Кіріспе

Гиза губернаторлығындағы ауыл, Египет, Нил дельтасында орналасқан.

Абусир (ابو صير; Египеттік pr wsjr; , "Осирис тынығатын жер"; Βούσιρις) – ежелгі Египет археологиялық пирамида кешені. Ол Ежелгі Мемлекет кезеңіне жататын 4 патшаның пирамидаларының қираған қалдықтарын қамтиды және Мемфис пирамидалары мен оның Некрополінің ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұрасы тізіміне енген бөлігі болып табылады. Пирамида кешені Бадрашин ауданындағы (марказ) көршілес Абусир ауылының атымен аталады. Абусир пирамида кешені Батыс Шөлдік үстірттің жиегінде, солтүстігінде Гиза пирамидалары, оңтүстігінде Саккарамен қатар орналасқан. Бұл ежелгі Египет астанасы Мемфистің маңызды элиталық зираттарының бірі болған. Солтүстік және оңтүстік Египетте Абусир немесе Бусири деп аталатын бірнеше ауыл бар. Абусир орны Ежелгі Мемлекеттің 5-ші династиясы кезінде сол кездегі Мемфис астанасынан жұмыс істеген беделді батыс жерлеу рәсімдерінің орталығы болды. Элиталық зират ретінде, көршілес Гиза сол кезде 4-ші династияның алып пирамидаларымен және басқа да ескерткіштерімен "толып кеткен", бұл 5-ші династияның фараондарын өздерінің жерлеу ескерткіштері үшін басқа жерлерді іздеуге мәжбүр етті. Абусирге дейін Ежелгі Мемлекетке жататын папирустардың ең ірі табылысы осы жерден жасалды – Абусир папирустары. 19 ғасырдың соңында Батыс мұражайлары Неферіркаре Какай патшасының жерлеу культының әкімшілік (ғибадатханалық) жазбаларынан алынған фрагментті папирустар жинақтарын сатып алды. Бұл жаңалықтар 20 ғасырдың соңында Чехия экспедициясының қазба жұмыстары кезінде екі басқа культ кешенінен – фараон Неферефре (сонымен қатар Ранефереф деп те аталады) және оның анасы Кенткау II-нің папирустары табылғанда толықтырылды. Прага қаласындағы Карл университетінің Өнер факультетіндегі Чехия Египтология институты 1960 жылдан бері Абусирде қазба жұмыстарын жүргізіп келеді, бастапқыда Птахшепсес мастабасын Збынек Жаба басқарды. 1976 жылдан бастап концессия корольдік некропольдің оңтүстік бөлігіне дейін кеңейтілді, оны Мирослав Вернер басқарды. 1991 жылдан бері институт Оңтүстік Абусир орнында да қазба жұмыстарын жүргізіп келеді. Қазіргі уақытта қазба жұмыстарын Мирослав Барта басқарады. Плинийдің (XXXVI. 12. s. 16) айтуынша, ежелгі Бусирис қаласының жанында үлкен катакомбалар бар. Бусирис қаласының оңтүстігінде жазық далаға созылған үлкен зират болған. Гептаномит Бусирис – Мемфис некрополінің бір шетінде орналасқан шағын ауыл еді.

Некрополь

Бұл жердегі ең көне қабірлер Ерте династиялық кезеңнен, Бірінші династиядан. Пирамида алаңының солтүстігінде қабірлер, оның ішінде баспалдақ қабірлер табылды. Бұл жерде Бесінші династия кезеңінде негізгі патшалық некрополь ретінде қызмет еткен 4 патша пирамидасы бар. Әбусир пирамидаларының құрылыс сапасы Төртінші династия пирамидаларына қарағанда нашар; бұл патшалық биліктің әлсіреуіне немесе экономиканың құлдырауына нұсқауы мүмкін. Олар өз алдыңғыларына қарағанда кішірек және төмен сапалы жергілікті таспен салынған. Әбусирдегі барлық ірі пирамидалар бастапқыда сатылы пирамидалар ретінде салынған, бірақ олардың ең үлкені – Нефериркаре пирамидасы шамамен жетпіс метр биіктіктегі сатылы пирамида ретінде салынған деп саналады, кейін оның сатылары бос құрылыс материалымен толтырылып, "нағыз" пирамидаға айналды. 2019 жылға дейін қазылған құрылыстардың толық тізімі осы мақалада келтірілген. Карта да онлайн режимінде іздеуге арналған қосымша ретінде қолжетімді.

Ғибадатхана

Абусирде Рамсес II салған болуға болатын үлкен Рамсес ғибадатханасының маңызды қалдықтары да табылды. Ғибадатхана пирамидалардан оңтүстік-шығысқа қарай 500 метрдей жерде, шөлдегі өңделген жерге жақын орналасқан. Ғибадатхананың негізгі құрылысы әктастан салынған. Онда үш жертөле, төрт бағаналы кішкентай зал және он әктас бағанасы бар (саз кірпіш қабырғаларымен) аула болған. Әктас құрылыс, мұнарасы мен қоймалары бар, саз кірпіштен тұрғызылған үлкен кешеннің ішінде орналасқан. Ғибадатхана күнге табынуға, әсіресе Ра, Амон және Нехбет құдайларына арналған сияқты. Полихромды бейнелердің фрагменттері және Рамзес II-нің көптеген атаулары табылды. Ғибадатхана үшінші және бесінші династиялардың саз кірпіштен салынған қабірлерінің үстіне салынған.

2011 жылғы наразылық акциялары кезінде сайтты тонау

Абусир, Саккара және Дахшүр 2011 жылғы Египеттік наразылықтар кезінде қарақшылардың шабуылына ұшырады. Рахотеп жұбанының қабірінен жалған есіктің бір бөлігі ұрланды және қоймалар бұзылды. Қарақшылыққа ұшыраған құрылыстар, мысалы, осы мақалада картаға түсірілген.

Климат

Көппен-Гейгер климаттық жіктеу жүйесі оның климатын, Египеттің қалған бөлігі сияқты, ыстық шөл (BWh) деп санайды.