Кіріспе

Американдық философ Рут Гаррет Милликан (1933 жылы туған) – биология, психология және тіл саласындағы жетекші американдық философ. Милликан өзінің мансабының көп бөлігін Коннектикут университетінде өткізді, қазір зейнеткер профессор.

Білім және мансап

Милликан 1955 жылы Оберлин колледжінен бакалавр дәрежесін алды. Йель университетінде Уилфрид Селларстың басшылығымен оқыды. Милликан докторлық диссертациясын аяқтау барысында У. Селларс Питтсбург университетіне кеткенімен, ол Йельде қалып, 1969 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол және Пол Черчленд көбінесе Селларстың ғылыми реализмін баса назар аударатын, "оң жақ" Селларсиандықтардың жетекші өкілдері саналады. Милликан 1969 жылдан 1972 жылға дейін Берея колледжінде жартылай штатпен, 1972 жылдан 1973 жылға дейін Батыс Мичиган университетінде толық көлемнің үштен екі бөлігімен, 1993 жылдан 1996 жылға дейін Мичиган университетінде жартылай штатпен жұмыс істеді, бірақ қалған өмірін Коннектикут университетінде өткізді, қазір ол зейнеткер профессор. Ол американдық психолог және когнитивтік ғалым Дональд Шенквейлерге үйленген. 2014 жылы Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2017 жылы Питтсбург университетінің Николас Ресшер атындағы жүйелі философия сыйлығымен және Логика мен философия саласындағы Рольф Шок сыйлығымен марапатталды.

Философиялық еңбектері

Милликан ең алдымен 1989 жылғы осы аттас мақаласында "биосемантика" деп атаған көзқарасымен танымал. Биосемантика – философтар көбінесе "қасақаналық" деп атап жүретін нәрсе туралы теория. Қасақаналық – нәрселердің басқа нәрселер туралы болу құбылысы, мұндағы үлгілік жағдайлар – ойлар мен сөйлемдер. Мысалы, сіз үй шаруасын істейтініме менің сенімім сіз және менің шаруам туралы. Осыған сәйкес келетін тілек, ниет немесе айтылған немесе жазылған бұйрық туралы да осыны айтуға болады. Жалпы, қасақаналық теориясының мақсаты – нәрселердің басқа нәрселер туралы болуы құбылысын басқа, көбірек мәлімет беретін терминдермен түсіндіру. Мұндай теория осы "туралы болудың" мәнін түсіндіруді мақсат етеді. Химия "су – H2O" дегенді судың неден тұратыны туралы теория ретінде ұсынатындай, биосемантика да қасақаналықтың құрамына қатысты есеп беруді көздейді. Милликанның айтуынша, мұндай есеп сананың қателік, шатасу және болмаған нәрсеге қатысты қатынаста тұрғандай көрінетін сипаттамаларымен тиісті түрде айналысуы керек. Мысалы: біреу таяқтың бүктелгенін "көреді", бірақ оны судан шығарғаннан кейін керісінше түсінеді; тәжірибесіз кенші ол байлық тапқанын ойлайды, бірақ ол пириттің ("ақылсыз алтынның") кесегін ұстап тұр; әскери қолбасшы ертеңгі шайқас туралы ойлайды, бала бірмүйіз атқа мінуді қалайды, ал "ең үлкен сан" деген тіркес қандай да бір жолмен болуы мүмкін емес сан туралы ("мұны дәлелдеу оңай"). Аты айтып тұрғандай, Милликанның теориясы қасақаналықты кең мағынада "биологиялық" немесе телеологиялық тұрғысынан түсіндіреді. Нақтырақ айтқанда, ол қасақаналықты табиғи іріктеудің түсіндіру мүмкіндіктерін пайдалана отырып түсіндіреді: ойлар, сөйлемдер және тілектердің "не туралы" екендігі ақыр соңында не таңдалғанына және не үшін таңдалғанына сілтеме жасай отырып түсіндіріледі (яғни, ол оған ие болған ата-бабаларға қандай артықшылық берді). Егер бұл іріктеу қасақана болмаса, онда оның "тиісті функциясы" осы болып табылады. Сонымен қатар, өндіруші механизмдер мен тұтынушы механизмдердің бірлескен эволюциясы да маңызды. Милликан сананың ерекшеліктерін түсіндіру және ақыл-ой мен тіл философиясындағы әртүрлі даулы мәселелер бойынша кең ауқымды ұстанымдарды ұсыну үшін осы механизмдердің өзара байланысты іріктеу тарихтарына сілтеме жасайды. "Білім туралы натуралистік ойлар" атты мақаласында Милликан эволюцияға сәйкес түсіндірме арқылы нақты сенімдердің негізделуі білімді құрайды деген пікірді қорғайды.

Басқа жұмыстар

Милликан көптеген мақалалар жариялаған, олардың көптегені осы жерде тізімделген және қолжетімді.