Кіріспе

Джули Даштың 1991 жылғы фильмі.

«Тозаң қыздары» – Джули Даш жазған, режиссерлік еткен және продюсерлік жасаған 1991 жылғы тәуелсіз фильм. Бұл фильм Америка Құрама Штаттарында кең экранға шыққан афроамерикандық әйел режиссердің алғашқы көркем туындысы. 1902 жылы өтетін оқиға Сент-Хелена аралындағы Пейзант отбасының үш буын Гулла (сонымен қатар Гичи деп те аталады) әйелдерінің аралдан, Оңтүстік АҚШ-тан Солтүстікке көшіп кетуге дайындалуын көрсетеді. Фильм әсем визуализациясы, Гулла тіліндегі диалогтары және сюжеттік желісінің сызықты еместігі үшін сыншылардың жоғары бағасын алды. Кора Ли Дей, Альва Роджерс, Барбара О, Трула Хузиер, Вертамае Гровенор және Кейси Мур актерлік құрамды құрайды. Фильм түсірілімі Сүт-Хелена аралында, Оңтүстік Каролина штатында жүргізілді. «Тозаң қыздары» 1991 жылғы Санденс кинофестивалінің драмалық конкурсына іліккен. Оператор Артур Джафа ең үздік операторлық жұмысы үшін жүлде алды. Бұл фильм афроамерикандық әйел режиссердің жалпы прокатқа шыққан тұңғыш фильмі ретінде де танымал. Джули Даш «Тозаң қыздары» туралы екі кітап жазды: біреуі – Тони Кейд Бамбара мен Белл Хукспен бірлесіп жазылған фильмнің түсірілу тарихы, екіншісі – фильмнің оқиғасынан 20 жыл кейін өтетін роман. 2004 жылы Конгресс кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар» деп танып, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізді. Фильмнің 25 жылдығына орай, 2016 жылы «Тозаң қыздары» Cohen Media Group компаниясымен қайта жаңартылып, қайтадан көрсетілді.

Сюжет

"Тозаң қыздары" 1902 жылы Джорджия жағалауындағы Датау аралындағы Ибо Лэндингте (Сент-Симонс аралы) тұратын Гулла аралдарының тұрғындары – Пейзант отбасының мүшелері арасында өрбітеді. Олардың ата-бабалары ондаған ғасырлар бұрын құл ретінде осы жерге әкелінген, ал арал тұрғындары Гулла немесе Теңіз аралдары креол ағылшын тілі деп аталатын тіл мен мәдениетті дамытты. Бұл тіл мен мәдениет Ибо, Йоруба, Менде және Тви тайпаларынан шыққан Батыс Африкалықтардың креолдық қосылысынан қалыптасты, сонымен қатар Орталық Африканың Баконго тайпасы мен Британ аралдарының мәдениеттері мен тілдерінің де ықпалы болды. Осы жағдайда, ағылшын тілінің жалпы түрі үстемдік етеді. Үлкен плантациялардағы салыстырмалы оқшаулықта дамыған осы құлдардың ерекше мәдениеті мен тілі уақыт өте келе сақталды. Олардың әңгімелері Гулла креол тілінде жүзеге асырылады. Он жылдан астам уақыт бойы дамыған осы оқиғада Даш өзінің көркемдік көзқарасын нақтылады және операторы әрі продюсері Артур Джафамен бірге маркетингтік мақсаттар үшін қысқа фильм түсірді. Бұл оның толық метражды алғашқы фильмі болғандықтан, ол бастапқыда Голливуд басшыларынан жол таппады. Даш олардың реакциясының қара әйелдерді Голливудтан жүйелі түрде шеттетудің бір бөлігі деп ойлады, сондықтан олар бұл фильмін "өте ерекше" деп санады. Табандылық танытқан Даш 1988 жылы PBS телеарнасының "Американдық ойын үйі" сериясынан 800 000 доллар қаржыландыру алды.

Кастинг

Қаржыландыру қамтамасыз етілген соң, Дэш пен кастинг директоры Лен Хант, тәуелсіз қара киноның бірқатар ардагерлерін түрлі рөлдерге шақырып, олардың тәуелсіз фильмдерде жұмыс істеуге салған еңбегі мен құрбандықтарына құрмет көрсетті. Ол командасына кәсіби одақ мүшелерімен қатар, одаққа мүше емес актерлерді де жалдады, соңғылары Гулла тілін жақсы білгендіктен, басты рөлдердегі актерлер сол тілді үйренуге тиіс болды. Роджерс бұрын "Школьный задор" фильмінде түскен және драматург, әнші ретінде танымал болса, Джонс 1977 жылы түсірілген "Африкалық монахтың күнделігі" атты қысқаметражды фильмде Дэшпен жұмыс істеген. Ал Гровенор – Гулла мәдениетін зерткен тағамдар антропологы болды.

Негізгі фотосурет

Фоторежиссер Артур Джафа Оңтүстік Каролина жағалауындағы Сент-Хелена және Хантинг аралдарында түсірілімдерді бастады. Негізгі түсірілім 28 күнге созылды, көп бөлігі жағажай, қарапайым үйлердің алды немесе аралдың зиратына жақын жерде орналасқан Нананың үйі сияқты сыртқы локацияларда өтті. Кабиналар, зират және Игбо десантындағы бейнелі мүсін доктарын қоса алғанда, декорациялар көбінесе Гулла халқының сол кезде қолда бар материалдарынан жасалды. Костюмдерде әйелдер ұзын, күлгін түсті және ақ түсті көйлектер киген. Фильмдегі көптеген кадрлар әйелдерге арналған, ал диалогтың көп бөлігін әйелдер мен қыздар айтады. Хантинг аралында түсірілім кезінде, экипаж Хьюго дауылынан қашу үшін Чарльстон қаласына эвакуацияланды. Бірақ Хьюго бағытын өзгертіп, Чарльстонға тікелей соқтығысып, үлкен зардап келтірді. Актерлер көбінесе ауа-райы жағдайына байланысты соңғы минутта түсірілімге шақырылуы керек болды.

