Кіріспе
Көлік құралын жолдарда пайдалану үшін төленетін салық
Жол салығы, әлемнің әртүрлі елдерінде әртүрлі атаулармен белгілі, моторлық көлікті жалпыға қолжетімді жолда пайдалану үшін төленуге тиіс немесе оның құнына қосылатын салық.
Австралия
Барлық штаттар мен аумақтар көлік құралын қоғамдық жолдарда пайдалану үшін жыл сайын көлік құралын тіркеу үшін төлем жасауды талап етеді; оның мөлшері штаттан штатқа өзгеше және көлік құралының түріне байланысты. Бұл төлем әдетте "rego" деп аталады (тіркеудің қысқартылған түрі, "g" әрпі жұмсақ айтылады). Квинсленд штатындағы жол салығы көлік құралының қозғалтқышындағы цилиндрлер немесе роторлар санына сәйкес есептеледі. Сонымен қатар, жол қозғалысын жақсартуға арналған шағын төлем де бар. Жаңа Оңтүстік Уэльсте көлік салығы көлік құралының бос салмағына байланысты төленеді.
Бельгия
Жолаушылар автокөліктері қозғалтқыш көлемі мен қуатына сәйкес тіркеу алымын төлейді (2014 жылға қарай азаяды (2012 жылы 66%, 2013 жылы 33%, 2014 жылы 0%) және CO2 шығарындысы сияқты экологиялық талаптарға (2014 жылға қарай артады). Автокөлік CO2-ны қаншалықты көп шығарса, алым соғұрлым жоғары болады. Әр жыл сайын мемлекеттік нөмір табелсінің иесі жылдық жол салығын төлеуге міндетті. Бұл салық қозғалтқыш көлеміне байланысты есептеледі (0–799 см³ = салықтық ат күші 4, 800 см³-ден жоғары әр 200 см³ бір класс жоғары). CO2 негізіндегі регламенттерге сәйкес, орташа көлемнен асатын дизельдік автокөліктерге (>2000 см³) артықшылық беріледі, ал үлкен көлемді бензиндік автокөліктерге шектеулер қойылады. СЖҚ/СЖҚ отынымен жүретін автокөліктерге қосымша жылдық алым төленеді (0–799 см³: 84 €/жыл, 800–2499 см³: 148 €/жыл және 2500 см³-ден жоғары: 208 €/жыл) отынға акциз болмауына байланысты мемлекеттік шығындарды өтеу мақсатында.
Бразилия
Бразилияда штаттар жыл сайын көлік құралын тіркеу үшін алым (Taxa de Licenciamento Veicular) жинауға құқылы, бұл алымның мөлшері әр штат белгілейтін көлік құралының санатына қарай анықталады. Сонымен қатар, әр штат 4%-ға дейін ставкамен көлік құралдарына меншік салығын (Imposto sobre a Propriedade de Veículos Automotores) салуға болады.
Коста-Рика
Коста-Риканың автомобиль меншік салығы, көбінесе Marchamo деп аталады, Латын Америкасындағы ең жоғары салықтардың бірі болып табылады, мұндағы мөлшерлемелер жыл сайын көліктің салықтық құнының 3,5% дейін жете алады. Коста-Риканың ең төменгі жалақысымен (айына 331 516,22 колона, 597,33 АҚШ долларына тең) салыстырғанда, орташа есеппен 15 000 АҚШ доллары (8 600 000 колона) тұратын автомобильге төленетін салық 302 000 колона (525 АҚШ доллары) немесе айлық жалақының 80%-дан 120%-ына дейін жетеді. Коста-Рикалықтар жыл сайынғы айлық жалақыға тең бонус алғанымен, мүлік салығы көптеген автомобиль иелері үшін осы бонусты жоққа шығарады, нәтижесінде салық заңдарын реформалау қажеттігі туындады. Автомобильге төленетін мүлік салығына қарсылар, автомобильдер импортталатын кезде 100% баж салынатынын, яғни Коста-Рикадағы автомобильдің құны шығу орнындағы бағасынан екі есе қымбат екенін айтады. Сонымен қатар, жанармай құю кезінде 65%-ға дейін отын салығы қосылады. АҚШ-та 7 500 АҚШ долларына жеті жыл бойы қолданылатын автомобильді иелену, иесіне жалпы салық ретінде 29 595 АҚШ долларына дейін (жыл сайын шамамен 4 227,85 АҚШ доллары) төлеуге әкелуі мүмкін. Қаржы министрлігі автомобильдің салықтық құнын арттыруға құқылы, бұл, тиімді түрде, теріс амортизациялау болып табылады.
