Кіріспе

Дублин қалалық галереясы
Ирландиялық өнер сатушысы және коллекционер

Сэр Хью Перси Лейн (9 қараша 1875 – 7 мамыр 1915) – ирландиялық өнер сатушы, коллекционер және галерея директоры. Ол Дублиннің қазіргі заманғы өнердің муниципалды галереясын (әлемдегі ең алғашқы қазіргі заманғы өнер галереясы) құрғандығымен және Ирландияның бейнелеу өнеріне, соның ішінде Лейн мұрасына қосқан үлесімен ең жақсы танымал. Хью Лейн «Люзитания» кемесінде қаза тапты.

Отбасы

Хью Перси Лейн 1875 жылғы 9 қарашада Ирландияның Корк графтығында дүниеге келген. Ол Джеймс Уильям Лейн есімді пастордың ұлы болған. Оның анасы, Франсис Аделаида (Персе) Лейн, Галвей графтығының Роксбородан Дадли Перссенің қызы еді. Оның әпкесі Аугуста – драматург Аугуста, Леди Грегори, Галвей графтығының Куль аймағынан. Ол Англияның Корнуолл аймағында өсті. Ол Лондондағы Мартин Генри Колнагинің картиналарды қалпына келтіруші шәкірті ретінде мансабын бастады, содан кейін бірнеше жыл Колнагидің Марлборо галереясында өнер сатушы болып жұмыс істеді. Кейіннен ол жеке өнер сатушы болып, 1908 жылы Дублинде галерея ашты. Әйелі Леди Грегоридің Галвей графтығының Куль (Горт маңындағы) үйіне үнемі барып тұру арқылы Лейн Ирландиямен байланысын сақтап келді. 20 ғасырдың басындағы кельт қайта жаралуының бір бөлігі болған ирланд мәдени қайта жаралуының ядросын құраған адамдар оның отбасы, достары және әлеуметтік айналымында болды.

Өнер жинаушы

Шетелде ирланд өнерінің ісін жақтаған Лэйн, сонымен қатар Еуропадағы француз импрессионистерінің картиналарын жинаушы және сатушылардың біріне айналды. Жаңа галерея үшін ол Манедің «Туильридегі музыкасы», Деганың «Жағада», Ренуардың «Жаңбыр шатырлары» және Вюйлардың «Камин» сияқты туындыларды сатып алды. Ирландиядағы өнерге сіңірген қызметтері үшін Лэйн 1909 жылғы маусымда, салыстырмалы түрде жас – 33 жасында рыцарь атағына ие болды. Заманауи өнерге арналған қалалық галерея 1908 жылғы қаңтарда Дублин қаласындағы Харкорт көшесіндегі 17 нөмірдегі уақытша ғимаратта ашылды. Лэйн оны Дублин қалалық әкімшілігі басқарады деп үміттенеді, бірақ әкімшілік оның қаржылық тұрғыдан тиімді болатынына көз жеткізе алмады. Лэйн галереяға тұрақты орын табуға тырысып, жұмыс істеу шығындарын өтеді. Сент-Стифенс-Гринде жаңа галерея, содан кейін Лиффи өзені үстінен көпірлі галерея салу ұсынылды, екеуі де сэр Эдвин Лютенс жобалаған. Екеуі де қабылданбады, соңғысы қалалық әкімшіліктің тартысты дауысымен қабылданбады, олар ұзақ мерзімді жұмыс істеу шығындарын көтеруге тиіс еді. Барлық жасағандарынан кейін ирландтықтардың қолдауына көз жеткізбеген Сэр Хью, оның картиналарын Лондонның Ұлттық галереясына сыйлады. Өлер алдында Лэйн өсиетіне қосымша жасап, бұл шешімді кері қайтарды, бірақ оған куәлік етілмеді. Лэйн 1915 жылы Корк жағалауының батысында «Люзитания» кемесінің суға батуы кезінде қаза тапқандықтан, галереясының тұрақты орналасқанын көре алмады. 1914 жылғы наурыз айында, өліміне он төрт ай қалғанда, Лэйн Ирландияның Ұлттық галереясының директоры болып тағайындалды. Оның орнын Галереяның тіркеушісі болған Уолтер Г. Стрикленд иеленді. 2005 жылы кеңейтілген қалалық заманауи өнер галереясы қазір Парнелл алаңында, Дублиннің орталық бөлігінде орналасқан. 2018 жылы Таддеус О’Салливан режиссерлік еткен «Citizen Lane» атты деректі драмалық фильмі түсірілді.

