Кіріспе

Еуропалық құрылымдық және инвестициялық қорлар (ЕҚИ қорлар, ЕҚҚ) – Еуропалық Одақтың аймақтық саясатын, сондай-ақ ортақ ауыл шаруашылығы саясаты мен ортақ балық шаруашылығы саясатының құрылымдық бағыттарын іске асыруға арналған, ортақ ережелермен реттелетін қаржы құралдары. Олардың мақсаты – аймақтар арасындағы табыс, байлық және мүмкіндіктердегі ұқсассыздықтарды азайту. Еуропаның нашар дамыған аймақтары көбінесе қолдау алады, бірақ Еуропаның барлық аймақтары саясаттың әртүрлі қорлары мен бағдарламалары арқылы қаржыландыруға құқылы. Ағымдағы ая 2021 жылдан 2027 жылға дейінгі жеті жылдық кезеңге есептелген.

Еуропалық өңірлік даму қоры (ЕӨРҚ)

ЕҚРҚ Еуропалық одақ бойынша аймақтық даму, экономикалық өзгерістер, бәсекеге қабілеттілікті күшейту және аумақтық ынтымақтастыққа бағытталған бағдарламаларды қолдайды. Қаржыландырудың басымдықтары – экономикалық құрылымдарды жаңғырту, тұрақты жұмыс орындарын жасау және экономикалық өсімді ынталандыру, ғылыми зерттеулер мен инновациялар, қоршаған ортаны қорғау және тәуекелдерді болдырмау. Инфрақұрылымға инвестиция салу, әсіресе ең кем дамыған аймақтарда, маңызды рөлде сақталады.

Еуропалық әлеуметтік қор плюс (ESF+)

ESF+ төрт негізгі бағытқа назар аударады: жұмысшылар мен кәсіпорындардың өзгеруге бейімделуін арттыру, жұмыспен қамтуға қол жеткізуді және еңбек нарығына қатысуды жақсарту, кемсітушілікпен күресу және артықшылықтары шектеулі адамдардың еңбек нарығына қатысуын жеңілдету арқылы әлеуметтік интеграцияны күшейту, сондай-ақ жұмыспен қамту және интеграция салаларындағы реформаларға серіктестік орнату.

Қоғамдастыру қоры

Кохезиялық қор қоршаған орта және трансеуропалық көлік желілері саласындағы жобаларға үлес қосады. Ол жалпы ұлттық табысы (ЖҰӨ) Еуроодақтың орташа көрсеткішінің 90% -ынан кем мемлекеттерге қатысты. Осыған сәйкес, ол 13 жаңа мүше мемлекетті, сондай-ақ Грекия мен Португалияны қамтиды.

2007-2013 жылдарға арналған мақсаттар

Төмендегі бөлімдерде 2007 жылдың 1 қаңтарынан 2013 жылдың 31 желтоқсанына дейінгі бағдарламалық кезең үшін анықталған мақсаттар туралы ақпарат ұсынылған. Осы кезеңге арналған жалпы бюджет 347 миллиард евроны құрайды: Еуропалық өңірлік даму қорына 201 миллиард евро, Еуропалық әлеуметтік қорға 76 миллиард евро және ынтымақтастық қорына 70 миллиард евро бөлінген. Белгіленген мақсаттар араласулардың (қаржыландырылатын іс-шаралар мен шығындар) негізгі бағытын және ЕО бюджетінен қаражаттың жалпы бөлуін анықтайды.

"Керісу" мақсаты (бұрынғы 1-мақсат)

Бұл мақсат жан басына шаққандағы ЖІӨ-сі Еуроодақтың орташа көрсеткішінің 75%-дан төмен болатын аймақтарды қамтиды және олардың экономикалық дамуын үдетуге бағытталған. Ол Еуропалық аймақтық даму қоры, Еуропалық әлеуметтік қоры және Когезия қоры арқылы қаржыландырылады. Осы мақсаттағы басымдықтар: адам капиталы және физикалық капитал, инновациялар, білімдік қоғам, қоршаған орта және әкімшілік тиімділік. Осы мақсатқа бөлінген бюджет қазіргі бағамен 283,3 миллиард евроны құрайды.

