Кіріспе

Глобальды зымыран 1 (GR 1; Lang ru) – Суық соғыс кезінде Кеңес Одағы әзірлеген, бірақ қолданбаған бөлшектік орбиталық бомбалау жүйесі (FOBS) тамырлық баллистикалық зымыраны (ICBM) болды. Бұл жүйеге НАТО SS X 10 Scrag деген есім берілді және оның советтік GRAU индексі 8K713 (8К713) болды.

Даму

1961 жылы АҚШ-та баллистикалық зымыранға қарсы (АЗР) жүйелерді, әсіресе конвенциялық алыс қашықтықтағы баллистикалық зымырандарды (МБР) ұстап алу мүмкіндігіне байланысты, Кеңес Одағы осы ұстап алушыларды жеңу үшін фракциялық орбиталық бомбалау жүйесін (ФОБС) әзірлеуді бастады. Кеңес Одағының бас конструкторы Сергей Павлович Королев Глобальді зымыран 1 (ГР 1) жобасын жасады. Концепция Жердің төменгі орбитасына (150 км) шығарылатын, 1500 кг салмақтағы ядролық оқ-дәрісі бар зымыран құрастыруды көздеді. Оқ-дәрісі орбитадан түсу сатысымен жабдықталған болатын, ол баллистикалық емес жолмен, соңғы түсіп қонғанға дейін нысанасын жасыра отырып, нысанаға жіберілуі керек еді. Бұл концепция АҚШ-қа ескерту уақытын минималды деңгейге дейін төмендетуге мүмкіндік беретін еді, себебі ракета АҚШ-қа кез келген бағыттан жақындасып, зымыранды қадағалау радарларының қамту аймағынан төмен ұшып өте алатын еді. Мұндай зымыран Жер бетіндегі кез келген нүктеге тие бермей ғана қоймай, оның орбитадан қайтқанда нысанаға түсетін уақытын болжау да қиын болар еді. Басты кемшілігі – МБР-мен салыстырғанда оқ-дәрісінің дәлдігі төмен болуы еді. ГР 1 жобасының жобалық құжаты 1962 жылдың мамырында аяқталды, ал өндіріс цехына макеттері мен суреттері 1962 жылдың 24 қыркүйегінде ресми қаулы шығарылар алдында жіберілді. Сынақ ұшуларын 1963 жылдың үшінші тоқсанында бастау жоспарланған еді. ГР 1 зымыранының одан әрі дамуы 1964 жылы орбиталық R 36 зымыранының пайдасына тоқтатылды. ГР 1 жобасы 1964 жылы қозғалтқыштардың кешігуіне байланысты тоқтатылды, және 1979 жылғы SALT II келісімінен кейін барлық ФОБС жобалары үшін бұл жағдай қалыпты жағдайға айналды. Одан да ертерек, 1972 жылы, Баллистикалық зымыранға қарсы шарт мұндай қарудың қажеттілігін жойды.

Оператор

Кеңес Одағы Стратегиялық ракеталық күштері қару қаруландыруға түспес бұрын GR-1 жобасын тоқтатты.

Сипаттамалар

Глобальді зымыран 1 (GR 1) сипаттамалары Максималды ұшу қашықтығы Белгісіз, теория бойынша зымыран Жердің кез келген нүктесіне жете алады. Жауынгерлік бас саны 1 Жауынгерлік бас қуаты 2,200 кТ Көтеру қозғалтқышы Сұйық оттегі/керосин Круиздік қозғалтқыш Жалпы ұзындығы 35,505 м Зымыран диаметрі 2,85 м Ұшыру салмағы 116 т Сатылар саны 3