Кіріспе

Робин Джарвистің "Депфорд тарихы" сериясындағы романы – британдық автор Робин Джарвистің балаларға арналған қара фантастикалық шығармасы. Бұл, Джарвистің "Дептфорд тышқандары" кітаптарына арналған шағын тарихтар сериясы – "Депфорд тарихтары" трилогиясының үшінші кітабы және осы кітаптағы басты кейіпкер, теңізші Томас Тритонның өмірбаянын баяндайды. Алғаш рет 1995 жылы Ұлыбританияда Macdonald Young Books баспасынан жарық көрді. 2006 жылы АҚШ-та Chronicle Books баспасы оны жариялады.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Төрт жыл бұрынғы "Соңғы Есеп" оқиғасынан кейін, мичман Томас Тритонды жастық шағындағы бір қайғылы оқиғаның естеліктері мазалап жүреді, сол оқиғаның салдарынан ең жақын досы Вуджет Пиппл қаза тапқан. Әйелі Гвен оған мазасын білдіретін нәрсесін жазып алса, жағдайы жақсаратынын айтады. Көп жыл бұрын Томас қарлы боранда қалып, мейірімді далалық тышқандар қауымына қабылданады. Ол жерде ол жақын досы болатын Вуджет, кішкентай далалық тышқан және әдемі Бесс Сандибрук есімді қызбен танысады. Томас Бесске терең ғашық болады, бірақ Вуджеттің де оған ұқсас сезімдері бар екенін білмейді. Бесс Вуджетті жақсы көретінін айтып, Томасты мейіріммен қабылдамайды, бірақ екеуі де Вуджет олардың махаббатына кедергі келтіретіндей сезіммен қашып кеткенін түсінеді. Томас Вуджетті табуға ант етеді және "Каллиопа" атты кеме теңізге шығуға дайындалып жатқан кемежайда оны қуып жетеді. Томас пен Вуджет Ирландиялық қатал тышқан Маллиганмен танысады, ол кемеде сусын ішуге шақырады. Бірақ олар тым ұзақ қалады және кемеде қалып қояды. Екеуі Маллиганға күдікпен қарай бастайды, ол жасырын және әрқашан өзімен бірге алып жүретін сөмкенің ішінде не бар екенін ешкімге көрсеткісі келмейді. "Каллиопа" кемесі қатты дауылда сүңгіп, көптеген жолаушылары қаза табады. Маллиган Димлонмен бірге Критке жағаға шығады, ол Томас пен Вуджет сапар кезінде дос болған қарапайым жас тышқан. Димлон әдемілік сыпайылығын тастап, Маллиганға өзін Дахрем Рухар ретінде таныстырады, ол "Скала" сектасының адамы, қуылған жорғалаушы құдай Сурұт Скаррофионға табынады. Маллиган "Скалаға" тиесілі нефрит жұмыртқаның бөлігін алып жүреді, олардың оны алуына және қалған бөліктерімен біріктіруіне жол бермеуге тырысады, бұл Скаррофион қайта тууына арналған ыдыс құралады. Томас пен Вуджет те дауылдан аман қалды және Маллиганның улануынан көз жұмуын көру үшін аралға жетеді. Ол жұмыртқаның сынығын өзімен бірге алып жүріп, Вуджеттің қолына тығып, оны Хара деп аталатын жерге апаруды бұйырады. Томас пен Вуджетті үнді мангустарының әскері тауып алады, олар жұмыртқаның сынығын қайдан алғанын білуді талап етеді. Олар жағдайды түсіндіргеннен кейін, мангустар екі тышқанды Үндістандағы туған қалалары Хараға алып кетуге ұсыныс жасайды, сонда олар садхумен сөйлесіп, кеңес сұрай алады. Дахрем де Димлонның кейпімен бірге келеді. Хараға келгеннен кейін Томас, Вуджет және мангуст капитаны Чаттан садхумен кездеседі, ол да Скаррофионның нефрит жұмыртқасының бір бөлігін иеленеді. Түнде "Скала" келгеннен кейін Хара қаласына шабуыл жасап, фрагментті ұрлауға тырысады. Баршаны таңғалдырғандай, садхудың өзі "Скаланың" кіруіне жол ашады. Дахрем Вуджетке садхуның бөлмесінде шабуыл жасап, Маллиган берген жұмыртқаның сынығын беруін талап етеді. Томас пен Чаттан далалық тышқанның айқайын естіп, құтқаруға келеді. Чаттан Дахреммен шайқасады, ол өзінің сүтқоректі етін жыртып, бауырына айналу қабілетін көрсетеді. Ақырында Дахрем өлтіріледі, бірақ Чаттанды улағаннан кейін. Басқа жер жоқ болғандықтан, Томас пен Вуджет Сингапурға баруды шешеді, онда ертеден келе жатқан ербоа пайғамбары Симон бар. "Лотос" деп аталатын лас барада Томас бар иесіне, Ма Скиллетке, Вуджетпен бірге соңғы жұмыртқаның сынығы бар екенін жасырып жібереді. Симон екі тышқанды тікелей "Скала" аумағына кіргені үшін сөгіп тастайды. Барда құлшылық мүшелері (оның ішінде бас діни қызметкер Ма Скиллет) Томасты, Вудгетті және Симонды тұтқындап, ғибадатханаға алып кетеді. Бас діни қызметкер жұмыртқаның сынықтарын біріктіреді, және Сурұт Скаррофион қайта туылады. Бірақ, жаңадан пайда болған жұмыртқаның ішінде жыртқыш формасы бүгілгенде, ол кенеттен кеуіп, өледі. Симонның айтуынша, бұл жоспардың мақсаты - "Скаланың" жұмыртқаның әрбір бөлігін алуы еді, өйткені ол және Садху сияқты Жасыл Кеңестің басқа мүшелері бұл ақыр соңында пайдасыз болатынын білген. Муллиганның қолында болған фрагмент мезгіл-мезгіл түрлі ғибадатханаларға көшуге жіберілді, яғни жағымды Жасыл тышқан құдайға, және осылайша біртіндеп қасиетті нәрсеге айналды. Бұзылған жұмыртқадан шыққан Скаррофионның рухы оның бейнесімен жақын жердегі мүсінге кіреді. Ашулы бас діни қызметкер оның арқасында Томасты, Вудгетті және Симонды қуып шығады. Мүсін тас жартасқа құлап, құрып кетеді. Вуджет Томастың өмірін сақтап қалу үшін бас діни қызметкерді өлтіреді. Саяхаттың соңында Томас пен Вуджет Сингапурдағы кемежайда Англияға қайтатын кемені күтіп отырады. Ескі тіңке сатушы оларға жақындасады, бірақ олар бұл Ма Скиллет, "Скаланың" бұрынғы бас діни қызметкері екенін жасайды. Ол Томасты гипнозға түсіріп, Вуджетті суға лақтырады. Далалық тышқанның жалбарынуына қарамастан, Томас оның суға батып кеткенін көреді. Сағаттар өткен соң, Томас гипноздан шығып, не істегенін қорқынышпен еске алады. Қазіргі Харада Чаттанның қарындасы Собхан немересін садхуды көруге алып келеді. Ол оның бұрынғы сәйкестігін еске түсіруге тырысады, бірақ ол Зенна, теңізден оны құтқарып алған сирена, оның жадын толығымен жойғанын және осылай болуына риза екенін айтады. Соңғы сәтте бұл жаңа садху Вуджет екені белгілі болады.

