қызметінде жұмыс істей бастады, Жозеф Сталиннің Ұлы тазалауы кезінде оның кейбір әріптестері атылып жатқанда, Мәскеуге құпия сапар жасады, содан кейін партиядан шықты. Бұл оның 1937 жылғы маусымда Нью-Йоркте түсініксіз жоғалып кеткеніне, мүмкін троцкистермен байланысы болғандықтан, жазалау отрядының құрбаны болғанына алып келген деп саналады.

Ерте өмір және білім

Джульет Пойнц 1886 жылдың 25 қарашасында Небраска штатының Омаха қаласында дүниеге келді. Оның отбасы Барнард колледжіне оқуға түсуге дейін көп ұзамай Нью-Джерси штатының Джерси-Сити қаласына көшті. Ол Америка революциясының қыздары қатарындағы (DAR) мүше болды. Пойнц жас кезінде Нью-Йорк қаласына көшіп, 1907 жылы Барнард колледжін бітірді. 1918 жылы ол ILGWU ұйымынан шықты. Кейіннен ол "Үшінші кезең" кезінде Кеңес ОГПУ-сы үшін барлау жұмыстарын жүргізу үшін бұрынғы жұмысынан бас тартты. CPUSA-ның негізін қалаушы мүшесі Бенджамин Гитлоудың кітабында айтылғандай, Пойнц бірнеше рет Америка Коммунистік партиясының съездеріне делегат ретінде қатысты, партияның Орталық атқару комитетінің мүшесі болды, сонымен қатар Нью-Йорк облыстық атқару комитетінде жұмыс істеді. Ол Коминтерн (Коммунистік Интернационал) миссиясымен Қытайға барды және 1934 жылы КПСС-тен шығып, Кеңес ОГПУ-сы (Кеңес әскери құпия полициясы) үшін жұмыс істеді, Совет Одағы үшін ғылыми ақпарат жинады. 1936 жылы Пойнц Кеңес билігінен қосымша нұсқаулар алу үшін құпия түрде Мәскеуге сапар шекті, онда Джордж Минк (лақап аты Минкофф) деген америкалықпен бірге көрінді, ол кейін Испания азамат соғысы кезінде бірнеше троцкишілердің жоғалуына қатысқан адам еді. Мәскеуде ол Сталин бастаған Ұлы тазалауға куә болды, сол тазалауда ол таныс және бірге жұмыс істеген адамдары өлтірілді. Ол АҚШ-қа көңілі толып, ОГПУ (кейін НКВД) үшін тыңшылықты жалғастыруға ниеті болмады. 1937 жылдың 3 маусымында ол жоғалып кетті. Полиция жүргізген тергеу оның тағдыры туралы ешқандай ақпарат бермеді, ал оның бөлмесіндегі барлық киімдері мен қол жүгі қол тигізбегендей болып тұрды, бұл оның ғимараттан ұзаққа кетпегенін көрсетеді. 1938 жылдың басында көрнекті итальяндық-американдық анархист Карло Треска советтердің Пойнцты оның дезертирлікке кетуіне жол бермеу үшін ұрлағанын жария түрде айыптады. Ол оның жоғалуына дейін ол 1936 жылы Мәскеуде көрген нәрселеріне деген наразылығын білдіру үшін оған келгенін айтты. Кейінірек Чемберс Пойнцтің дезертирлікке тырысқаны үшін өлтірілгенін естігенін және бұл қауесет оның 1938 жылы қашу кезінде сақтық танытуына себеп болғанын мәлімдеді. Элизабет Бентли 1930 жылдардың соңында Якоб Голостан, ал 1945 жылы КГБ офицері Анатолий Громовтан Пойнцтің сатқын болғанын және қазір қайтыс болғанын естігенін айтты. Чемберстің де, Бентлидің де қашулары, Poyntz ісіндегі үлгіден қорқу себебімен байланысты болуы мүмкін. Автор Бенджамин Гитлоу Пойнцтің Сталиннің тазалауларынан көңілінің қалғанын және КСРО үшін тыңшылық қызметін жалғастыруға ниеті болмағанын жазды. Гитлоу ОГПУ/НКВД Пойнцтің бұрынғы жарына, коммунистік идиш тіліндегі Morgen Freiheit газетінің редакторы Шахне Эпштейнге (Шахно Эпштейн (1881-1945)) Пойнцті Орталық паркте серуендеуге шақыру үшін пайдаланғанын айтады. "Олар Колумбс Сърклде кездесіп, Орталық паркте серуендеді. Шахно оны қолынан ұстап, жол бойына алып жүрді, онда үлкен қара лимузин жаяу жолдың жиегіне жақын тұрды. Екі адам машинадан секіріп түсіп, Пойнцті ұстап, машинаға тығып алып, жылдамдықпен кете берді". Гитлоудың айтуынша, өлтірушілер Пойнцті Дачесс округіндегі Рузвельттің иелігіне жақын орманға алып барып, өлтіріп, сол жерге жерледі. "Денесі әк пен топырақпен жабылған. Үстіне өлген жапырақтар мен бұтақтар қойылды, оларды үш кісі өлтіруші аяқтарымен таптап тастады".