Франция
Францияда 2001 жылы жеке көліктерге арналған виньетка жойылды және оның орнына жол ақысын қабылдаушыларға әр 1000 километр саяхат үшін 6,85 евро мөлшерінде салық салынатын болды. Сонымен қатар, компанияға тіркелген көліктерге де салық салынады. 2006 жылдан бері салық CO2 шығарылымдарына сәйкес, граммына 2 евродан бастап 19 евроға дейін белгіленеді.
Германия
Германияда автокөлік салығы (Kraftfahrzeugsteuer) – барлық көлік құралдарына салынатын жылдық салық. Ол бензинді қозғалтқыштар үшін 100 куб см-ге 5 евродан 25 евроға дейін, ал дизельді қозғалтқыштар үшін 13 евродан 37 евроға дейін ауыспайды. 2009 жылғы 30 маусымға дейін алғаш тіркелген көліктер қозғалтқыш көлемі мен ұлттық/еуропалық эмиссия класына сәйкес салықтандырылады, ал одан кейін тіркелген көліктерге салық тек километрге шаққандағы CO2 шығарындысы (г CO2/км) бойынша салынады. Онлайн салық есептегіш қолжетімді. CO2 бағасы граммына 4 евроға дейін жетеді.
Венгрия
Венгрияда 2009 жылдан бері бұл салық көліктің қозғалтқышының қуатына және көліктің жасына негізделген. Бұл, «қуат салығы» деп аталатын салық енгізілгенге дейін, салық көліктің салмағына байланысты болды және бұл салық ресми емес түрде «салмақ салығы» деп аталды.
Үндістан
Үндістанда жол салығын тиісті штат үкіметтері салады (коммерциялық көліктер үшін өмір бойына және жыл сайын), сонымен қатар жолдарды нақты пайдалану үшін жол төлемі де болуы мүмкін (төлем қашықтыққа, түріне және т.б. байланысты). Көлікті сатып алған кезде үкімет 28% мөлшерінде GST (тауарлар мен қызметтер салығы) салады, сондай-ақ көліктің қозғалтқышының кубтық сыйымдылығына байланысты қосымша алым салынады (1200 CC-ден кіші көліктер үшін 1%, 1200-нан 1500 CC аралығындағы көліктер үшін 3%, 1500 CC-ден жоғары көліктер үшін 15%). Электрлік көліктерге салынатын салық 5% төмен. Автокөлік салығы (жол салығы деп аталады) қозғалтқыш сыйымдылығы, орындық саны, жүксіз салмағы және өндіріс құны сияқты әртүрлі факторларға сүйеніп есептеледі. Әр штаттың жол салығын алу бойынша әртүрлі ережелері мен талаптары бар. Үкіметтің "Бір ел – бір салық" бастамасына сәйкес, ел бойынша бірыңғай ережелер мен тарифтерді енгізу ұсынылып отыр. Бүгінде Үндістанда "Цифрлық Үндістан" атты қозғалыс жүріп жатыр, онда барлық ведомстволарға қатысты жұмыстар цифрлық форматқа көшірілуде. "Жол көлігі және автомобиль жолдары министрлігі" жол салығын онлайн төлеуді жеңілдету үшін "Вахан" атты портал құрды. Мұндай салықтарды үйде отырып төлеу және уақытты үнемдеу өте ыңғайлы.
