Ұлыбританияның газ және электр энергиясы нарығын реттеуші органы

Кіріспе

Ұлыбритания үкіметі министрлікке жатпайтын ведомство

Газ және электр нарықтары жөніндегі басқарма (Ofgem), Газ және электр нарықтары жөніндегі органға (GEMA, Ofgem кеңесі) қолдау көрсетеді. Ол Ұлыбританиядағы электр энергиясы және табиғи газдың төменгі сатыдағы нарықтарының мемлекеттік реттеушісі болып табылады. Ол Электр энергиясын реттеу басқармасының (OFFER) және Газбен жабдықтау басқармасының (Ofgas) бірігуі нәтижесінде құрылды.

Құзыреті мен міндеттері

Биліктің өкілеттіктері мен міндеттері негізінен заңмен (мысалы, 1986 жылғы Газ туралы заңмен, 1989 жылғы Электр энергиясы туралы заңмен, 2000 жылғы Коммуналдық қызметтер туралы заңмен, 1998 жылғы Бәсекелестік туралы заңмен, 2002 жылғы Кәсіпкерлік туралы заңмен және 2004 жылғы Энергетика туралы заңмен, 2008 жылғы Энергетика туралы заңмен және 2010 жылғы Энергетика туралы заңмен) және тікелей қолданылатын Еуропалық Одақ заңнамасымен белгіленеді. Газға қатысты міндеттер мен функциялар Газ туралы заңда, ал электр энергиясына қатысты міндеттер мен функциялар Электр энергиясы туралы заңда қарастырылған. Оның басты міндеті – тұтынушылардың мүдделерін қорғау, мүмкіндігі шектес болса да, бәсекелестікті ынталандыру арқылы. Органның басты мақсаты – құбырлар арқылы тасымалданатын газ және тарату немесе беру жүйелері арқылы тасымалданатын электр энергиясына қатысты қазіргі және болашақ тұтынушылардың мүдделерін қорғау. Тұтынушылардың мүдделері – олардың барлық мүдделерін қамтиды, соның ішінде парниктік газдарды азайту және газ бен электр энергиясын тұрақты түрде қамтамасыз етуге қатысты мүдделерін де қамтиды. 2010 жылдан бері Орган энергия жеткізушілерге қарсы шамамен 100 миллион фунт стерлинг айыппұл және өтемақы салды, оның ішінде 2014 жылдың мамырында E.ON компаниясына 12 миллион фунт стерлинг өтемақы, ал 2014 жылдың шілдесінде British Gas компаниясына 1 миллион фунт стерлинг өтемақы салды.

Құрылымы

Газ және электр нарықтары жөніндегі орган төраға Мартин Кейв, атқарушы мүшелер мен атқарушы емес мүшелер тарапынан басқарылады. Джонатан Брирли 2020 жылдың ақпан айынан бастап Ofgem-нің бас атқарушы директоры болып тағайындалды.

Негізгі мәліметтер: Газ шығару және ЖАРУ

Ұлыбританиядағы энергия нарықтарының либерализациясы мен жекешелендіруі 1980 жылдары Маргарет Тэтчер үкіметімен басталды (Тэтчер үкіметіндегі Найджел Лоусонның маңызды рөліне байланысты бұл «Тэтчер-Лоусон жоспары» деп аталады). Ұлыбритания моделінің кейбір аспектілері Еуроодақ заңнамасына енгізілді. Газ және электр энергиясын жеткізу салаларын жекешелендіру 1986 жылғы «Газ туралы» заң және 1989 жылғы «Электр энергиясы туралы» заң арқылы іске асырылды. Аталған заңдардың 1-тарауы газбен жабдықтау жөніндегі бас директорлық пен Газды жабдықтау басқармасын (Ofgas), сондай-ақ электрмен жабдықтау жөніндегі бас директорлық пен Электрмен жабдықтауты реттеу басқармасын (OFFER) құрды. Бұл үкіметке тәуелсіз, бірақ Парламент алдында жауапты болатын экономикалық реттеуші органдар еді. Осы жүйе олардың реттеушілік шешімдерін саяси ықпалдан оқшаулап, ұзақ мерзімді реттеушілік нақтылықты қамтамасыз ету және нарыққа кіруге, инвестицияларға ынталандыру мақсатында жасалды. Реттеушілердің міндеттері 1986 жылғы «Газ туралы» заңның 4-тарауында белгіленген. 1996 мен 1999 жылдар аралығында жеке тұтынушылар энергия жеткізушіні бірте-бірте таңдау мүмкіндігіне ие болды. Ақырында, 1998 жылдың мамырында ішкі газ нарығы толыққанды бәсекелестікке ашылды, ал 1999 жылдың мамырында ішкі электр энергиясы нарығы да бәсекелестікке ашылды.

