Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гуна қолөнерінен жасалған мата. Мола немесе Молас – Панамадағы жергілікті гуна халқының дәстүрлі әйелдер киімінің бір бөлігі болып табылатын қолмен жасалған мата. Олардың киімдеріне үлгілі оралған белдемше (сабурет), қызыл және сары бас киімі (мусуэ), қол және аяққа тағылатын әшекейлер (вини), алтын мұрын сақинасы (оласу) және мола көйлегінен (дулемор) басқа сырғалар кіреді. Чоко және Куна есімді екі тайпа аралас некелер жасамай, бірдей мәдениетті қабылдамай, қатар өмір сүрді. Гуна тілінде, Дулегаяда, "мола" сөзі "көйлек" немесе "киім" деген мағынаны білдіреді. Мола дәстүрі гуна әйелдерінің денелерін геометриялық өрнектермен бояуынан бастау алды, олар қолжетімді табиғи бояуларды пайдаланды. Кейін, испандықтар келгеннен кейін, осы өрнектер мақтадан тоқылды, ал одан кейін 19 ғасырда кемелермен алмасатын кокосқа айырбастау арқылы алынған матадан тігілді.
Guna hand made textile
The Mola or Molas is a hand made textile that forms part of the traditional women's clothing of the indigenous Guna people from Panamá. Their clothing includes a patterned wrapped skirt (saburet), a red and yellow headscarf (musue), arm and leg beads (wini), a gold nose ring (olasu) and earrings in addition to the mola blouse (dulemor). Two groups, Choco and Cuna lived side by side without intermarriage and without adopting a similar culture. In Dulegaya, the Guna's native language, "mola" means "shirt" or "clothing". The mola originated with the tradition of Guna women painting their bodies with geometric designs, using available natural colors; at a certain point, after the arrival of the Spanish, these same designs were woven in cotton, and later still, sewn using cloth "acquired by trade from the ships that came to barter for coconuts during the 19th century".
Стильдің дамуы
Екі топ, Чоко, Дариен таңғажайып жерінің жанында тұратын топ, дене бояумен айналысқан. Моланың пайда болуы дене бояуымен байланысты болуы мүмкін. 1514 жылы Паскуаль де Андагоя Дариенге келді және әйелдердің өте әдемі киінгенін, аяқтарына дейін жететін, өрнекті мақта шапан кигенін, бірақ қолдары мен кеуделері ашық қалғанын жазды. Олар тіпті 1688 жылға дейін блузка кимеген, миссионерлер оларды енгізгенге дейін. Испандықтардың отарлауынан және миссионерлермен байланыстан кейін ғана гуна тайпасы дәстүрлі геометриялық өрнектерін матаға көшіре бастады, алдымен матаға тікелей бояу арқылы, кейін кері аппликация техникасын қолдана отырып. Бұл техника алғаш рет қашан қолданылғаны туралы әлі де келісім жоқ. Ол 19 ғасырдың екінші жартысында кең таралған сияқты. 1924 жылы леди Браун сиқыршының/Кантулдың киімін "ұзын, кабалистік белгілермен жабылған, барлығы матаға тігілген немесе енгізілген" деп сипаттады. Гуна тайпасы өз дизайндары үшін шабыт алып, бұрын дене бояуында қолданылған геометриялық өрнектерді пайдаланды. Бұрын олар гүлдердің, теңіз жануарларының, құстардың және халық мәдениетінің реалистік және абстрактілі суреттерін де салған. Әр аралдың дәстүріне сәйкес, гуна әйелдері мола жасауды жасөспкеннен кейін немесе одан да ертерек бастайды. Батыс стилінде киінетін әйелдер азшылықта, сондай-ақ Панама қаласындағы қауымдастықтарда да.
Two groups, Choco a group who lives near the Isthmus known as Darien were the body painters. Molas may have their origin in body painting. In 1514, Pasqual de Andagoya, arrived in Darian and wrote the women are very well dressed, in embroidered cotton mantles which extend down so as to cover their feet, but the arms and bosom are uncovered." They did not wear blouses even in 1688 until they had been introduced by the missionaries. Only after colonization by the Spanish and contact with missionaries did the Guna start to transfer their traditional geometric designs on fabric, first by painting directly on the fabric and later by using the technique of reverse appliqué. It is not agreed when this technique was first used. It seems to have been popular in the second half of the nineteenth century. In 1924, Lady Brown refers to the dress of the medicine man/ Kantules as "dressed up the knees in long covered with cabalistic characters all worked into, or let into, the cloth in a form of patchwork." As an inspiration for their designs, the Guna first used the geometrical patterns which have been used for body painting before. In the past, they have also depicted realistic and abstract designs of flowers, sea animals and birds, and popular culture. Depending on the tradition of each island, Guna women begin the crafting of molas either after they reach puberty, or at a much younger age. Women who prefer to dress in western style are in the minority as well as in the communities in Panama City.
