Кіріспе

Британдық поп-арт суретшісі (1938–1966)

Полин Боти (6 наурыз 1938 – 1 шілде 1966) – британдық суретші және 1960-шы жылдардағы британдық поп-арт қозғалысының құрылтайшысы. Ол осы қозғалыста мойындалған жалғыз әйел-мүше болды. Ботидің суреттері мен коллаждары көбінесе өзіне сенімді әйелдік пен әйел сексуалдығына қуанышпен қарауды, сондай-ақ ол өмір сүрген "ерлер әлеміне" ашық немесе жасырын сынды көрсетеді. Оның бунтарлық өнері мен еркін өмір салты Ботиді 1970-ші жылдардағы феминизмнің белгілі бір жаршысы етіп көрсетті.

Ерте өмір және білім

Паулин Вероника Боти 1938 жылы Суррей графтығының Каршалтон қаласында орта таптық католик отбасында дүниеге келді. Төрт баланың ең кішісі болған ол үш ағасымен және қыз ретіндегі өзінің орнын жақсы сезіндіретін қатаң әкесімен өсті. 1954 жылы ол Уимблдон өнер мектебіне стипендиямен түсті, әкесінің қарсылығына қарамастан білім алды. Ботидің анасы оны қолдады, өйткені ол өзі суретші болғанмен, ата-анасының рұқсатын алып Слейд көркемсурет мектебінде оқу мүмкіндігінен айырылған еді. Боти литография бойынша аралық диплом (1956) және боялған шыны дизайны бойынша ұлттық диплом (1958) алды. Оның сыныптастары француз киножұлдызы Брижит Бардоға ұқсағандығы үшін оны «Уимблдон Бардосы» деп атады. 1957 жылы оның бір туындысы Робин Денни, Ричард Смит және Бриджит Райлидің жұмыстарымен бірге «Жас замандастар» көрмесінде көрсетілді. Ол Корольдік өнер колледжінің боялған шыны мектебінде оқыды (1958–61). Ол Суретшілік мектебіне түсуді қалаған, бірақ әйелдерді қабылдау көрсеткіші сол бөлімде өте төмен болғандықтан, өтініш беруден бас тартты. Колледждегі гендерлік теңсіздікке қарамастан, Боти сыныптағы ең қабілетті студенттердің бірі болды, ал 1960 жылы оның боялған шыны туындысының бірі Өнер кеңесі ұйымдастырған «Заманауи боялған шыны» атты көшпелі көрмеге қосылды. Боти Лондонның батысындағы студенттік пәтерінде өздігінен сурет салуын жалғастырды және 1959 жылы «Жас замандастар» көрмесіне тағы үш жұмысы іріктелді. Осы кезеңде ол Дэвид Хокни, Дерек Бошиер, Питер Филлипс және Питер Блейк сияқты басқа да поп-артистермен дос болып кетті. Корольдік өнер колледжінде оқыған кезінде Боти көптеген қосымша іс-шараларға қатысты. Ол ән айтты, би биледі, колледждің сатиралық қойылымдарында ойнады, өзінің өлеңдерін баламалы студенттік журналда жариялады және киноқоғамда білімді адам ретінде танылды, әсіресе еуропалық жаңа толқын киносына қызығушылық танытты.

