Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Пётр Ильич Чайковскийдің операсы. «Иоланта», Op. 69 – Пётр Чайковскийдің бір актілі лирикалық операсы. Бұл оның жазған соңғы операсы. Либреттосын композитордың інісі Модест Чайковский жазды, ол Хенрик Герцтің «Король Рене қызы» (Kong Renés Datter) атты даниялық пьесасы негізінде құрастырылған. Бұл пьеса Иоланда де Бардың өмірінен алынған романтикалық оқиғаны баяндайды. Даниялық түпнұсқа пьесада принцессаның есімі «Иоланте» деп жазылған, кейіннен бұл есім Гилберт пен Салливанның басқа операсы үшін де қолданылды. Пьесаны Федор Миллер аударған, ал Владимир Зотов бейімдеген. Операның тұңғыш қойылымы 1892 жылдың 18 желтоқсанында Санкт-Петербургте өтті.
Opera by Pyotr Ilyich Tchaikovsky
the [[Pyotr Ilyich Tchaikovsky
Iolanta, Op. 69, (Иоланта ) is a lyric opera in one act by Pyotr Tchaikovsky. It was the last opera he composed. The libretto was written by the composer's brother Modest Tchaikovsky, and is based on the Danish play Kong Renés Datter (King René's Daughter) by Henrik Hertz, a romanticised account of the life of Yolande de Bar. In the original Danish play, the spelling of the princess's name was "Iolanthe", later adopted for the otherwise unrelated Gilbert and Sullivan operetta of that name. The play was translated by Fyodor Miller and adapted by Vladimir Zotov. The opera received its premiere on 18 December 1892 in Saint Petersburg.
Құрастыру тарихы
"Пик патшайымы" операсын аяқтағаннан кейін, Чайковский осы үлкен жобадан кейін шығармашылық күшін жоғалтып алғанынан уайымдады. Ол 1891 жылдың маусым айында "Иоланта" операсының басты дуетімен жұмысты бастады және уайымына қарамастан, қыркүйекте композициясын, ал қарашада оркестрлеуін аяқтады. Көрермендер жақсы қабылдады, бірақ Чайковский көңілі тоймады және өзін қайталап жатқанын сезінді, әсіресе бұрынғы "Қолымшы қыз" операсымен салыстырғанда.
Composing upon the completion of The Queen of Spades, Tchaikovsky worried that he had lost his creative inspiration after such a large project. He started Iolanta in June 1891 with the central duet, and, despite his worries, finished composition in September and orchestration in November. The public reception was quite favorable, though Tchaikovsky was disappointed and felt he was repeating himself, especially when compared to his earlier work, The Enchantress.
Өнер тарихы
Әлемдік премьера 1892 жылғы 18 желтоқсанда (6 желтоқсан, ескі стиль бойынша) Санкт-Петербургтегі Мариинский театрында өтті. Дирижерлік еткен Эдуард Направник, декорацияларын Михаил Бочаров жасаған. Операның премьерасы композитордың соңғы балеті – "Жұтқыр" балетімен бірге қойылды. 1997 жылғы "Иолантаның" екі актілік нұсқасы Мәскеудегі Большой театрында және Беларусьте жиі қойылады. Ресейден тыс алғашқы қойылымы 1893 жылғы 3 қаңтарда Гамбургте, Густав Малер дирижерлік етіп өткізді. Малер 1900 жылғы 22 наурызда Венада да премьера жүргізді. Нью-Йоркте Дикапо Опера 1997 және 2011 жылдары қойды. 2015 жылы "Иоланта" Нью-Йорктегі Метрополитен опера театрында алғаш рет Анна Нетребко басты рөлде орындады. Операның жазбалары аз, бірақ Роберттің ариясы жиі жазылып, концерттерде орындалады. 1963 жылғы қойылым Ригада түсіріліп, 1974 жылы шетелде жарық көрді. Соқыр әнші Нафсет Чениб (2014 жылғы Қысқы Паралимпиаданың жабылу салтанатының бас қатысушысы) 2021 жылғы 29 тамызда Ивангород бекінісінде басты рөлде өнер көрсетті.
The world premiere took place on 18 December (6 December O. S.) 1892 at the Mariinsky Theatre in Saint Petersburg. It was conducted by Eduard Nápravník and sets were designed by Mikhail Bocharov. The premiere of the opera shared a double bill with the composer's last ballet, The Nutcracker. A 1997 two act version of Iolanta is performed regularly at the Bolshoi Theatre in Moscow, and in Belarus. Its first performance outside Russia was in Hamburg on 3 January 1893, with Gustav Mahler conducting. Mahler also conducted the Vienna premiere on 22 March 1900. In New York City it has been produced in 1997 and 2011 by Dicapo Opera. In 2015, Iolanta was performed for the first time at the Metropolitan Opera in New York City, with Anna Netrebko in the title role. There are only a few recordings of the opera, although Robert's aria has been recorded and performed in concerts frequently. A 1963 performance was filmed in Riga and released overseas in 1974. The blind singer Nafset Chenib (headliner of the 2014 Winter Paralympics closing ceremony ) performed in the title role in the Ivangorod Fortress on 29 August 2021.
