Кіріспе

Черрапунжи (/audio=Cherrapunji.ogg/, /tʃ/ɛ/r/ə/'/p/ʌ/n/dʒ/i//, //'p/ʊ/n/) немесе Сохра – Үндістанның Мегалайя штатындағы Шығыс Хаси-Тілдер ауданындағы кішкентай қала (аудан құру жобасында). Бұл қала ка хима Сохраның (хаси тайпасының мемлекеті) дәстүрлі астанасы болған. Сохра жиі жер бетіндегі ең жаңбырлы жер деп есептелген, бірақ қазіргі уақытта бұл атаққа жақын орналасқан Маусинрам ие. Дегенмен, Сохра күнтізбелік айда және бір жыл ішіндегі ең көп жауын-шашын мөлшері бойынша рекордты сақтап тұр. 1861 жылдың шілдесінде және 1860 жылдың 1 тамызынан 1861 жылдың 31 шілдесіне дейін жауған жаңбырдың мөлшері тіркелген.

Тарих

Хаси халқының тарихы – Сохраның туған жері – 16 ғасырдың басынан басталады. 16-шы және 18-ші ғасырлар аралығында бұл халықты Хаси төбелеріндегі олардың тайпалық 'Сыйемдер (раджалар немесе басшылар) Кхирим' биледі. Хаси төбелері 1833 жылы маңызды Сыйемнің соңғысы Тирот Синг Сыйемнің бағынуымен британдық билікке көшті. Хаси қоғамының барлық құрылысы аналық желі бойынша жүреді. Бұл қаланың түпкі атауы Сохра (сох ра) болған, ал британдықтар оны "Черра" деп атаған. Бұл атау ақырында уақытша атауға, яғни "жеміс бағының жері" деген мағына беретін Черрапунджиге айналды, осы атауды алғаш рет Үндістанның басқа аймақтарынан келген туристер қолданды. Қала қайтадан бастапқы атауымен, Сохра деп аталуда. Көп жауын-жаңбырға қарамастан, Сохрада су тапшылығы күшті, сондықтан тұрғындары ішуге жарамды су алу үшін ұзақ қашықтыққа баруға мәжбүр. Орманға адамның тиісіп кіруі салдарынан, шамадан тыс жаңбыр топырақ қабатын шайып, суаруға кедері келтіреді. Аймақта жаңбыр суын жинаудың жаңа технологияларын енгізу қала мен көршілес ауылдарға зор көмек берді. Қалалық зиратта Дэвид Скоттқа (Солтүстік-Шығыс Үндістандағы британдық әкімші, 1802–1831) қойылған ескерткіш бар.

География

Оның орташа биіктігі 1500 метрдей, ол Бангладеш жазықтарына қараған Хаси тауларының оңтүстік бөлігіндегі платода орналасқан. Плато айналасындағы аңғарлардан 660 метр биіктікке көтеріледі. Ауыр жаңбырдың салдарынан орманның кесуі және судың шаюынан платодағы топырақтардың сапасы нашар. Қысқы құрғақшылықтарға байланысты, қала өте ылғалды жер ретінде танымал болғанына қарамастан, бұл жердегі өсімдіктер тіпті ксерофиттік сипатқа ие. Халықтың қарқынды өсуі жергілікті экожүйелерге қосымша қысым түсіреді – 1960 жылы Сохра ауданында 7 мың адам болса, 2000 жылы 10 мыңнан асты. Дегенмен, Сохраның төңірегіндегі аңғарлар жап-жасыл және әртүрлі өсімдіктерге толы, көптеген эндемикалық өсімдік түрлерін, соның ішінде Мегалая субтропикалық ормандарын қамтиды. Сохраға жақын ауылдарда Умшианг тамыр көпірі, Маусоу тамыр көпірі, Ритимен тамыр көпірі және Нонгриат ауылындағы екі қабатты тамыр көпірі сияқты қызықты тірі тамыр көпірлері бар. Шиллонг платосы – солтүстікке қарай E W Main Boundary Thrust (MBT), батысқа қарай N–S Jamuna жарылысы және шығысқа қарай NW SE Kopili жарықшасымен шектелген, жоғары көтерілген хорст сияқты ерекшелік.