Офгемнің рөлі

Ішкі нарықта бәсекелестік болмаған кезде, реттеушілер бағаны бақылауға қатысты ережелерді енгізді, олар монополиялық жеткізушілердің отандық тұтынушылардан алуға болатын ең жоғары бағасын белгіледі. Бұл бақылаулар нарықтар либерализациялана бастаған кезде де күшінде болды және 2000-2002 жылдар аралығында кезең-кезеңмен алынып тасталды. Ofgem-нің баға бақылауын алып тастау шешімі сол кезде бәсекелестіктің жақсы дамып келе жатқаны және 1998 жылғы Бәсекелестік туралы заңның 2000 жылдың наурыз айынан бастап күшіне енгеніне байланысты болды. Бұл заң компанияларды нарықтық үстемдікті теріс пайдаланудан тыйып, Ofgem-ге кез келген теріс пайдалануды жоюға жеткілікті өкілеттік берді. Сонымен қатар, тұтынушылар арасында жүргізілген сауалнамалар тұтынушылардың басқа жеткізушіге ауысу мүмкіндігі туралы жақсы білетінін, бұрынғы монополиялық жеткізушілерден ауысу деңгейінің жоғары және үдеп бара жатқанын, сондай-ақ олардың нарықтық үлестерінің айтарлықтай және тұрақты түрде төмендегенін көрсетті. Соңғы баға бақылауы алынып тасталғаннан кейін екі жыл өткен соң, 2004 жылдың сәуірінде Ofgem ішкі энергиямен жабдықтау нарықтарындағы бәсекелестіктің жай-күйін жан-жақты қарастырып, бәсекелестіктің барлық тұтынушыларға айтарлықтай пайда әкелгенін және нарықтар бәсекеге қабілетті, бірақ әлі толыққанды жетілмегенін тұжырымдады. 2005-2007 жылдар аралығында Ofgem жеткізу лицензияларын қарап шықты, нәтижесінде жеткізу лицензиялары оңайлатылды, жеткізу нарығына кіруге кедергілер азайтылды және инновацияларға мүмкіндік жасалды. 2006 жылы Ofgem саладан тұтынушылардың шағымдарын қарау бойынша туындаған алаңдаушылықтарға жауап ретінде Энергиямен жабдықтау жөніндегі омбудсменді құруды және қаржыландыруды талап етті. 2008 жылы жарияланған Ofgem Energy Supply Probe, әлемдік отын бағасының өсуіне байланысты орташа үй шаруашылығының энергия төлемақы екі есеге өскеннен кейін, нарықта "Үлкен алты" жеткізушінің үстемдігі сақталғанын көрсетті: тұтынушылардың 70% -ден астамы бұрынғы монополиялық жеткізушілерімен қызмет көрсетіп жатты, ал жаңа қатысушылар нарықтың 0,3% -дан азын иеленді. Ofgem клиенттерге ұсынылатын ақпаратты жақсартуға және жеткізушілерді ауыстыруды жеңілдетуге бағытталған бірқатар шараларды іске асырды. "Үлкен алты" компания жеткізу және энергия өндіру бизнесін бөлек есепке алуға міндетті болды, ал Ofgem нарықтағы бұзушылықтар мен әділетсіз бағалар туралы алаңдаушылықты атап өтті.

Before there was competition in domestic markets, the regulators set price controls which fixed the maximum price that the monopoly suppliers could charge domestic customers. These controls remained in place when markets started to be liberalised, and were removed in stages between 2000 and 2002. Ofgem's decision to remove price controls was based on their assessment that competition was developing well at that time and that the Competition Act 1998, being effective since March 2000, would deter companies from the abuse of market power, and provide Ofgem with sufficient power to tackle any abuse. Moreover, consumer surveys showed good awareness of the ability to switch, high and rising switching rates away from the former monopoly suppliers, and substantial and continuing falls in their market shares. Two years after the removal of the last price controls, in April 2004, Ofgem published a major review of the state of competition in the domestic energy supply markets, concluding that supply competition had delivered substantial benefits for all consumers and that the markets were competitive, though not yet mature. Between 2005 and 2007, Ofgem carried out a Supply Licence Review, resulting in simplification of supply licences, with the aim of reducing barriers to entry to the supply market, and enabling innovation. In 2006, Ofgem required the industry to set up and fund the Energy Supply Ombudsman in response to concerns over the handling of customer complaints. Ofgem's Energy Supply Probe, published in 2008 after increases in world fuel prices led to the doubling of the energy bill for a typical household, found that the market was still dominated by the "Big Six" suppliers: more than 70% of customers were still with their former monopoly suppliers, and new entrants had captured less than 0.3% of the market. Ofgem implemented a number of measures which improved the information provided to customers and made it easier for them to switch suppliers. The Big Six were obliged to separate their accounting for the supply and generation businesses, and Ofgem noted concerns over market abuses and unfair pricing.