Ирландия
Көлік құралдарын тіркеу салығы барлық жаңа көліктерді тіркеуде де, импорттауда да қолданылады. Жеке көліктер үшін ВРТ көмірқышқыл газы шығарылымы мен басқа да шығарылымдарға негізделген. Ирландияда автокөлік салығы жылдық төлем ретінде төленеді (жеңілдіктер қарастырылады). 2008 жылға дейін жылдық салық мөлшері қозғалтқыш көлеміне байланысты болды, ол 1000 куб.см-ден аз көлемге 199 евродан басталып, 3001 куб.см-ден жоғары көлемге 1809 евроға дейін жетеді. 2008 жылдың шілдесінен кейін тіркелген жеке көліктер көмірқышқыл газы шығарылымына сәйкес салық ставкалары бойынша салынады. CO2 шығарылымы бойынша салық диапазоны 0-80 г/км үшін жылына 120 евродан басталып, 225 г/км-ден жоғары үшін жылына 2350 евроға дейін жетеді. Коммерциялық көліктерге салынатын салық GVW-ге (жалпы салмаққа) негізделген, қозғалтқыш көлемі мен CO2 шығарылымына қарамастан, ол жылына 333-ден 900 евроға дейін құрайды. Классикалық көліктерге жылына 56 евро салық салынады; көлік алғаш тіркелген күнінен бастап 30 жыл өткен соң классикалық деп есептеледі.
Израиль
Жанғыш қозғалтқышты автомобильдерді сатып алу салығы 83% құрайды, сондай-ақ Израильмен шарттамасы жоқ елдерден импортталған өндірушілер үшін 7% кеден салығы, 17% ҚҚС және жоғары бағалы автомобильдер үшін 2,9%-дан 18%-ға дейінгі "престиждік салық" қосылады. Бұл жаңа автомобильге жүктелетін салықтың жалпы сомасын шамамен 100%-ға жеткізеді. Гибридті қозғалтқышты автомобильдерге салынатын салық 45%, ал электрлік автомобильдерге салынатын салық 10% болып табылады.
Италия
2023 жылдан бастап Италиядағы жол салықтары ат күші және еуропалық эмиссия стандарттары бойынша жіктеледі.
Жапония
1950 жылғы Жергілікті салық туралы заңға сәйкес, көліктің қозғалтқышының көлеміне байланысты әр мамыр айында төленетін салық жиналады. Салық содан кейін көлік жеке мақсатта немесе бизнес үшін пайдаланылатынына қарай белгіленеді. Салықтық санаттар сыртқы өлшемдері мен қозғалтқыш көлемі бойынша, өлшемдер ережелерінде белгіленгендей анықталады. Төленетін салық 1000 куб.см-ден кіші қозғалтқыштардан бастап, 500 куб.см интервалмен жоғарылап, 6000 куб.см және одан жоғары санатқа дейін көлеміне байланысты есептеледі. Жеке көліктер бизнеске пайдаланылатын көліктерге қарағанда көп төлейді. Егер автомобиль Жапонияның төмен шығарындылы көліктерді сертификаттау жүйесі бойынша төмен шығарындылы көлік ретінде сертификатталған болса, салық міндеттемесі төмендейді. Кей-карлар (660 куб.см қозғалтқышы бар және кіші сыртқы өлшемдері бар жапондық көліктер) салық бойынша айтарлықтай жеңілдіктерге ие, себебі олардың салығы 1000 куб.см көліктің шамамен төрттен бір бөлігін құрайды. Заңнама қозғалтқыштың ат күшіне салық салуға қатысты еуропалық тәсілге ұқсас, ал жапондық тәсіл қозғалтқыш көлемін салықтандырады.
Люксембург
Әр көлікке жыл сайын салық салынады. Мысалы, 2013 жылы BMW 330D 2004 жылғы үлгісіне жылдық салық 224 евро болды.