Өндірістен кейінгі

Фильмді монтаждау 1990 жылдың қаңтар айында басталды, және фильмді аяқтауға шамамен бір жыл уақыт кетті. Дэш субтитрлерді пайдаланбауды жөн көрді, көрермендердің тілге толыққанды енуін қалады. Саундтректі Джон Барнс жазды, ол Синклавиер перкуссиясын және дәстүрлі аспаптарды, оның ішінде Таяу Шығыстың сантурын, Африканың бата және сөйлейтін барабандарын үйлестірді.

Шығару

"Тұңның қыздары" 1991 жылы Санденс кинофестивалінде көрсетілді, онда ол Үлкен жюри жүлдесіне ұсынылып, «Кинематографиядағы үздік жетістік» сыйлығын жеңіп алды. Бұл фильм Kino International компаниясы арқылы шығарылды – афроамерикандық әйел режиссер түсірген және АҚШ кинотеатрларында көрсетілген алғашқы көркем фильм. «Бостон глобусы» оны «Афроамерикандық әйелдердің жүздерімен, дауыстарымен және қимылдарымен толы, әсерлі фильм» деп сипаттады. «The New York Times» газетінің сыншысы Стивен Холден фильмнің ақырын дамып өтетін темпі мен «керемет көркемдігін» жоғары бағалады, бірақ оның дәстүрден тыс құрылымы кейіпкерлерді оқиғамен байланыстыруды кейде қиын ететінін атап өтті. Холден фильмдегі жеке оқиғалардың «күнделікті өмірдің, тамақ дайындаудан бастап қастерлі естеліктерге дейінгі, тіршілікке келген психологиялық шиеленістерден де маңызды» кең тоқымасын құрайтынын айтты. Ол Дэшті «ерекше талантты режиссер» деп атады. Роджер Эберт «The Chicago Sun Times» газетіне фильмге төрт жұлдыздың үшіне баға берді. Ол «Тұңның қыздары» фильмін дәстүрлі сюжеттен гөрі эмоцияларға арналған поэма деп сипаттады және шағын бюджетке қарамастан, тамаша түсірілім, костюмдер мен музыканың арқасында «арзан сезімді емес» екенін айтты. Сондай-ақ ол сценарийдегі гулла диалектісіне назар салды: «Кейбір диалогтардың қасақана қиын болуы көңілді емес, керісінше, жайлылық сыйлайды; біз отбасылық пикниктегі балалар сияқты, әр нәрсені түсінбесек те, оның мәнін сезінеміз». 2022 жылы «Тұңның қыздары» сыншылардың пікірі бойынша жасалған және 1952 жылдан бері 10 жылда бір рет жарияланатын «Барлық уақыттың ең ұлы фильмдері» тізімінде 60-шы орынға ие болды. 2016 жылы қайта экранға шыққаннан кейін «The Village Voice» газеті фильмнің «керемет мотивтері мен сахналық көріністерін, тарих пен фольклордан гөрі армандардан шабыттанған иконографиясын» жоғары бағалады. «The Guardian» газетінің сыншысы Питер Брэдшоу фильмді «жұмбақ, аңызға толы және кейде арман тәрізді» деп сипаттап, оны Чеховтың туындыларымен немесе Шекспирдің «Дауыл» пьесасымен салыстырды. Осылайша жағымды пікірлерге қарамастан, Дэш Голливудтың бағыныштағы жүйесінде тағы бір толық метражды фильм түсіре алмады. Ол индустрия басшыларының фильмнің дәстүрден тыс формасына қызығушылық танытпағанын айтты және 2007 жылы: «Голливуд пен негізгі телеарналар әлі де мен ұсына алатын нәрсеге толыққанды дайын емес» деді. Алайда, Дэш теледидардағы табысты мансабын жалғастырды.

Қайта қалпына келтіру және қайта шығару

25 жылдығына орай, Коэн Медиа Групп «Топырақ қыздары» фильмін 2016 жылғы Торонто кинофестивалінде көрсету және кинотеатрларда шығару үшін жаңартты. Бейонседің жоғары бағаланған «Lemonade» бейнеальбомы сол жылдың көктемінде HBO және онлайн платформаларда көрсетілген кезде, сыншылар «Lemonade» фильмінің «Топырақ қыздары» фильміне бірнеше визуалды сілтеме жасағанын атап өтті. Бейонседің заманауи нұсқасында ұзын ақ көйлек киген жас әйелдер жағажайға қарай немесе қарапайым аралдық үйдің алдында отырған көріністер болды. Бұл құрмет көрсету фильмге Vanity Fair, Rolling Stone, NPR және Essence журналдарында жарық көрген мақалалар арқылы назар аударды. Жаңаша танылғаннан кейін «Топырақ қыздары» 2016 жылдың қараша айында жаңа трейлер және постермен бірге қайтадан кинотеатрларда көрсетілді.