Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық жазушы және ақын
American writer and poet
Хайм Гред (4 сәуір 1910 – 26 маусым 1982) – ХХ ғасырдың көрнекті идиш тіліндегі жазушыларының бірі. Гред Ресей империясының Вильнюс қаласында дүниеге келді және Нью-Йорктегі Бронкста қайтыс болды. Ол Нью-Джерси штатының Сэдл-Брук қаласындағы Риверсайд зиратында жерленген. Гред діни қағидаларды сақтап өсті, жас кезінде ешивада оқыды, бірақ поэзияға деген құштарлығының арқасында секулярлық көзқарасқа ие болды. Холокост кезінде отбасын жоғалтқаннан кейін Нью-Йоркке көшіп, көркем әдебиетке бет бұрды, идиш тілінде шығармалар жазды. Алғашқыда ол өзінің туындыларын аударуға келіспеді. Оны Эли Визель "қазіргі замандағы ең ұлы, тіпті ең ұлы идиш романшыларының бірі" деп бағалады. 1970 жылы ол идиш әдебиетіне қосқан үлесі үшін Ицзик Мангер сыйлығын жеңіп алды.
Chaim Grade (April 4, 1910 – June 26, 1982) was one of the leading Yiddish writers of the twentieth century. Grade was born in Vilnius, Russian Empire and died in The Bronx, New York. He is buried in Riverside Cemetery, Saddle Brook, New Jersey. Grade was raised Orthodox leaning, and he studied in yeshiva as a teenager, but ended up with a secular outlook, in part due to his poetic ambitions. Losing his family in the Holocaust, he resettled in New York, and increasingly took to fiction, writing in Yiddish. Initially he was reluctant to have his work translated. He was praised by Elie Wiesel as "one of the great—if not the greatest—of living Yiddish novelists." In 1970 he won the Itzik Manger Prize for contributions to Yiddish letters.
Өмір
Хаим Гред, еврей мұғалімі және маскил (Еуропалық яһуди ағартушылығының Хаскала қозғалысын қолдаушы) Шломо Мордехай Гредтің ұлы, діни және әлемдік білім алған. Ол бірнеше жыл бойы сақтықпен яһуди дінін сақтайтын Тораның ұлы ғалымдарының бірі, Хазон Иш (1878–1953) – ребе Аврохом Ешая Карелицпен оқыды. 1932 жылы Гред идиш тілінде әңгімелер мен өлеңдер жариялай бастады, ал 1930 жылдардың басында "Жас Вильня" атты тәжірибелік суретшілер мен жазушылар тобының негізін қалаушылардың бірі болды. Ол қаладағы ең шебер әдеби түсіндірушілердің бірі ретінде танылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Вильнюсқа неміс әскерінің шабуылынан қашып, Кеңес Одағында пана тапты. Холокост кезінде ол әйелі Фрумме Лайбе (Глебокий раввинінің қызы) мен анасы Велла Град Розентальді (рабби Рафаэль Блюментальдің қызы) жоғалтты. Соғыс аяқталғаннан кейін ол қысқа мерзімге Польша мен Францияда тұрды, содан кейін 1948 жылы АҚШ-қа көшіп кетті. Гредтің екінші әйелі Инна (туған тегі Хеккер) оның бірнеше кітабын ағылшын тіліне аударды; ол 2010 жылдың 2 мамырында Нью-Йорк қаласында қайтыс болды. Бірнеше кітап еврей тіліне де аударылып, Израильде жарияланды.
Chaim Grade, the son of Shlomo Mordecai Grade, a Hebrew teacher and maskil (advocate of the Haskalah, the European Jewish Enlightenment), received a secular as well as Jewish religious education. He studied for several years with Reb Avrohom Yeshaya Karelitz, the Chazon Ish (1878–1953), one of observant Judaism's great Torah scholars. In 1932, Grade began publishing stories and poems in Yiddish, and in the early 1930s was among the founding members of the "Young Vilna" experimental group of artists and writers. He developed a reputation as one of the city's most articulate literary interpreters. He fled the German invasion of Vilnius in World War II and sought refuge in the Soviet Union. In the Holocaust he lost his wife Frumme Liebe (daughter of the Rabbi of Glebokie) and his mother Vella Grade Rosenthal (daughter of Rabbi Rafael Blumenthal). When the war ended, he lived briefly in Poland and France before relocating to the United States in 1948. Grade's second wife, Inna (née Hecker), translated a number of his books into English; she died in New York City on May 2, 2010. Several books were also translated to Hebrew and published in Israel.