Өмірбаян

Робин Джарвис Томас Тритон атты мисс-моусты жасағаннан бері, ол кейіпкердің қараңғы өткенін зерттеуді қалағанын айтты: "Алғашқы трилогияда ол әрқашан қандай да бір қараңғы құпияны жасырып келді, соңында оның ең жақсы досы Вуджеттің өліміне қандай да бір жолмен жауапты екенін білдік. Осыны ескере отырып, мен оның тарихын жинақтап, естеліктерін жазуға кірістім". Осы роман үшін ол мүлдем басқаша жауды ойлады, содан кейін қуыршаққа табыну идеясы туды. Джарвис "олардың терісін жыртып алу әдеті қатты қорқынышты және жирендіретін болды, бірақ олар үшін бұл өте логикалық және қажетті нәрсе" деді. Вудгет оны қорқытып, мазақтаған әпкелерінен қорғағаннан кейін оған ғашық болған Зенна сиренасы, Джарвис Шропширдегі мектебін аралап шыққанда кездескен кітапханашының қызының құрметіне аталған.

Қабылдау

Томас туралы Booklist журналынан Илен Купер: «Оның көне стильдегі сөйлем құрылымы мен әсем әрі шешімсіз сөздері қиындық тудырады, бірақ серияның жанкүйерлері бұған мән бермейді. Олар сериалды танымал еткен зорлық пен батырлықтың әдеттегі үйлесімін табады». Kirkus Reviews оны «Қорқыныш пен ерлікке толы құлпына тосқан оқиға» деп сипаттады.