Құрылыс
Молалар кері аппликация әдісімен қолмен жасалады. Әр түрлі түсті матадан (әдетте, мақтадан) бірнеше қабат (әдетте, екіден жетіге дейін) тігіледі; содан кейін дизайн әр қабаттың бөліктерін кесу арқылы құралады. Кейін қабаттардың шеттері иіліп тігіледі. Көбінесе тігістер көрінбейді, бұл тігілетін қабаттың түсіне ұқсас жіп қолдану, соқыр тігістер жасау және ұсақ тігістердің көмегімен қол жеткізіледі. Ең жақсы молалардың тігісі өте нәзік болады, олар үшін кішкентай инелер қолданылады. Ең үлкен сурет әдетте жоғарғы қабаттан кесіледі, ал әрбір келесі қабаттан біртіндеп кішірейеді, осылайша төменгі қабаттардың түстері ашылады. Бұл негізгі схеманы бірнеше қабатты бірден кесу арқылы өзгертуге болады, соның салдарынан түстердің реттілігі өзгереді; кейбір молаларда дизайнға контрастты түстердің кіріктірілген бөліктері қосылады, бұл түстердің әртүрлілігін арттырады. Молалардың сапасы әртүрлі, сондықтан сатып алушыларға бағасы да сәйкес түрленеді. Қабаттардың саны көп болған сайын, сапасы жоғарырақ деп есептеледі; екі қабатты молалар жиі кездеседі, бірақ төрт немесе одан да көп қабатты үлгілер үшін жақсы баға сұралады. Тігістің сапасы да маңызды, ең жақсы молаларда тігіс көз көрімейді. Молалардың кейбіреулері дизайнды жақсарту үшін кестелеуді пайдаланғанымен, әдемі мола әрқашан кері аппликация әдісін басты техника ретінде қолданады. Моланың жасалуына екі аптадан алты айға дейін уақыт кетіп, бұл дизайнның күрделілігіне байланысты.
Molas are hand made using a reverse appliqué technique. Several layers (usually two to seven) of different colored cloth (usually cotton) are sewn together; the design is then formed by cutting away parts of each layer. The edges of the layers are then turned under and sewn down. Often, the stitches are nearly invisible. This is achieved by using a thread the same color as the layer being sewn, sewing blind stitches, and sewing tiny stitches. The finest molas have extremely fine stitching, made using tiny needles. The largest pattern is typically cut from the top layer, and progressively smaller patterns from each subsequent layer, thus revealing the colors beneath in successive layers. This basic scheme can be varied by cutting through multiple layers at once, hence varying the sequence of colours; some molas also incorporate patches of contrasting colours, included in the design at certain points to introduce additional variations of color. Molas vary greatly in quality, and the pricing to buyers varies accordingly. A greater number of layers is generally a sign of higher quality; two layer molas are common, but examples with four or more layers will demand a better price. The quality of stitching is also a factor, with the stitching on the best molas being close to invisible. Although some molas rely on embroidery to enhance the design, a good looking mola is always constructed using the reverse appliqué method as the leading technique. A mola can take from two weeks to six months to make, depending on the complexity of the design.
Гуна мәдениетіндегі молалар
Бірнеше ерте ықпалдарды анықтауға болады: 1502 жылы Христофер Колумб құрған шағын колония, 1698 жылы Дариеннің оңтүстігінде құрылған шотланд колониясы; кальвинистер немесе француз гугеноттары кейбір куна әйелдеріне қоныстанды және үйленді, бірақ олар 1757 жылы өлтірілді. Соңында 1790 жылы испан колониясы құрылды. 1907 жылға қарай гуна әйелінің дәстүрлі киімі – ою-өрнекті көгілдір мақтадан оралған юбка, қызыл және сары бас киімі, қол және аяқ білезіктері, алтын мұрын сақиналары мен сырғалары, сондай-ақ көп қабаттан және мұқият тігілген мола панельді көйлектерден тұрады. Моланың өнері – дәстүрлі гуна мәдениетінің және қазіргі заманғы әлемнің ықпалының синтезі. Мола өнері гуна әйелдері дүкендерден мата сатып ала бастаған кезде дамыды. Мола дизайны көбінесе саяси плакаттар, жарнамалар, кітаптар мен теледидар мультфильмдерінен алынған суреттер, сондай-ақ гуна аңыздары мен мәдениетінен бейімделген дәстүрлі тақырыптар сияқты заманауи графикадан шабыт алады. Геометриялық молалар ең дәстүрлісі болып саналады, олар ежелгі дене суреттерінен дамыған. Керемет мола жасау қабілеті гуна әйелдері арасында мәртебеге ие етеді. Моланың сапасы қабаттардың саны, тігістің нәзіктігі, кесілген бөліктердің тегіс және ені, зигзаг шекаралары, торлы өрнектер немесе кестелеу сияқты қосымша бөлшектер, түстердің үйлесімділігі және, Мари Лин Сальвадор айтқандай, "техникалық процесті шеберлікпен басқару және жұмыстың көлемі, сонымен қатар дизайнға қатысты мәселелер, атап айтқанда, бос кеңістікті толтыру, ұсақ өзгерістермен қайталау, көзге көрінбейтін асимметрия, көріну, күрделілік және қызықты тақырыптар" сияқты факторлармен анықталады. Мола панельдері гуна әйелдерінің дәстүрлі көйлектерінің бөлігі болғандықтан, олар көбінесе панельдердің шеттерінде сарғу және тігіс іздері сияқты тозу белгілерін көрсетеді. Бұл "кемшіліктер" моланың түпнұсқа екенін және тек туристерге сату үшін жасалмағанын көрсетеді, бірақ екінші дүниежүзілік соғыстан кейін сыртқы сату мақсатында мола өндірісі қарқынды дами бастады. Молалар өте берік және жақсы тігілген. Түпнұсқа молалар бірнеше рет жуылған және оларды жылы сумен қолмен жууға болады. Молалар көбінесе жұптармен сатылады, жұп көйлектің артқы және алдыңғы панельдерінен тұрады. Екі мола әдетте бір тақырыптың екі вариациясын көрсетеді. Үйлесімді молалар бір-бірін толықтырады және бірге сақталуы керек.
