Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Шотландиядағы Морей-Ферт шығанағының бір саласы. Кромбарти-Ферт ( /k//r//ɒ//m//ər//t//i//audio=Cromarty Firth.ogg/; Caolas Chrombaidh; сөзбе-сөз "Кромбарти бұғаздары") – Шотландиядағы Морей-Ферт шығанағының бір саласы.
Arm of the Moray Firth in Scotland. The Cromarty Firth ('/k//r//ɒ//m//ər//t//i//audio=Cromarty Firth. ogg/; Caolas Chrombaidh ; literally "kyles [straits] of Cromarty") is an arm of the Moray Firth in Scotland.
География
Кромарти Фертіне кіретін жолды екі тік жарлы шың қорғайды: солтүстіктегі биік және оңтүстіктегі биік – олар «Сьюторс» деп аталады, себебі олардың сыртқы түрі екі аяқ киім шеберінің (шотланд тілінде – souters) жұмыс істеп тұрған күйіне ұқсайды. Сьюторс шыңдарынан бастап Ферт 19 мильге (31 км) қашықтықта батысқа, содан кейін оңтүстік-батысқа қарай құрлыққа қарай созылады. Нигг шығанағы мен Кромарти шығанағы арасындағы бөлігінде ені шамамен 8 км, ал Алнесс шығанағында 3 км болса, қалған жерінде оның орташа ені 2 км шамасында. Ферттің оңтүстік жағалауын Қара Арал деп аталатын жарты аралы құрайды. Кромарти Фертінің әдемі көрінісін Сьюторс немесе Кнок Файриштен тамашалауға болады. Ферт өзенінің басында Конон өзені құяды, ал басқа өзендерге Алтт Град, Пеффри, Сгитх, Аверон және Балнагоун жатады. Дингволл каналы қазір пайдаланылмаса да, Фертке жалғастырылып келеді. Оның жағалауындағы негізгі елді мекендер – Ферттің бастауындағы Дингволл, аузына жақын Кромарти (Ферт осыдан атын алған) және солтүстік жағалаудағы Инвергордон. Эвантон, Алнесс және Кулбоки ауылдары жақын орналасқан. Бір көпір бар, ол Ардулли мен Финдон арасындағы А9 тас жолынан өтеді. Бұрын Ферт арқылы бірнеше паромдар жүрген (мысалы, Фулис тұсында), бірақ қазір тек жаз айларында Кромарти мен Нигг арасында қатынайтын төрт көліктік паром бар.
The entrance to the Cromarty Firth is guarded by two precipitous headlands; the one on the north high and the one on the south high — called "The Sutors" from a fancied resemblance to a couple of shoemakers (in Scots, souters) bent over their lasts. From the Sutors the Firth extends inland in a westerly and then south westerly direction for a distance of 19 mile (31 km). Excepting between Nigg Bay and Cromarty Bay where it is about 5 mile (8 km) wide, and Alness Bay where it is 2 mile (3 km) wide, it has an average width of 1 mile (2 km). The southern shore of the Firth is formed by a peninsula known as the Black Isle. Good views of the Cromarty Firth are to be had from the Sutors or Cnoc Fyrish. At its head the Firth receives its principal river, the River Conon, other rivers include the Allt Graad, Peffery, Sgitheach, Averon and Balnagown. The Dingwall Canal remains connected to the Firth, although it is now disused. The principal settlements on its shores are Dingwall near the head, Cromarty near the mouth (from which the Firth takes its name), and Invergordon on the north shore. The villages of Evanton, Alness and Culbokie are nearby. There is one bridge, the A9 road crossing between Ardullie and Findon. In the past there were several ferries across the firth (for example at Foulis) but now there is only one, a four car ferry that runs between Cromarty and Nigg during the summer.