Лейн мұрасы туралы дау

Ол қайтыс болғаннан кейін, Лейннің өсиеті бойынша оның коллекциясы Лондонға берілді, бірақ куәгерлерсіз жазылған кейінгі қосымша өсиет Дублинге берді. Лондонның Ұлттық галереясы бұл қосымша өсиетті мойындамады. Осы құқықтық жағдайды өзгерту профессор Томас Бодкиннің өмірлік еңбегіне айналды. Лейннің тәтесі, леди Грегоридің өтінішімен, Ирландия үкіметінің басшысы В. Т. Косгрейв 1929 жылы Рамсей Макдональдқа бұл мәселе бойынша жүгінді, бірақ нәтиже болмады. Содан кейін, 1938 жылы, британдық тараптан қазіргі шешім туды, ол Лордтар палатасында 1938 жылғы Эйр (Келісімдерді растау) заңы талқыланған кезде айтылды. Лорд Страболги сэр Роберт Витттің ұсынысын жеткізді: "Бұл суреттер Лондон мен Дублин арасында кезекпен көрсетілуі керек. Бізде олар көп жылдан бері Лондонда, енді Дублин галереяларының оларды көрсету кезегі келді. Заң бойынша, иеленушілердің жағдайы өте мықты, бірақ біз өзіміздің қазыналарымыздың көптігімен мақтанамыз, ал Ирландия салыстырмалы түрде кедей". Лорд Марли қосты: "Мырзалар, рұхсат етіңіздер, мен асыл досым Лорд Страболги айтқандарды қолдау үшін бір сөз айтайын, себебі сэр Хью Лейн менің туысым еді және ол осы қосымша өсиет жасалмас бұрын да суреттердің Дублинге баруын қалағанын білемін. Мен досымның айтқандарын қолдау үшін бірдеңе жасалатынына үміттенемін". 1948 жылы Джон А. Костелло Taoiseach болғанда, ол Ұлыбритания үкіметімен қосымша келіссөздер жүргізді. 1953 жылы лорд Мойн Лондондағы қолдауды сақтап, парламентте: "Мен Ұлыбритания үкіметін қайтыс болған сэр Хью Лейн жинаған отыз алты шамасындағы суреттерді Ирландия үшін заманауи коллекцияның негізі ретінде қайтаруды көздеу үшін ұсынамын" деді. Бұл әрекеттер 1959 жылы Taoiseach Сеан Лемас жариялаған келісімге әкелді, оған сәйкес Лейннің мұрасының жартысы әр бес жылда бір рет Дублинде көрсетіліп, беріледі. Келісімді жариялаған кезде Лемас зейнеткерлікке шыққан Томас Бодкинге, сондай-ақ лорд Мойн мен лорд Пакенхамның көмегімен оның табандылығы үшін алғыс айтты. 1993 жылы келісім өзгертіліп, 39 картинаның 31-і Ирландияда қалды. Қалған 8 картина 2 топқа бөлініп, 4 картина 6 жылға Дублинге беріледі. Бұл сегіз картинаға Мане, Моне, Писсарро, Ренуар, Моризо, Вуйяр және Деганың туындылары кіреді. 2008 жылы Лондонның Ұлттық галереясы бүкіл коллекцияны алғаш рет Дублинде бірге көрсетуге ұйымдастырды. 2013 жылдың мамыр айында алты жылдық кезеңге ауыстыру жүзеге асты.