Кіріспе

Котаро Шимомура (下村 孝太郎) – көптеген атақты өнертабыстарымен танымал жапон химиялық инженеры. Ол 1909 жылы жапон тілінде «химиялық инженерия» терминін – 化学工学; kagaku kōgaku – енгізді.

Ерте өмір және білім

Шимомура Мейдзи қайта жаңғыруынан аз уақыт бұрын Кумамотода самурай отбасының аға баласы болып дүниеге келді. Шамамен 12 жасында Кумамото Йогаккоға қатысты, онда америкалық әскери офицер, капитан Л. Л. Джеймс сабақ берді. 1876 жылы Дошишада дінтануды оқыды. 25 жасында 1885 жылы Америкаға барып, Вурчестер политехникалық институтына түсті. Ол ғылым бакалавры (B. S.) дәрежесін алды. Содан кейін Джонс Хопкинс университетіне оқуға түсіп, профессор Айра Ремсеннің жетекшілігімен органикалық химия саласында жұмыс істеді. Брюссельдегі Solvay процесінің тәжірибелік техникасын да меңгерді.

Кокс жасау пештері мен кокс өндіру

Доктор Шимомура материалдарды тиімді араластыру және дұрыс қыздыру арқылы сапасы мен беріктігі жағынан ең жақсы ағылшын және неміс коксына тең келетін коксты алғаш рет ірі көлемде өндірді, бұл ақырында шетелдік тауарларды толыққанды ығыстырды. Ол Жапонияда алғашқы қосалқы өнім пештерін салды, және олар салынғаннан және іске қосылғаннан кейін, бұл кәсіпорын қауіпті жоба деп есептелді. Бірақ, пештер саны біртіндеп артты және қосалқы өнімдік типтегі мыңнан астам кокс пештері пайда болды. Осы араластыру әдісін кейінгі барлық өндірушілер қабылдады.

Амоний сульфаты, нафталин және бензол

Шимомура аммиак сульфатын ірі көлемде өндіріп, оны тыңайтқыш ретінде нарыққа шығарған алғашқы жұмысшылардың бірі болды, оның жапон топырағында натрий нитратынан артықшылығы толыққанды мойындалмаған кезде. Ол көмір шайыры дистилляциясы саласындағы маман болған жоқ және оның иісі шыдай алмайтын нәрсе деп есептелген кезде нафталинді ұнтақ, шарлар және тікбұрыштар түрінде алғашқылардың бірі болып өндірді. Кокс пеші газынан бензол алу үшін зауытты бірінші болып салған ол, оның сатылмайтынына сенген кезде бұл жұмысты бастады. Алайда, бұл сезім кейіннен бензолға еріткіш ретінде, мотор майына, сондай-ақ бояу өндірісі үшін маңызды шикізат ретінде сұраныс артуымен жоққа шығарылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Жапония бояу өндірісін шетелден импорттаудан тәуелсіз ету үшін кокс пеші газынан алынған бензолмен жеткілікті қамтамасыз етілді.

Газ өнеркәсібі

Д-р Шимомура Осака газ компаниясымен байланысқа түскен кезде, компания күніне шамамен 700,000 куб. фут газ өндіріп, жабдықтаумен айналысты. Директор ретінде ол күніне бірнеше миллион куб. футқа дейін өндірісті кеңейтуге жауапты болды. Осака Сейми Жұмыс Компаниясында да ұқсас өсім болды, және ол зауытты бір батареядан үш батареяға, 16 пештен 73 пешке, ай сайын 600 тоннадан 6000 тоннаға дейін дамытуға жауапкершілік тартты. 1909 жылы ол Осака газ және Сейми компанияларының Сейми зауыттарының қосалқы өнімдерінен шығатын артық газды пайдалануға бел буды. Газ ұстағышын бекітуге қолданылған компрессордың көмегімен күніне шамамен 200,000 куб. фут газ жоғары қысыммен жіберілді. Бұл Жапонияда жоғары қысыммен газ тасымалдауды қолданудың алғашқы қадамы болып есептеледі, және содан бері бұл әдіс елде кеңінен таралды.

Ағаш сақтау өнеркәсібі

Темір жол төсекшелерін қандай да бір сақтау процесінен өткізудің маңыздылығын доктор Шига қатты айтты, және креазот майын мырыш қосылысымен араластырып қолдану үшін компания құрылды; бірақ қою майдың (деготь майының) жетіспеуіне байланысты кәсіпорын қиын жағдайда болды, доктор Шимомура креазот майын көп көлемде пайдалануға мүмкіндік алғанда, «Тойо» ағаш сақтау компаниясы құрылды. Ағаш сақтау бизнесі тұрақты түрде дамып келеді.

Бояулар өндіру

Шетелге саяхаттағанда ол кокс пештерін зерттеуден басқа, бояу өндіріс орындаларын көрудің барлық мүмкіндіктерін пайдаланды және Англиядағы кейбір зауыттардың ішін тексеруге сирек мүмкіндік алды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол бояу дайындауға назар бөлген туған ел химиктерінің өте аз санында болғаны анықталды және компанияның жұмысын бастау үшін бас химик лауазымына тағайындалуы сұралды, ол – «Жапония бояу өндіру компаниясы». Ерекше жағдайларды ескере отырып, нашар көру қабілетіне қарамастан ол осы ұсынысқа келісті. Осылайша, Жапонияның Батыспен бәсекелесудегі ең амбициялы жобаларының бірі – бояуды ірі көлемде өндіру ісі басталды.

Дошиша университеті

Шимомура Киотодағы Дошиша университетінің Харрис ғылым мектебін ұйымдастырды және 1889 жылдан 1896 жылға дейін химия профессоры қызметін атқарды. Ол сонымен қатар колледждің мүшесі болды және екі рет құрметті президент болып сайланды.