Өңірлік бәсекеге қабілеттілік және жұмыспен қамту (бұрынғы 2-мақсат)

Бұл мақсат Еуропалық Одақтың аумағындағы барлық аймақтарды қамтиды, бірақ Конвергенция мақсатымен қамтылған аймақтарды қоспағанда. Оның мақсаты – осы аймақтардың бәсекеге қабілеттілігін, жұмыспен қамту деңгейін және тартымдылығын арттыру. Инновациялар, кәсіпкерлікті қолдау және қоршаған ортаны қорғау осы мақсаттың басты бағыттары болып табылады. Ағымдағы бағамен 55 миллиард еуро көлеміндегі қаржы Еуропалық аймақтық даму қоры (ЕАДҚ) және Еуропалық әлеуметтік қордан (ЕӘҚ) түседі.

Еуропалық аумақтық ынтымақтастық (бұрынғы 3-мақсат)

Еуропалық аумақтық ынтымақтастық – 2007–2013 жылдар аралығындағы Еуропалық Одақтың Ұйымдастыру саясатының мақсаты, Одақтың экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығын нығайтуға бағытталған. Әртүрлі мүше мемлекеттердің өңірлері мен қалалары бірлесіп жұмыс істеуге, өзара тәжірибе алмасуға және бірлескен жобалар мен желілерді дамытуға ынталандырылады. «Жақындасу» және «Аймақтық бәсекеге қабілеттілік және жұмыспен қамту» мақсаттары арқылы Одақ аумағындағы аймақтық теңсіздіктерді азайтуға үлес қосуды көздейді. Еуропалық аумақтық ынтымақтастық мақсатына бөлінген 8,7 миллиард еуро 2007–2013 жылдардағы Ұйымдастыру саясатының жалпы бюджетінің 2,5% құрайды және Еуропалық аймақтық даму қоры (ЕАДҚ) арқылы қаржыландырылады. Ол шекаралық, трансұлттық және аймақтық ынтымақтастық бағдарламаларын қолдайды, мүше мемлекеттерге басқа да құралдармен (Қосылу алдындағы даму және Еуропалық көршілік саясаты құралдары) қолдау көрсетілетін Еуропалық Одақтың (ЕО) сыртқы шекаралық ынтымақтастық бағдарламаларына қатысуға көмектеседі.

Тарих

Еуропалық аумақтық ынтымақтастық мақсаты бұрынғы (2000-2006 жылдар аралығында) INTERREG қоғамдық бастамасының орнын басты, сондықтан көптеген Еуропалық аумақтық ынтымақтастық бағдарламалары INTERREG деп аталады. "Мақсаттар" Бірыңғай Еуропалық актімен бірге экономикалық және әлеуметтік тұрақтылық тұрғысынан аймақтық саясатты ұйымдастыру басталғанда, Құрылымдық қорлардың қаржы жұмсалуын тиімді ету үшін критерий ретінде енгізілді. 1987 жылы күшіне енген Бірыңғай Еуропалық акті 1992 жылдың 31 желтоқсанына дейін толық шекара ашу арқылы ішкі нарықты аяқтау мақсатын институционалдық тұрғыдан бекітті. Аймақтық бәсекелестік күшейе түсті және нарықтың бірігуінің теріс әсерлерін азайту үшін тұрақтылық саясаты қажет болды. "Мақсаттар" Одақтың аумағында экономикалық және әлеуметтік тұрақтылық тұрғысынан қаржыны бөлуді реттеу үшін жасалды. Бірінші көпжылдық қаржылық аяқта, 1988-1999 жылдар аралығында, жеті мақсат болды, олар біртіндеп азайтылды. Еуропалық аумақтық ынтымақтастық мақсаты үш тұрақтылық саясаты мақсатының ішіндегі ең кішісі (бюджет көлемі бойынша) болғанымен, ол Еуропалық Одақтың маңызды мәселелерін шешуде, әсіресе Лиссабон шартының кейбір жаңа бағыттарында (2009 жылдың 1 желтоқсанында күшіне енген) және Еуропа 2020 стратегиясының мақсаттарына жетуге үлес қосуда маңызды рөл атқарады.