CMA тергеуі, 2014-2016 жылдар

2014 жылдың маусым айында Ofgem бәсекелестік және нарықтар органының (CMA) елдің "үлкен алты" энергетикалық компаниясының – Centrica, SSE plc, RWE npower, E. ON, Scottish Power және EDF Energy – сауда тәжірибелері мен бәсекеге қабілеттілігін зерттеуін жариялады. Екі жылға созылған зерттеу Ofgem-нің бәсекелестікті реттеуші органға жолдаған өтініші негізінде басталды. "Бұл мәселеге қатысты қолдау бірауызды және CMA зерттеуі жағдайды түсіндіруге маңызды мүмкіндік береді. Бұл тұтынушылардың энергия нарығына деген сенімін қайта жаңартуға және инвесторлар сұраған нақтылықты қамтамасыз етуге көмектеседі", - деді Ofgem бас директоры Дермот Нолан зерттеуді жариялағанда. 2016 жылдың тамызында Ofgem CMA-ның ұсынымын қабылдайтынын, яғни жеткізушілер үш жыл немесе одан ұзақ уақыт бойы қымбат тарифтерде болған клиенттер туралы ақпаратты қарсы жеткізушілерге беруге міндетті болатынын мәлімдеді. Сондай-ақ, Ofgem алдын ала төлемдік есептегіштерді пайдаланатын клиенттерге уақытша баға шегі қоятынын хабарлады.

Энергия бағасының шекті шегі

2017 жылдың қазан айында премьер-министр Тереза Мэй энергия тұтынушылары үшін стандартты өзгермелі тарифтерге баға шегін енгізу ниетін жариялады, оны Ofgem әзірлеп, іске асыруға тиіс. «Үй шаруашылығы газ және электр энергиясы (тарифтік шектеу) заңы» 2018 жылғы 19 шілдеде (No. 21) Корольдік бекітілім алды. Онда 2018 жылдың соңынан бастап 2020 жылға дейін баға шегі күшінде болады және содан кейін Ofgem 2023 жылға дейін жыл сайын баға шегін сақтауды ұсынады деп белгіленді. Ofgem баға шегінің деңгейін кем дегенде әр алты ай сайын қарап отырады; Ofgem бұл механизмді «дефолтты тариф» баға шегі деп атайды, оны өзге энергия баға шегінен – «алдын ала төлем» баға шегінен ажырату үшін.

Бөлшек сауда өнімдерін жеткізушілердің құлдырауы, 20212022

2021 жылдың шілдесі мен 2022 жылдың мамыр айы аралығында газ бен электр энергиясын бөлшек саудада сатушы 29 компания банкротқа ұшырады, бұл көбінесе газдың көтерме бағасының күрт және беспрецедентті өсуіне байланысты болды. Ofgem олардың клиенттерін басқа компанияларға көшіруді ұйымдастырды, бірақ ең ірі компания – Bulb Energy-дің 1,7 миллион клиенті үшін мұндай көшіру мүмкін болмады, ол орнына Ұлыбритания үкіметі кепілдік берген арнайы басқару режиміне өтті. Парламенттің Бизнес, Энергетика және Өнеркәсіптік стратегия комитетінің 2022 жылғы шілдедегі "Энергия бағасы және энергия нарығының болашағы" атты баяндамасында Ofgem жеткізуші компаниялардың қаржысын бақылауда тиісті құзыреттілік танытпағаны, ал үкімет бұл бақылаудың жетіспеушілігін нарықты реттеуден гөрі бәсекелестікті басымдыққа қойғандықтан елемегені анықталды. Офгем бұрынғы қаржылық тұрақтылық режимі жеткілікті деңгейде сенімді болмағанын және 2021 жылдың тамызынан бері кейбір жеткізушілердің банкротқа ұшыруына себеп болғанын мойындады.

Ашық ескертушілерге қатысты билікті теріс пайдалану туралы айыптаулар

2018 жылдың қыркүйегінде Guardian газеті екі Ofgem сарабына ақпаратты жарияласа қылмыстық жаза тағайындалатыны туралы ескерту жасалғандығын хабарлады. Ofgem ұлттық қауіпсіздікті қорғау мақсатында жасалған 2000 жылғы Коммуналдық қызметтер туралы заңның 105-бабын қолданған, бұл ақылды есептегіштер және жаңартылатын жылуға ынталандыру жобаларымен байланысты болды.

Дауларды баламалы шешу (АДР)

Тұтынушылардың дауларын баламалы тәсілдермен шешу қағидалары 2015 жылға сәйкес, егер энергетикалық компания өз клиенттік қызметі арқылы шағымды шеше алмаса, тұтынушыға мақұлданған АДТ органы туралы хабарлауға міндетті. Ofgem – энергия секторындағы АДТ ұйымдарын мақұлдауға жауапты құзыретті орган. Ofgem қазірге дейін тек бір АДТ ұйымын ғана мақұлдаған: Ombudsman Services.