Малайзия
Малайзияда жол салығы туралы соңғы ақпарат және есептеулер Шығыс Малайзия мен Батыс Малайзияда әртүрлі. Әдетте, Шығыс Малайзиядағы мөлшерлемелер төменірек, себебі географиялық жағдай мен жолдың жабыны нашар. Бұдан бөлек, екі аймақта да салық сомасы автомобильдің модификациясына және қозғалтқыш көлеміне қарай өзгереді. Жеке көліктер "седан" түріне жатады, мысалы, хэтчбектер, кабриолеттер және седандар, олардың жол салығы мөлшерлемесі MPV, SUV немесе пикап сияқты "седан" емес көліктерден өзгеше. Сондай-ақ, бірдей қозғалтқыш көлемі үшін "компанияға тіркелген седан" көлігі "жеке тіркелген седан" көлігіне қарағанда жоғары салық төлейді. Бұл ереже "седан" емес көліктерге қолданбалы емес.
Мексика
2011 жылға дейін федералды үкімет көліктің құны мен басқа да сипаттамаларына байланысты жылдық көлік салығын, Tenencia Vehicular қабылдады. Салық федералдық болғанымен, оны штаттар жинады. Бұл салық 1961 жылы енгізілген және 2006 жылы жалпы салық түсімінің шамамен 1,6% құрады (шамамен 13 миллиард песо). 2012 жылы көлік салығы штаттардың қарауына өтті, соның салдарынан кейбір штаттар толық салық қабылдаса, ал басқалары ішінара салық қабылдады (көбінесе белгілі бір құннан жоғары көліктерге), ал Морелос және Керетаро сияқты штаттар мүлдем салық қабылдамайды.
Нидерланды
Нидерландыда көлік құралының салмағына, жанармай түріне және аймағына қарай салық салынады. Электр көліктері мен қырық жылдан асып кеткен классикалық автомобильдер жол салығынан босатылады.
Непал
Непалда көлік құралы салығын Көлік басқару кеңселері мен Көлік басқару қызметі кеңселерi жинайды. Бұл кеңселер провинциялық үкіметтер қарауында болады. Сондықтан көлік құралына салынатын салық әр провинцияда әртүрлі мөлшерде есептеледi. Дегенмен, негізгі талаптар федералдық заңмен белгіленеді, ол барлық провинциялар үшін ортақ. Иесі әр қаржы жылында сол қаржы жылына арналған провинциялық мәжiлiс қабылдаған қаржы актiсiнде белгіленген мөлшерлемелерге сәйкес салық төлеуге мiндеттi. Иесі салықты жаңару мерзiмiне дейiн немесе әр қаржы жылының 15 сәуірiне дейiн, қайсысы ертерек болса, сол күні төлеуi керек. Мерзiмнен кейiн 3 ай iшiнде салық төленсе, айыппұл салынбайды. Содан кейiн бiр ай iшiнде 5% айыппұл, келесi жарты айда – 10%, қаржы жылы iшiнде – 20%, ал қаржы жылынан кейiн – 32% айыппұл есептеледi. Көлік құралына салынатын салық мөлшерi қозғалтқыштың сыйымдылығына (см³), көлiк түріне (жеке, мемлекеттiк, жалға берiлген, корпоративтiк немесе туристтiк мақсатта) және көлiк құралының өлшемiне (мотоцикл, автомобиль, джип, жеткiзу фургоны және т.б.) байланысты. Жыл сайын жалға тiркелген көлiктерден табыс салығы да жиналады. Салық ставкалары Табыс салығы туралы заңмен анықталады. Көлiк құралдарын тiркеу, жаңару, техникалық жағдайына тексеру, ластану деңгейiн тексеру, бағытқа рұқсат алу және басқа да қолданылатын алымдар тиiстi провинциялардың көлiк және көлiк басқару актiлерiне сәйкес жиналады.
Ровиниета
Жыл сайынғы көлік салығын төлеуден өзге, қала шегінен тыс жүретін барлық көліктер, соның ішінде халықаралық тіркелген көліктер де, Румыния жолдарында уақытша жүрген жағдайда "Ровиниета" төлеуге міндетті. Бұл төлем жолаушылар автокөліктері үшін жылына 28 евродан басталып, 12 тоннадан асатын және 4 осьтен көп күш түсіретін жүк көліктері үшін 1210 евроға дейін жетеді. Классикалық автомобильдер "Ровиниета" төлеуден босатылады.