Шығармалары
Грейдтің соғыстан кейінгі поэзиясы негізінен Холокосттан кейін еврей халқының аман қалу мәселесімен айналысады. Грейдтің ең жоғары бағаланған романдары, «Агуна» (1961, ауд. 1974) және «Ешива» (2 томдық, 1967–68, ауд. 1976–7) соғысқа дейінгі Литвадағы еврей өмірінің философиялық және этикалық дилеммаларын қарастырады, әсіресе Новардок Муссар қозғалысына ерекше назар аударады. Бұл екі туындының түпнұсқа идиш тілінен ағылшын тіліне аудармасын Курт Левиант жасаған. Грейдтің «Менің Херш Рассейнермен дауым» атты әңгімесі Холокосттан аман қалған адамның Муссар Ешивасынан ескі досымен кездейсоқ кездесуін суреттейді. Әңгімеші сенімін жоғалтқан, ал досы сондай-ақ ізгі және берілген діни өмір салтын сақтап қалған. Бұрынғы достар постмодерн әлемінде діннің орны туралы пікір алмасады. Герш Расейнер кейіпкері Грейдтің ешивадан таныс досы Гершон Лейбманға негізделген, ол Францияның барлық аймақтарында Навардок ешиваларын салған. Грейд Лейбманмен қысқа ғана сөйлескенін және Лейбманның сөзі болғанда оған не дейтінін ойлап, осы әңгімені құрғандығын айтты. Бұл әңгіменің негізінде «Дау» атты фильм және пьеса қойылған. Исаак Башевис Сингер немесе Шолем Алехемге қарағанда кем танымал болғанымен, Хаим Грейд идиш тіліндегі көрнекті стильшілердің бірі саналады. Оның еңбектерін қазір ағылшын тілінде табу қиын.
Grade's postwar poetry is primarily concerned with Jewish survival in the wake of the Holocaust. Grade's most highly acclaimed novels, The Agunah (1961, tr. 1974) and The Yeshiva (2 vol., 1967–68, tr. 1976–7), deal with the philosophical and ethical dilemmas of Jewish life in prewar Lithuania, particularly dwelling on the Novardok Mussar movement. These two works were translated from the original Yiddish into English by Curt Leviant. Grade's short story, "My Quarrel with Hersh Rasseyner," describes the chance meeting of a Holocaust survivor with an old friend from the mussar Yeshiva. The narrator has lost his faith, while the friend has continued to lead a pious and devoted religious life. The former friends debate the place of religion in the postmodern world. The character Hersh Rasseyner is based on Gershon Liebman, a friend of Grade's from yeshiva who built Navardok yeshivas all over France. Grade recounted that he had a short conversation with Liebman, and created this story on what he imagined Liebman would say to him if he had the words. The story has been made into a film, The Quarrel, and a play. While less famous than Isaac Bashevis Singer or Sholem Aleichem, Chaim Grade is considered among the foremost stylists in Yiddish. His work is now hard to find in English.
Әдеби мұра
Оның қағаздары өте көп болды және Солтүстік-Батыс Бронкстағы тұрғын үй кооперативінде әйелі Иннамен бірге тұрған пәтерінің көп бөлігін алып жатты. Грейдтің қағаздарын тізімдеуге көмектесу үшін оның қағаздарының мемлекеттік басқарушысы Бонни Гулд Гарвард университеті және еврей зерттеулер институты YIVO-ны қоса алғанда, бірнеше мекемеге сұраныс жасады. 2010 жылдың тамыз айының соңына қарай қағаздар сұрыптау үшін YIVO кеңсесіне тапсырылды. 2013 жылы Бронкс округінің мемлекеттік басқарушысы YIVO институты мен Израиль ұлттық кітапханасына мүлікті басқару құқығын берді. Келісім шарттарына сәйкес, мүліктің барлық активтері Нью-Йорктегі YIVO-да тұрақты түрде сақталады. Материалдар Израиль ұлттық кітапханасына 2020 жылы Иерусалимде жаңа ғимарат ашылғаннан кейін беріледі және қолжетімді болады. YIVO және Израиль ұлттық кітапханасы бүкіл мұрағатты цифрлық форматқа көшіріп, оны онлайн режимінде қолжетімді етті.
His papers were very numerous and consumed much space of the apartment he shared with his wife Inna in the Amalgamated Housing Cooperative in the Northwest Bronx. The public administrator of his papers, Bonnie Gould, made requests to several institutions, including Harvard University and the YIVO Institute for Jewish Research to assist in cataloging Grade's papers. By the end of August 2010, the papers had been transferred to YIVO's offices, for sorting. In 2013 the Public Administrator of Bronx County awarded the YIVO Institute and the National Library of Israel rights to the estate. In accordance with the terms of the agreement, the assets of the estate will be permanently housed at YIVO in New York City. Materials will be shared and made available to the National Library of Israel once its new building opens in Jerusalem in 2020. YIVO and the National Library of Israel have digitized the entire archive and made it accessible online.