Жауын-шашынның көп болуының себептері

Сохра Үндістанның жазғы муссонының Бенгал шығанағынан жауын алады. Монсон бұлттары Бангладеш жазығының үстінен шамамен 400 км-ге кедергісіз ұшып өтеді. Содан кейін олар 2-5 км аралығында теңіз деңгейінен 1370 метрге кенеттен көтерілетін Хаси төбелеріне жетеді. Көптеген терең аңғарлардағы арналар кең аумақтан төмен ұшып (150–300 м) ылғалды бұлттарды шоғырландырады, бұл географиялық ерекшелік Сохраға жауын жинақтайды. Жел бұлттарды осы тіректері арқылы итеріп, тік беткейлерге көтереді. Бұлттардың атмосфераның жоғарғы қабатына жылдам көтерілуі салқындату процесін жеделдетеді және будың конденсациялануына көмектеседі. Жаңбырдың көп бөлігі ауаның үлкен көлемдегі су буымен бірге көтерілуі нәтижесінде пайда болады. Жаңбырдың мөлшерінің ерекше көп болуы, әсіресе Үндістанның солтүстік-шығысындағы орографиялық жаңбырдың ең танымал белгісі болып табылады. Кейде Сохраның бір бөлігінде кенеттен жаңбыр шашырауы мүмкін, ал басқа аудандар толығымен немесе салыстырмалы түрде құрғақ қалуы мүмкін, бұл жауын-шашынның кеңістіктегі айырмашылығын көрсетеді. Атмосфералық ылғалдылық муссонның ең қызу кезеңінде өте жоғары болады. Сохрадағы жауын-шашынның көп бөлігі орографиялық факторларға байланысты. Бұлттар оңтүстіктен тауларға соққанда, олар аңғар арқылы бағытталады. Бұлттар Сохраға тік бұрышпен келіп соғылады және төмен ұшып бара жатқан бұлттар тік беткейлерге итеріледі. Ең көп жаңбырдың Хаси төбелеріне тікелей соққан жел кезінде жауатыны таңқаларлық емес. Сохрадағы муссондық жаңбырдың ерекшелігі – оның көп бөлігі таңертең жауады. Бұл екі ауа массасының қосылуынан болуы мүмкін. Муссон айларында Брахмапутра аңғарындағы басым желдер көбінесе шығыстан немесе солтүстік-шығыстан соғады, бірақ Мегалаядағы желдер оңтүстіктен соғады. Бұл екі жел жүйесі әдетте Хаси төбелерінің маңында бірігеді. Күні бойы жылынып, аңғарда тұтқындалған желдер тек күндізгі уақытта жоғары көтеріле бастайды. Бұл таңертеңгі жаңбырдың жиі жаууының себебін түсіндіреді. Орографиялық факторлардан басқа, атмосфералық конвекция муссон кезінде және оған дейінгі уақытта маңызды рөл атқарады.

Демография

2011 жылғы Үндістандағы халық санағы бойынша Сохраның халқы 10 086 адамды құрады, оның ішінде еркектер жалпы халықтың 48,75% және әйелдер 51,25% құрайды. Орташа сауаттылық деңгейі 74%, бұл ұлттық орташа көрсеткіш 74,5%-ға тең, ал еркектердің сауаттылық деңгейі 72,4%, әйелдердікі 73,9%. Қала тұрғындарының басым көпшілігі христиан дінін ұстанады, сонымен қатар Ниам Хаси, индуизм сияқты жергілікті діндердің де өкілдері бар, мұсылмандардың саны өте аз. Сохра тірі көпірлерімен де әйгілі. Жүзделген жылдар бойы адамдар ағаштардың тамырларын өсіріп, олардан үлкен көпірлер жасау тәсілін жетілдірген. Бұл процесс 10-15 жылға созылады, ал көпірлер әдетте жүздеген жылдар бойы қолданылады, ең ескісі, қазірге дейін пайдаланылып келе жатқаны, 500 жылдан астам.

Білім

Сохра мемлекеттік колледжі қаладағы жалғыз жоғары білім беретін колледж. Көптеген студенттер жоғары білім алу үшін штаттың астанасына кетеді. Қаланың ішінде және төңірегінде Рамкришна миссиясы секілді жекеменшік мектептер мен Томас Джонс мектебі сияқты мемлекеттік мектептер құрылды.

Медиа

Сохрада «Акашвани Сохра» деп аталатын Бүкіл Үндістан радиосының ретрансляциялық станциясы бар. Ол FM жиіліктері арқылы хабар таратады.