Ұлыбритания
Ұлыбританияда көлік құралдары үшін акциздік салық (VED) төлеу міндетті, ол көбінесе жол салығы немесе көлік салығы деп аталады, және бұл көлік құралы лицензиясы үшін үкіметке жыл сайын төленеді. Бұрын көлік құралдарына қағаз түріндегі салық дискілері орнатылуы керек еді, және көлік құралы басқа иесіне өткен жағдайда да, лицензия оның қолданылу мерзімі біткенше жарамды болып қалатын. 2014 жылдың қазан айында қағаз түріндегі салық дискілері жойылды, яғни енді лицензия – орталықтандырылған деректер базасындағы жазба ғана; сондай-ақ, осы өзгерістен кейін көлік құралы басқаға өткен кезде салық алынып тасталады. Егер көлік құралы лицензияланбаған болса және қоғамдық жолдарда пайдаланылмаса немесе сақталмаса, оған қатысты міндетті түрде «Жолдан тыс жүру туралы хабарлама» (SORN) беру қажет. 1937 жылы салық пен мемлекеттік шығыстар арасындағы тікелей байланыс үзілді, түсімдер жалпы салық ретінде қарастырылды. 2015 жылғы бюджетте үкімет 1937 жылдан бері алғаш рет бұл қаражатты жолдарды күтуге тікелей жұмсайтынын жариялады. 2018 жылғы бюджетте үкімет Англиядағы VED қаражатын жолдарды жақсартуға бағытталған Ұлттық жолдар қорына бөлетінін хабарлады. Бірақ 2024 жылы бұл саясаттан бас тартылғаны туралы мәлімдеме жасалды.
Америка Құрама Штаттары
Әр штат жыл сайынғы тіркеу алымын талап етеді, ол штаттан штатқа өзгереді. Сонымен қатар, кейбір штаттарда округтер мен/немесе муниципалитеттер де көлік салығын салуға құқылы. Мысалы, Иллинойс штатында Кук округі корпорацияланбаған аудандарда тіркелген көліктерге салық салады, ал бірқатар муниципалитеттердің өздерінің жылдық көлік тіркеу алымы бар. Массачусетс штатында акциз салығы тіркеу алымынан бөлек, көлік тіркелген қала немесе округ бойынша төленеді және 1980 жылғы «2½ қадам» заңымен штат бойынша 2,5% мөлшерлемеде белгіленген. Кейбір штаттарда алымдар округтен округке өзгеруі мүмкін, себебі кейбір округтерде көлік құралына қосымша төлемдер бар; мысалы, Вирджиния штатының жеке мүлік салығы. Нью-Йорк штаты көліктің құнына емес, салмағына негізделген салық алады, ол тіркеуді жаңалау кезінде төленеді. Калифорния және Нью-Гэмпширде тіркеу салығы көліктің қазіргі құны бойынша есептеледі. Осының салдарынан, ескі және арзан көліктерде тіркеу алымы төмен болады, ал жаңа және қымбат көліктерде жүздеген долларлық алымдар болады. Сонымен қатар, 55 000 фунт немесе одан да ауыр жалпы салмағы бар көліктерге (жүк көліктері, жүк тіркемелері және автобустарды қоса алғанда) федералды ауыр көлік пайдалану салығы (HVUT) немесе жүк салығы салынады. Әдетте, фургон, пикап, панельді жүк көліктері және осы сияқты көліктер бұл салықтан босатылады. Салық, егер көлік салық кезеңінде мемлекеттік тас жолдарда 5000 миль немесе одан аз (ауыл шаруашылығы көліктері үшін 7500 миль немесе одан аз) жүргізілсе, қолданылмайды. Сонымен қатар, "Нью-Йорк штаты Нью-Йорк штатының қоғамдық тас жолдарында (Нью-Йорк штатының ақы төленетін бөліктерін қоспағанда) белгілі бір моторлық көліктерді пайдаланатын жүк тасымалдаушыларына тас жол пайдалану салығын (HUT) салады. Салық мөлшерлемесі моторлық көліктің салмағына және салықты есептеу тәсіліне байланысты".