Рөлдер
РольГолосовой типСанкт-Петербург премьерасы18 желтоқсан 1892 (6 желтоқсан Көне стиль) (Дирижер: Эдуард Направник)Рене, Прованс королібас Константин СеребряковРоберт, Бургундия герцогыбаритон Леонид ЯковлевГраф Водемонт, бургундтық рыцарьтенор Николай ФигнерИбн Хакия, мавр дәрігерібаритон Аркадий ЧерновАльмерик, король Ренеге қару-жарақ тасушытенор Василий КарлинБертран, қамалдың қақпашысыбас Ялмар ФрейИоланта, король Ренедің соқыр қызысопрано Медея Мей ФигнерМарта, Бертранның әйелі, Иолантаның күтімшісіконтральто Мария КаменскаяБригитта, Иолантаның досысопрано Александра РунгеЛаура, Иолантаның досымеццо-сопрано Мария ДолинаХор, эпизодтық рөлдер: Иолантаның қыздары мен достары, корольдің сүйегі, Бургундия герцогының әскері, сарбаздар.
RoleVoice typeSaint Petersburg premiere,18 December 1892(6 December O. S.)(Conductor: Eduard Nápravník)René, King of ProvencebassKonstantin SerebryakovRobert, Duke of BurgundybaritoneLeonid YakovlevCount Vaudémont, a Burgundian knighttenorNikolay FignerIbn Hakia, a Moorish physicianbaritoneArkady ChernovAlméric, armor bearer to King RenétenorVasily KarelinBertrand, doorkeeper of the castlebassYalmar FreiIolanta, blind daughter of King RenésopranoMedea Mei FignerMarta, Bertrand's wife, Iolanta's nursemaidcontraltoMariya KamenskayaBrigitta, Iolanta's friendsopranoAleksandra RungeLaura, Iolanta's friendmezzo sopranoMariya DolinaChorus, silent roles: Iolanta's servant girls and friends, the king's retinue, the Burgundian Duke's regiment, men at arms
1-ші көрініс
Принцесса Иоланта тумысынан соқыр. Оған ешкім ханшайым екенін айтпаған (және ол да білмейді). Ол патшаның иелігіндегі әдемі, жабық бақта, әлемнен үлкен оқшаулықта, Бертран мен Мартаның күтімінде өмір сүреді. Оған қызметшілер гүлдер әкеліп, ән салады. Ол қайғысын білдіреді, сонымен қатар басқалар сезіне алатын маңызды бір нәрсенің жоқтығын сезінеді. Оның әкесі, король Рене, оның соқыр екенін анықтамауын, ал оның күйеуі герцог Роберт бұл туралы білмеуін қатаң талап етеді.
Princess Iolanta has been blind from birth. No one has ever told her (nor does she know) that she is a princess. She lives in a beautiful enclosed garden on the king's estate, secluded from the world, in the care of Bertrand and Martha. Her attendants bring flowers and sing to her. She declares her sadness, and her vague sense that she is missing something important that other people can experience. Her father, King René, insists that she must not discover she is blind, nor that her betrothed, Duke Robert, find out about this.
2-ші көрініс
Патшаның келгенін жариялағаннан кейін, Альмерик Бертраннан Иолантамен жарық туралы әңгімелемеуге және Иолантаның әкесі – патша екенін жасыруға ескертіледі. Патша Ибн Хакиямен бірге келеді, ол белгілі морей дәрігері. Ол Иолантаны емдеуге болатынын, бірақ физикалық ем тек оның психологиялық тұрғыдан дайын болуына байланысты, яғни өзінің соқыр екенін білу арқылы ғана тиімді болатынын мәлімдейді. Ибн Хакия "Екі әлем" монологын орындайды, онда құдайдың құдіретімен жаратылған әлемдегі рух пен материяның бірлігін, сана мен дененің өзара байланысын түсіндіреді. Патша емдеуден бас тартады, себебі Иоланта жоғалтқан нәрсесін білгеннен кейін ем сәтсіз аяқтап, оның бақытын қалай бұзуды қаламайды.
After announcing the king's arrival, Alméric is warned by Bertrand not to speak of light with Iolanta or to reveal that Iolanta's father is the king. The king arrives with Ibn Hakia, a famed Moorish physician, who states that Iolanta can be cured, but the physical cure will only work if she is psychologically prepared by being made aware of her own blindness. Ibn Hakia sings the monologue "Two worlds", explaining the interdependence of the mind and the body within the divinely ordained universe, which merges spirit and matter. The king refuses the treatment, fearing for Iolanta's happiness if the cure should fail after she has learned what she is missing.