Several early influences can be attested: a small colony by Christopher Columbus in 1502, a Scottish colony established in the south of Darien, in 1698; the Calvinist or French Huguenots settled and married some Cuna women, even though they were killed in 1757. Ultimately a Spanish colony was established in 1790. By 1907, the traditional costume of a Guna woman consists of a patterned blue cotton wrapped skirt, red and yellow headscarf, arm and leg beads, gold nose rings and earrings and the many layered and finely sewn mola panel blouse. The artistry of a mola reflects a synthesis of traditional Guna culture with the influences of the modern world. Mola art developed when Guna women had access to store bought yard goods. Mola designs are often inspired by modern graphics such as political posters, labels, pictures from books and TV cartoons, as well as traditional themes from Guna legends and culture. Geometric molas are the most traditional, having developed from ancient body painting designs. Many hours of careful sewing are required to create a fine mola. The ability to make an outstanding mola is a source of status among Guna women. The quality of a mola is determined by such factors as the number of layers, fineness of the stitching, evenness and width of cutouts, addition of details such as zigzag borders, lattice work or embroidery, color combination, and, as Mari Lyn Salvador put it, "skillful manipulation of the technical process and the amount of work involved, together with the design considerations which include filled space, repetition with subtle variation, subtle asymmetry, visibility, complexity, and interesting subject matter". Since mola panels have been worn as part of the traditional blouse of a Guna woman, they often show signs of wear such as fading and stitch marks along the edges of the panels. These "imperfections" indicate that the mola is authentic and not made solely to be sold to tourists, albeit a strong production of molas for the sole purpose of a sale to outsiders started to flourish after the second World War. Molas are very sturdy and well sewn. Authentic molas have already been washed many times and can be safely hand washed in warm water. Molas are often sold in pairs, the pair consisting of the back and front panels of a blouse. The two molas are usually two variations on a theme. Matched molas complement each other and should be kept together.
Моланың тыйым салынуы
1919 жылы Панама үкіметі әйелдерге мола киімі мен мұрын тесуді тыйым салатын, мәжбүрлі ассимиляция саясатын бастады. Үкімет бұл заңдарды гуна қоғамын батыстандандыру және бақылау орнату үшін қабылдады. Дәстүрлі киім мен гуна мәдениеті және ұлттық ерекшелігінің арасында берік байланыс болды. Мола гуна халқы үшін және олардың дәстүрлі ұлттық ерекшелігі үшін соншалықты маңызды болғандықтан, Куна-Яла комаркасының тәуелсіз статусына жауапты деп санауға болады. Панама үкіметі гуналарды "батыстандаруға" тырысқаннан кейін, гуна халқы өздерінің мәдени киімдері мен этникалық сәйкестігіне бақылау жасауға қарсы күшті қарсылық көрсетті және үкімет енгізген тыйымдарға қарсы күш көрсетіп, Гуна революциясына жол ашты. 1925 жылы, революциядан кейінгі үш жыл бойы, әйелдер үкіметке қарсы наразылық нысаны ретінде дәстүрлі киімді қайта киюге міндеттелді. Наргана және басқа да прогрессивті аралдардағы әйелдер, тіпті егер олар бұрын ешқашан дәстүрлі киім кимеген болса да, мола киюге мәжбүр болды және олардың мұрындары күшпен тесілді.
In 1919, the panamanian government began a policy of forced assimilation banning mola's dress and nose piercing in women. The government introduced these laws to Westernize Guna society and assert control. There was a strong link between traditional dress and Guna culture and identity. Molas have such an importance for the Guna people and their traditional identity that they can be considered responsible for the independent status of the Comarca Kuna Yala. After the attempt of the Panamanian government to "westernize" the Guna, the Guna greatly objected to the control on their cultural dress, and ethnic identity, and showed great strength in their reaction to the bans implemented by the government, leading to the Guna Revolution. In 1925 for three years following the revolution, women were required to once again adopt traditional dress as a form of rebellion against the government. Women on Nargana and other more progressive islands were forced to wear mola, even if they had never worn this traditional dress, and their noses had to be pierced by force.