Институционалдық және құқықтық база

Экономикалық, әлеуметтік және аумақтық бірігу тақырыбында, Еуропалық Одақтың жұмыс істеуі туралы шарт «Одақ өзінің экономикалық, әлеуметтік және аумақтық бірігуін нығайтуға бағытталған шараларын дамытады және іске асырады» деп белгілейді. Аумақтық бірігу тұжырымын енгізу арқылы Лиссабон шарты бірігу саясатының маңызды аумақтық өлшемдерін мойындады. Бұл аумақтық тәсілге еуропалық, ұлттық, өңірлік және жергілікті деңгейлердегі басқарудың әртүрлі деңгейлерін біріктіретін бірегей және қазіргі заманғы басқару жүйесі қажет. Сондықтан, мүше мемлекеттер «экономикалық, әлеуметтік және аумақтық бірігуді» ілгерілету үшін экономикалық саясатын жүргізеді және үйлестіреді. Еуропалық аумақтық ынтымақтастық – Одақтың экономикалық саясатының құрамдас бөлігі. Құрылымдық қорлармен қамтамасыз етілетін ағымдағы өңірлік саясат шеңбері 2007 жылдан 2013 жылға дейінгі жеті жылдық кезеңге белгіленген. Осы кезеңде Еуропалық аумақтық ынтымақтастықтың ұйымдастырылуын анықтауда келесі регламенттер (кейіннен жасалған өзгерістермен бірге) ерекше маңызды: Еуропалық өңірлік даму қоры туралы және 1783/1999 (ЕО) регламентін жою туралы 2006 жылғы 5 шілдедегі Еуропалық парламент пен Кеңестің Регламент (ЕҚ) № 1080/2006. Еуропалық өңірлік даму қоры, Еуропалық әлеуметтік қор және Кохезия қоры бойынша жалпы ережелерді белгілейтін және 1260/1999 (ЕО) регламентін жоятын 2006 жылғы 11 шілдедегі Кеңестің Регламент (ЕҚ) № 1083/2006. Кеңестің Регламент (ЕҚ) № 1083/2006 мен Еуропалық өңірлік даму қоры туралы Еуропалық парламент пен Кеңестің Регламент (ЕҚ) № 1080/2006-ны іске асыру қағидаларын белгілейтін 2006 жылғы 8 желтоқсандағы Комиссияның Регламент (ЕҚ) № 1828/2006. Еуропалық аумақтық ынтымақтастық мақсаты Еуропалық өңірлік даму қорынан қаржыландырылады, ал 2007–2013 жылдарға арналған Кохезия саясатының қалған екі мақсаты Еуропалық әлеуметтік қормен (Аймақтық бәсекеге қабілеттілік және жұмыспен қамту мақсаты) және Конвергенция мақсаты жағдайында Кохезия қорымен де қаржыландырылады.

Ұлттық стратегиялық анықтамалық жүйе

Ұлттық стратегиялық анықтамалық шеңбер (ҰСЖШ) 2007-2013 жылдар аралығында мүше мемлекетке келіп түсетін Еуроодақтың құрылымдық қорынан қаржыландыруды жұмсаудың негізгі басымдықтарын белгілейді. Әрбір мүше мемлекеттің өзіндік ҰСЖШ бар. ҰСЖШ қабылдау 2007-2013 жылдарға арналған құрылымдық қорлар ережелерінде жаңа талап ретінде енгізілген. Әр ҰСЖШ тиісті мүше мемлекеттің операциялық бағдарламалары үшін жоғары деңгейдегі стратегия болып табылады. Бұл құжат мүше мемлекеттің өңірлерінің экономикалық артықшылықтары мен кемшіліктеріне шолу ұсынады, сондай-ақ мүше мемлекет бойынша болашақ құрылымдық қорлар қаржысына қатысты ұстанымды көрсетеді.

Операциялық бағдарламалар

Операциялық бағдарлама (ОП) аймақтың қаражатты жұмсау бойынша басымдықтарын белгілейді. Аймақтық икемділікке мүмкіндік болғанымен, аймақтың басымдықтары мүше мемлекеттің Ұлттық стратегиялық даму жоспарымен (ҰСДЖ) үйлесімді болуы керек. Еуроодақтың әр аймағы үшін жеке Операциялық бағдарлама бар. Бұл ОП-лар, ҰСДЖ сияқты, іске асырылудан бұрын Еуропалық комиссиясынан бекітілуі тиіс.

2014-2020 жылдарға арналған жаңа архитектура

Еуропалық комиссия 2014–2020 жылдарға арналған әлеуметтік үйлесім саясатын қалыптастыратын заңнамалық пакетті қабылдады. Жаңа ұсыныстар саясаттың стратегиялық маңыздылығын күшейтуге және ЕО инвестицияларын Еуропаның ұзақ мерзімді өсім мен жұмыс орындарын құру мақсаттарына («Еуропа 2020») бағыттауға арналған. Комиссиямен келісілген серіктестік шарты арқылы мүше мемлекеттер осы мақсаттарға сәйкес инвестициялық басымдықтарды шектеуге міндеттенеді. Бұл пакет сонымен қатар ЕО әрекеттерінің үйлесімділігін арттыру үшін ауылдық даму, теңіз және балық шаруашылығы сияқты әртүрлі қорларға қатысты ережелерді үйлестіреді.