3-ші көрініс
Роберт өзінің досы граф Водемонтпен бірге сарайға келеді. Роберт Водемонға үйленгісі келмейтінін, себебі ол графиня Матильдаға ғашық болғанын айтады. Ол өзінің махаббатын "Кто может сравниться с Матильдой моей" ариясында жырлайды. Водемонт Иолантаның құпия бағына кіретін жолды табады, кіретін болса өлімге кесіледі деген ескертуді елемейді. Ол ұйықтап жатқан Иолантаны тани білмей көреді де бірден ғашық болады. Досының осы қылығына таңырқан Роберт, оның Водемонтты баурап алған бір сорақы әйел екеніне көз жеткізеді. Ол оған кетіп қалуын бұйырады, бірақ Водемонттың назары бұрылмайды. Роберт оны құтқару үшін әскер жинауға кетеді. Иоланта оянады, ал Водемонт одан естелік ретінде қызыл гүл беруін сұрайды. Ол екі рет ақ гүл ұсынғанда, оның көзі көрмейтінін түсінеді. Ол жарық, көру немесе соқырлық деген ұғымдарды білмейді. Олар жарық пен түстерді түсіндірген соң бір-біріне ғашық болады.
Robert arrives at the court with his friend Count Vaudémont. Robert tells Vaudémont that he wishes to avoid the marriage as he has fallen in love with Countess Matilde. He sings of his love in his aria "Who can compare with my Mathilde" (Кто может сравниться с Матильдой моей). Vaudémont finds the entrance to Iolanta's secret garden, ignoring the sign which threatens death to anyone who enters. He sees the sleeping Iolanta without realising who she is, and instantly falls in love. Robert, astounded by his friend's behavior, is convinced she is a sorceress who has bewitched Vaudémont. He tells him to leave, but Vaudémont is too entranced. Robert departs to bring troops to rescue him. Iolanta awakens and Vaudémont, who asks her to give him a red rose as a keepsake, realizes she is blind when she twice offers him a white one. She has no concept of light, vision, or blindness. They fall in love, after he explains light and color to her.
4-ші көрініс
Патша жұпты табады. Водемонт Иолантаның соқыр болсын, болмасын, оған махаббатын білдіреді. Ибн Хакия патшаға Иоланта енді соқыр екенін білгендіктен, емнің сәтті болуы мүмкін екенін айтады. Иоланта көруге ниеті болмағандықтан, емге келісуге көңілі толады ма, жоқ па, белгісіз. Ибн Хакия атап көрсетеді, еріксіздік ішкі тілексіз өзгерістердің мүмкін емес екенін көрсетеді. Водемонт бақ кіреберісіндегі ескерту белгісін көргенін мойындағаннан кейін, ашуланған патша оны Иолантаға шындықты айтқаны үшін өлім жазасымен қорқытады. Ол Иолантаға, егер дәрігер оның көзін емдей алмаса, Водемонттің өліміне себеп болатынын айтады, осылайша оның ниетін оятуға үміттенеді. Иоланта қорқып, емге келіседі. Ибн Хакия Иолантамен бірге кеткен соң, патша Водемонтқа Иолантаны ынталандыру үшін әдейілеп осылай істегенін түсіндіреді. Роберт әскерімен қайтып оралады. Ол патшаға басқа біреуге ғашық болғанын мойындайды, бірақ келісілген некеге баруға дайын екенін айтады. Патша неке шартын бұзып, Иолантаны Водемонтқа береді. Ибн Хакия мен Иоланта қайтып оралады. Ем сәтті аяқталды және Иоланта көре алады. Басында жаңа мүмкіндігіне сенімсіз қараса, кейін оған ашылған керемет жаңа әлем туралы ән шырқайды. Сарай қуанышқа толы.
The couple is discovered by the king. Vaudémont pledges his love, whether Iolanta is blind or not. Ibn Hakia tells the king that as Iolanta is now aware of her blindness, the treatment might be a success. Iolanta, who has no will to see, is unsure whether she should agree to the treatment or not. Ibn Hakia points out that the lack of will proves that, without inner desire, change cannot take place. After Vaudémont admits seeing the warning sign at the garden entrance, the furious king threatens to execute him for revealing the truth to Iolanta. He tells Iolanta that Vaudémont will die if the physician fails to restore her sight, in the hope that this will restore her will. Iolanta is horrified, and agrees to the treatment. After Ibn Hakia leaves with Iolanta, the king explains to Vaudémont that he was feigning in order to motivate Iolanta. Robert returns with his troops. He admits to the king he has fallen in love with another, but is still willing to go ahead with the agreed marriage. The king cancels the wedding contract, and gives Iolanta to Vaudémont. Ibn Hakia and Iolanta return. The treatment has worked and Iolanta can see. At first uncertain of her new gift, she eventually sings of the magical new world now visible to her. The court rejoices.