Табиғат
Фирт жануарлар дүниесін қорғау мақсатында арнайы қорғалатын аймақ ретінде тағайындалған. Мұнда көптеген бөтелке мұрынды дельфиндер, порттық дельфиндер, сұр теңіз түлкілері және порттық теңіз түлкілері тіршілік етеді, ал мик киттері маусымдық көшіп-қонып жүреді. Дөңгелек кит, солтүстік бөтелке мұрынды кит, ұзын қанатты лот кит, жалпы дельфин, күнбалық және күнбалық акула сияқты ірі жануарлар фиртке маусымдық немесе сирек келіп тұрады.
The firth is designated as a Special Protection Area for wildlife conservation purposes. Many bottlenose dolphins, harbour porpoises, grey seals and harbour seals live here, while minke whales seasonally migrate. Larger animals such as humpback whales, northern bottlenose whales, long finned pilot whales, common dolphins, large fish such as the sunfish and basking sharks are seasonal or occasional visitors to the firth.
Тарих
Ферт Шотландияның солтүстігіндегі ең қауіпсіз және ең қолайлы бейіштердің бірі болып табылады, ал Инвергордон бір кезде Корольдік Әскери-теңіз флотының Тұрғылықты флотының маңызды базасы болған. Ферт 1931 жылы Инвергордон бүлігінің орын алған жері болды. Әскери-теңіз флотынан қалған іздер әлі де бар, мысалы, Эвантонның жанындағы қолданысқа жарамсыз әуежай (қазір өнеркәсіптік аймақ), ол флоттан келген ұшақтарды қабылдау үшін, кемелер тоқтағанда салынған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Инвергордоннан Алнесске дейін созылған, қазір өнеркәсіптік аймаққа айналған, "Каталина" амфибиялық ұшақтары мен "Сандерленд" теңіз ұшақтарының ірі оқу және операциялық базасы болды. 2001 жылы осы өнеркәсіптік аймақта операциялар кезінде қаза тапқандарға арналған ескерткіш орнатылды. "Каталина" ұшағының винті әуе күштерінің шәкірттері тауып, қалпына келтірді, қазір ол Алнесс қаласында сақталады. Өнеркәсіптік аймақтағы теннис корты – соғыстан қалған жалғыз нысан.
The Firth forms one of the safest and most commodious anchorages in the north of Scotland and Invergordon was at one time a major base for the Royal Navy's Home Fleet. The Firth was the scene of the Invergordon Mutiny in 1931. Remnants of the Navy remain, such as the disused airfield near Evanton (now an industrial estate) which was built to take aircraft from the fleet carriers while they were at anchor. During World War II, there was a large training and operational base for Catalina amphibious aircraft and Sunderland seaplanes, which extended from Invergordon to Alness point also now an industrial estate. A memorial to the men who were killed on operational missions was placed at this industrial estate in 2001. A propeller from a Catalina was found and restored by RAF apprentices and now resides in the town of Alness. The tennis courts on the industrial estate are the only remaining parts of the estate which date from World War II.
Сауда және өнеркәсіп
Ниггте 2011 жылдан бері Global Energy Group иелігіндегі маңызды Солтүстік теңіз мұнайы және жаңартылатын энергия орталығы орналасқан. Мұнай платформаларын жөндеу және құрастыруға арналған құрғақ докпен жабдықталған кемежай 1972 жылы Brown & Root және George Wimpey құрылыс компаниясының бірлескен кәсіпорны ретінде ашылды. Бүгінде бұл кемежай "Nigg Energy Park" деп аталады. Фьорд бойында круиздік кемелерге, мұнай өңдеуге және көлемді жүктерді тасымалдауға арналған нысандар да бар. Cromarty Firth Port Authority – фьордтың коммерциялық және өнеркәсіптік ресурстарын реттеу және басқаруға жауапты мекеме.
At Nigg there is an important North Sea oil and renewable energy centre owned by Global Energy Group since 2011. The yard with a dry dock for repairing and fabricating oil platforms, was opened in 1972 as a joint venture between Brown & Root and construction company George Wimpey. The yard is presently known as Nigg Energy Park. Elsewhere along the firth are facilities for cruise ships, oil processing, and bulk cargo handling. Cromarty Firth Port Authority is the body responsible for regulating and managing the commercial and industrial resources of the firth.