Мансап

Боти колледжді бітіргеннен кейін екі жылдың ішінде ең өнімді кезеңін өткізді. Ол өзінің ерекше поп стилін және иконографиясын қалыптастырды. Оның алғашқы топтық көрмесі "Блейк, Боти, Портер, Рив" 1961 жылғы қарашада Лондондағы А. И. А. галереясында өтті және бұл британдық поп-арттың алғашқы көрмелерінің бірі деп есептелді. Ол "Бұл құс па, ұшақ па?" және "раушан – раушан – раушан" сияқты жиырма коллажын көрсетті, олар оның өнерінде жоғары және төмен мәдениеттен шабыттанғанын көрсетті (бірінші атау Супермен комиксіне, екіншісі американдық эмигрант ақын Гертруд Стайнның сөздеріне сілтеме жасайды). Келесі көктемде Боти, Питер Блейк, Дерек Бошиер және Питер Филлипс Кен Расселдің BBC Monitor деректі фильмінде – "Pop Goes the Easel" ("Поп-арт туындылары") тақырыбында түсті, ол 1962 жылғы 22 наурызда көрсетілді. Ботидің "Pop Goes the Easel" фильміндегі қатысуы оның шағын актерлық мансабының басталуын білдірді. Ол ITV арнасы үшін "Армшеир театры" спектаклінде ("North City Traffic Straight Ahead", 1962) Филип Савиллдің режиссерлігімен, сондай-ақ BBC сериалының бір эпизодында ("Peter the Lett", 1963) рольдерде ойнады. Ол сонымен қатар Франк Хилтонның "Принц күні" комедиясында сахнада және Риккардо Арагноның (Энтони Пауэллдің романы бойынша) "Жаңа өнер театрында" "Кешкі адамдар" спектаклінде ойнады. (Боти Лондонның клубтық өмірінде белсенді болды, сонымен қатар "Ready Steady Go!" бағдарламасында биші болып жұмыс істеді). Актерлік өнер табысты болғанымен, ол сурет салудан көңіл алатын, ал сурет салу оның басты мақсаты болды. Дегенмен, оның жанындағы адамдар актерлік өнермен айналысуын қолдады, өйткені 1960 жылдардың басында әйелдер үшін бұл одан да дәстүрлі мансап болды. Баспасөз оның жарқын актриса бейнесін жариялады, көбінесе оның физикалық келбетіне сілтеме жасап, оның суретші ретіндегі беделін төмендетті. 1962 жылғы қарашада "Scene" журналының бірінші бетінде былай делінген: "Актрисалардың миы көбінесе кішкентай болады. Суретшілердің көбінесе үлкен сақалдары болады. Ақылды актриса және суретші, сонымен қатар шашы сары болса, онда ол – Паулин Боти". Ұлыбританиядағы жалғыз әйел поп-артисі ретінде Боти өзінің өміріндегі және өнеріндегі сексизммен күресу мүмкіндігіне ие болды. Оның ерте суреттері сезімтал және эротикалық болды, әйелдің көзқарасынан әйелдің сексуалдылығын мақтан тұтты. Оның туындылары жарқын, түрлі-түсті фонда жасалған және көбінесе қызыл гүлдердің жақын суреттерін қамтыды, бұл әйел жынысының символы болды деп есептелінеді. Ол өзінің еркек идеалдарын – Элвисті, француз актері Жан-Поль Бельмондоны, британдық жазушы Дерек Марлоуды секс-символдар ретінде бейнеледі, сондай-ақ актриса Моника Витти мен Мэрилин Монроны да суреттеді. Энди Уорхол сияқты, ол өзінің өнерінде атақты адамдардың жарнамалық және баспасөз суреттерін қайта пайдаланды. 1963 жылы оның досы Селия Биртвеллдің портреті "Селия және оның батырлары" тоқыма дизайнерін Питер Блейк суретімен, Дэвид Хокни портретімен және Элвис Пресли суретімен қоршалған күйде бейнеленген. Ол 1963 жылдың күзінде Грабовски галереясында өзінің алғашқы жеке көрмесін өткізер алдынан бірнеше топтық көрмелерге қатысты. Көрме сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Боти қосымша актерлық жұмыстарды жалғастырды. Ол 1963-1964 жылдары "Public Ear" радио бағдарламасын жүргізді, ал келесі жылы ол BBC сериалында "әдепсіз Мария" рөлінде тағы да типтік рөлде ойнады. 1963 жылғы маусымда ол он күндік романнан кейін әдеби агент Клайв Гудвинге (1932-1977) үйленді. Оның некесі Питер Блейк және оның үйленген сүйіктісі, теледидар режиссері Филип Савиллді ренжітті, ол студенттік кезеңінің соңында кездесіп, оның жұмысында жұмыс істеген. (Олардың қарым-қатынасы Фредерик Рафаэльдің "Дарлинг" фильміне сценарий жазуға себеп болды. Боти мен Гудвиннің Кромвелл-роудтағы пәтері көптеген суретшілер, музыканттар мен жазушылардың бас қосып отыратын орталығына айналды, соның ішінде Боб Дилан (Филип Савилл оны Англияға әкеліп, Лондон әуежайынан Ботимен бірге күтіп алды). Дилан Ботидің пәтерінде тұрды. Дэвид Хокни, Питер Блейк, Майкл Уайт, Кеннет Тайнан, Трой Кеннеди Мартин, Джон Макграт, Денис Поттер және Роджер Макго. Гудвин, кейіннен радикалды "Black Dwarf" журналының құрылтайшы редакциялық тобының мүшесі болды, Ботиді өзінің суреттеріне саяси мазмұн қосуға ынталандырды. Оның соңғы белгілі суреті "BUM" Кеннет Тайнанның "Oh, Calcutta!" үшін тапсырыс берілді және 1966 жылы аяқталды.

Өлім

1965 жылдың маусым айында Боти жүкті болды. Көтермелік тексеру кезінде ісік табылды және оған қатерлі ісік диагнозы қойылды. Оның орнына, ол өлімге әкелетін ауруының ауырсынын басу үшін марихуана шекті. Ол достарын көңілдестіруді жалғастырды, тіпті ауру кезінде «The Rolling Stones» тобының суретін салды. Гудвин 1966 жылдың 12 ақпанында дүниеге келді. Полин Боти сол жылдың 1 шілдесінде Корольдік Марсден ауруханасында қайтыс болды. Ол 28 жаста еді. Оның күйеуі 1977 жылы, небәрі 45 жасында қайтыс болды. Оның қызы, Боти Гудвин, 1995 жылдың 12 қарашасында 29 жасында героиннің артық дозасынан қайтыс болды.

Мұра

Ол қайтыс болғаннан кейін, Паулин Ботидің суреттері ағасының шаруашылығындағы қорада сақталды және ол шамамен 30 жыл бойы ұмытылды. Оның туындылары 1990 жылдары куратор Дэвид Меллор мен ғалым доктор Сью Тейттің арқасында қайта жаңғырылып, поп-өнерге қосқан үлесіне қызығушылық қайта оянды, соның нәтижесінде бірнеше топтық көрмелерге және ірі жеке ретроспективаға енді. Оның ең ізделісті суреттерінің қайда екені белгісіз болды. Ботидің өмірі мен шығармашылығы Әли Смиттің 2016 жылғы "Күз" романында маңызды орын алады. 2019 жылдың қараша айында New York Times газеті "Есте қалмағандар" рубрикасында Боти туралы мақала жариялады: "Паулин Боти, көтерілісші поп-суретші". 2023 жылдың 1 шілдесінде Паулин Ботидің бұрынғы үйі мен студиясы орналасқан Голланд паркіндегі Адисон даңғылы, 7А мекенжайында оған арналған ескерткіш тақта орнатылды. Салтанатты ашылу рәсіміне Натали Гибсон, Селия Бертуэлл, сэр Питер Блейк және Паулин Ботидің достары, туыстары мен жанкүйерлері қатысты. Марк Кристалдың "Паулин Боти: Британдық поп-өнердің жалғыз әпкесі" атты өмірбаяны 2023 жылы жарық көрді.