Кіріспе

Майор Уильям Д. Браун – АҚШ армиясының бұрынғы офицері. Ол Германияны соғыстан кейінгі оккупациялық әскери үкіметінде, үшінші армияда майор болып қызмет етті. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында неміс құжаттарын іздеу және қалпына келтіру жұмысына қатысты.

Нацистік құжаттар туралы есеп

Браун 1946 жылы АҚШ армиясының баяндамасын жазған: "1945 жылдың 19 қыркүйегінен 1946 жылдың 21 қаңтарына дейінгі кезеңде Обербайерн әскери үкіметінің кеңсесімен NSDAP құжаттарын табу, қорғау, жинау және тарту жөніндегі шаралар". Бұл баяндама АҚШ Ұлттық архивінде сақталады және 1945 жылдың мамыр айында АҚШ армиясының қарсы барлау корпусы қызметкерлері нацистік партияның бүкіл әлемдік мүшелік картотекасын тапқандығын сипаттайды. Баяндамада былай делінген: "45-ші CIC отрядының агенттері Фрайманндағы қағаз фабрикасында (X 8763) Рейхслейтинг SA партиясының шамамен 68 000 килограммдық құжаттары мен жазбаларын тапты. Құжаттардың ішінде идентификациялық суреттері бар партия мүшелік карточкалары, партияға, SA соттарына және әкімшілігіне қатысты құжаттар бар еді". Осы карточкалардың 6-7 миллионы "Рейхфинанцхоф" ғимаратында орналасқан армияның Мюнхен штабына көшірілді. Браунның баяндамасында осы картотеканың суреті де бар. 1945 жылдың қыркүйегінде Браун қағаз фабрикасында қалған картотеканы тапты. Ол генерал Эйзенхауэрдің Жоғары Бас штабы – Одақтас экспедициялық күштеріне (SHAEF) хабарлады, ол дереу картотеканы ұйымдастыру және тізімдеу үшін ірі топты құрды. Браунның жаңалығы бүкіл әлемде жарияланды. Бұл картотека кейіннен Берлин құжат орталығының (BDC) жинағының ядросына айналды және Германияның одақтас елдер тарапынан тазартылуына, сондай-ақ Нюрнберг соғыс қылмыстары процесіне зор үлес қосты.

CIC агенті Мишель Томастың рөлі

2000 жылы "Батылдық сынағы" бұрынғы CIC агенті Мишель Томастың өмірбаянында 1945 жылдың мамырында оның құжаттарды құтқарып алғаны туралы айтылған. 2001 жылы Лос-Анджелес Таймс газетінің тілшісі Томастың айтқандарына күмән келтіргенде, Томас тілші мен газетті арнау үшін сотқа берді және осы және басқа да мәселелерді зерттеу үшін жеке тергеушіні жалға алды. Тергеушінің зерттеулері "Қарсы барлау корпусы тарихының" XXVI томына әкелді. Онда 1945 жылдың мамырында құжаттарды алғаш көрген АҚШ сарбазы – Контр-барлау корпусының агенты Франческо Куаранта екені жазылған. Бірақ тергеуші Куарантаның әйелінен сұрақ сұрағанда, ол күйеуінің неміс тілін білмейтінін, оқи алмайтынын және карточкалардағы жазуды түсінбейтінін, сондай-ақ құжаттарды табуда ешқандай рөл атқарғанын ешқашан айтпағанын мәлімдеді. 2002 жылы Томастың бөлімінен тек бір ғана агент тірі қалды, ол Уолтер Уаймер есімді адам. Томастың арнау ісі бойынша жасалған жазбаша мәлімдемесінде ол, өзі мен Томас сияқты, бөлімде неміс тілінде сөйлейтін бар болғаны алты адам болғанын және құжаттарды құтқаруға қатысқан екенін айтқан басқа агенттің болмағанын көрсетті. Томас сонымен қатар диктаторлық кезеңнің түпнұсқа құжаттарын сақтап қалды, оның ішінде Генрих Гиммлердің жеке қолымен қол қойылған құжат та болды. 2002 жылы бұл дәлелдер Ұлттық мұражайдан алынған неміс соғыс құжаттары бойынша сарапшы Роберт Вулфке ұсынылды. Вулф Томастың 1945 жылдың мамырында құжаттарды құтқарып алған Контр-барлау корпусының агенты екеніне қорытынды жасады. Оның дәлелдерді қарастыратын монографиясын http://www.michelthomas.org сайтында табуға болады; мәтін осы мақаланың талқылау бөліміне қойылған. 2006 жылы АҚШ Әділет министрлігінің Арнайы тергеулер бөліміндегі прокурор Грегори Гордон Томастың да құжаттарды құтқарып алғаны туралы мақала жазды.