Juliet Poyntz was born on November 25, 1886, in Omaha, Nebraska. Her family moved to Jersey City, New Jersey, not long before she entered Barnard College. She was a member of the Daughters of the American Revolution (DAR). Poyntz moved to New York City as a young adult, where she earned degrees at Barnard College in 1907. In 1918, she left the ILGWU. She later quit her outside work in favor of intelligence activities for the Soviet OGPU during the "Third Period". According to a book by Benjamin Gitlow, a founding member of the CPUSA, Poyntz was a delegate to several consecutive American Communist Party conventions, and was a member of the Party's Central Executive Committee, besides being on New York's District Executive Committee. She had gone to China on a Comintern (Communist International) mission, and had dropped out of the CPUSA in 1934 in order to work for the OGPU (Soviet military secret police) in gathering scientific information for the Soviet Union. In 1936, Poyntz secretly travelled to Moscow to receive further instructions from Soviet authorities, and was seen there in the company of George Mink (alias Minkoff), an American later implicated in the disappearance of several Trotkskyists during the Spanish Civil War. While there, Poyntz witnessed the Great Purge instigated by Stalin, in which people she had known and worked with were killed. She returned to the US disillusioned and unwilling to continue spying for the OGPU (later the NKVD). on the evening of June 3, 1937. A police investigation turned up no clues to her fate, and her belongings, all of her clothing, and hand luggage in her room appeared to be untouched which suggested that she had not intended to leave the building for very long. In early 1938, Carlo Tresca, a leading Italian American anarchist, publicly accused the Soviets of kidnapping Poyntz in order to prevent her defection. He said that before she disappeared, she had come to him to talk over her disgust at what she had seen in Moscow in 1936 in the early stages of Joseph Stalin's Great Purge. Chambers later stated that he heard Poyntz had been killed for attempted desertion, and this rumor contributed to his caution when he defected in 1938. Elizabeth Bentley stated she was told by Jacob Golos in the late 1930s, and later by KGB officer Anatoli Gromov in 1945 that Poyntz had been a traitor and was now dead. Both Chambers' and Bentley's defections were probably in part motivated by fear of the example set in the Poyntz case. Author Benjamin Gitlow wrote that Poyntz was disillusioned by Stalin's purges and was unwilling to continue as an espionage agent for the USSR. Gitlow relates that the OGPU/NKVD used Poyntz's former lover, a man named Shakne Epshtein (Shachno Epstein (1881 1945)), the associate editor of the Communist Yiddish daily Morgen Freiheit (and an OGPU/NKVD agent himself), to lure Poyntz out for a walk in Central Park. "They met at Columbus Circle and proceeded to walk through Central Park Shachno took her by the arm and led her up a side path, where a large black limousine hugged the edge of the walk Two men jumped out, grabbed Miss Poyntz, shoved her into the car and sped away." Gitlow relates that the assassins took Poyntz to the woods near the Roosevelt estate in Dutchess County, and killed and buried her there. "The body was covered with lime and dirt. On top were placed dead leaves and branches which the three killers trampled down with their feet."

Жеке өмір

1913 жылы Пойнц доктор Фридрих Франц Людвиг Глезерге, коммунист және Нью-Йорктегі неміс консулдығының аташесіне үйленді. Ол бойжеткен кездегі тегін сақтап қалды, бірақ "Points" жазуын "Poyntz" деп өзгертті.