Кіріспе

1954 жылы Делмер Дейвс түсірген фильм

"Деметриус және гладиаторлар" – 1954 жылғы американдық діни драмалық фильм, "Көмелек" фильмінің жалғасы. Суреті 20th Century Fox студиясымен түсірілді, режиссері – Делмер Дейвс, продюсері – Фрэнк Росс. Сценарийді Ллойд К. Дугластың "Көмелек" романындағы кейіпкерлер негізінде Филип Данн жазды. Фильмде Виктор Матур Деметрий рөлінде, рим аренасында гладиатор ретінде күресуге мәжбүр болған христиан құлы, ал Сьюзан Хейвард – Клавдийдің әйелі, тазалығын жоғалтқан император Калигуланың інісі Мессалина рөлінде бейнеленген. Актерлік құрамында сонымен қатар Эрнест Борньин, Уильям Маршалл, Майкл Ренни, Калигула рөлінде Джей Робинсон, Дебра Паджет, Энн Банкрофт өзінің ерте рөлдерінің бірінде және қысқа ғана көрінетін биші Джули Ньюмар бар. Фильм Technicolor және CinemaScope форматында түсірілген.

Сюжет

Достары Марцел мен Диана діннен тайып, мемлекетке қарсы шыққандары үшін жазаланып өлтірілген соң, Димитрий Мәсіхтің киімін қорғауды міндет етіп қояды. Бір күні сүйіктісі Луциямен бірге болғанда, ол римдік жүзбасқа шабуыл жасады деген айыппен тұтқындалып, аренаға жіберіледі. Аренада Димитрий гладиатор ретінде жаттығып, көп ұзамай аштық жолбарыстарға қарсы көрсеткен батылдығымен атақ алады. Император Калигула оны Клавдийдің (Барри Джонс) адал емес әйелі Мессалинаның (Сьюзан Хейвард) күзетшісі етіп тағайындайды. Бірақ ол ұзаққа созылмай, сүйіктісін күтуден жалыққандықтан аренаға қайта оралады. Кейіннен Луция Димитрийді көру үшін гладиаторлар мектебіне кіру үшін өзін жасырады. Алайда, қызғанышпен толған Мессалинаның бұйрығымен екеуі күшпен бөліп жіберіледі. Содан кейін Луцияға Дарданий (Ричард Иган) және тағы төрт гладиатор шабуыл жасайды. Димитрий Құдайдан оны құтқаруын тілейді, бірақ Дарданий Луцияның мойнын сындырғандай көрінеді. Барлығы Луцияның күрт қайтысына қатты қайғырады. Осыдан кейін Димитрий Мәсіхке сенімін жояды. Бұрын Димитрий дінінің қағидаларына орай, аренада адам өлтіруден аулақ болған. Енді бәрі өзгеріп, ол Луцияға шабуыл жасаған бес гладиаторды да аяусыз өлтіреді. Көрершілер оның қатыгездігіне тәнті болады. Император Калигула Димитрийден Мәсіхтен бас тартуын сұрайды. Ол осылай істейді. Сөйтіп Калигула оны босатып, преториандық гвардияға трибун шенімен қабылдайды. Мәсіхшіліктен бас тарғаннан кейін Димитрий Мессалинамен бірнеше ай бойы құмарлыққа беріледі. Бір күні Калигула Димитрийді қабылдап, оған Киімді әкелуді бұйырады. Бұйрықты орындау барысында ол Луцияның төсекте жатқанын және Киімді ұстап тұрғанын көріп, таңғалады. Ол ешқашан өлмеген екен. Димитрий қателігін түсініп, Құдайдан кешірім сұрайды, ал Луция оянады. Дегенмен, Димитрий императордың бұйрығымен Киімді Калигулаға жеткізеді. Калигула тұтқынды өлтіріп, Киімнің күші арқылы оны қайта тірілтуге тырысқанын біліп, қорқынышқа ұшырайды, бірақ ол сәтсіз аяқталады. Димитрий Калигулаға шабуылдау үшін жақындағанда, күзетшілер тоқтатады. Калигуланың бұйрығымен ол қайта аренаға қайтарылады. Бірақ Димитрий осы қырқыстың ішіне араласудан бас тартады. Сондықтан император преториандық гвардияға Димитрийді өлтіруді бұйырады. Алайда, жалақы мен жағдайларына наразы болған преториандық гвардия Калигуланы өлтіреді. Содан кейін Клавдий Калигуланың орнына отырады. Римнің басшысы болғаннан кейін Клавдий алғашқы ресми сөзінде мәсіхшілерді мемлекет қудаламайтынын жариялайды. Киім Петір және оның ізбасарларына қайтарылады.

Өндіріс

"Көмекен" көрсетілмей тұрып-ақ, жалғасы жоспарланған еді. Алғашқыда ол "Деметрийдің тарихы" деп аталды. Түсірілім 1953 жылдың қыркүйегіне қарай аяқталды.

Қабылдау

"Деметрий мен гладиаторлар" үлкен коммерциялық табысқа ие болды. Алғашқы көрсетілімінде фильм АҚШ театрларында 4,25 миллион долларлық жалға алу ақысын жинады, бұл 2 миллион доллардан аспайтын бюджетке қарсы. Жалпы, Солтүстік Америкада 26 миллион доллар табыс тапты. Variety журналы фильмді "Жылудың лайықты жалғасы" деп атап, "жақсы драма мен әрекеттің барлық қажетті элементтерімен әдемі жасалған, кез келген оқиға орнына, дәуірге немесе заманауи ортаға қарсы ойнай алатын және көбінесе ойнайтын" шығарма ретінде сипаттады. Лос-Анджелес Таймс газетінің Эдвин Шаллерт былай деп жазды: "Матур гладиатор болуға әрең көрінетін болса және сонымен бірге христиандық принциптерге адал болуға тырысса, фильмнің драмасы баяулайды. Бірақ Матур аренада күшті күрескер ретінде күрт өзгерген кезде 'Деметрий' жаңа өмірге ие болады. Ол осы сергектілігін басты кейіпкер өзгерген кезде де сақтап қалады". Вашингтон Пост газетінің Ричард Л. Коу: "Ллойд К. Дугластың алдыңғы фильміне қарағанда діни мазмұны аз, ал еркектер мен арыстан, еркектер мен әйелдер және ертедегі Сесил Б. Демилл мектебінің шарапқа құмарлығы көп болғандықтан, мен фильмді жағынан алғанда 'Деметрий мен гладиаторлар' көбірек ләззат алатын, азырақ маңызды ойын-сауық екенін күмәндамаймын" деді. Харрисонның баяндамалары: "Тамаша! Көбінесе, керемет фильмнің жалғасы түпнұсқасынан да жақсы болады деп үміттену бекер, бірақ 'Деметрий мен гладиаторлар', 'Жылудың' CinemaScope форматындағы жалғасы, осы ережеге сирек кездесетін ерекшеліктердің бірі, себебі ол түпнұсқаның тамаша өндіріс сапасына ғана емес, ойын-сауық жағынан да басымдық береді". The Monthly Film Bulletin журналы: "Бұл 'Жылудың' жалғасы алдыңғысына қарағанда діни құлыққа аз ұшырайды. Оның көрінісі құштарлыққа толы, ал оның әдепсіздігі ұятсыз. Екі рет ол (флэшбэк арқылы) 'Жылуға' құрметпен қайта оралады, оны жазалаушы алтарь ретінде қарастырады, бірақ ескі Римнің лас істерін сипаттау үшін өзінің шулы сергектілігін тез қалпына келтіреді".