"Спартак: Римге қарсы көтеріліс"

Кіріспе

Спартак – Стэнли Кубрик режиссері Стэнли Кубрик түсірген 1960 жылғы американдық эпикалық тарихи драмалық фильм. Басты рөлді Кирк Дуглас сомдаған, ол Римге қарсы көтеріліс ұйымдастырған құл және Үшінші құл соғысының оқиғаларын көрсетеді. Дальтон Трумбо Хауард Фасттың 1951 жылғы сол аттас романы негізінде фильмді жазған. Фильмде Лоренс Оливье Рим генералы және саясаткері Маркус Лициний Красс, Чарльз Логтон Семпроний Гракх, Питер Устинов құл саудагері Лентул Батиат және Джон Гэвин Юлий Цезарь рөлінде ойнаған. Жан Симмонс Спартактың әйелі Варинияны – ойдан шығарылған кейіпкерді, ал Тони Кертис ойдан шығарылған құл Антонинусты бейнелеген. Дугластың Bryna Productions компаниясы фильмді өндірген, ал режиссер Энтони Манн түсірілімнің алғашқы аптасынан кейін қызметтен алынған. Дугласпен бірге «Даңқ жолдары» (1957) фильмін түсірген Кубрик режиссерлік міндетті өз мойнына алды. Бұл Кубрик режиссерлік еткен жалғыз фильм, онда оның толық көркемдік бақылауы болмады. Сценарист Дальтон Трумбо сол кезде «Голливудтың ондығы» тізіміне енген болатын. Дуглас Трумбоның «Спартак» фильмінің сценарийін жазғанын жариялады, ал президент Джон Ф. Кеннеди фильмді көру үшін Америка легионының пикет желісін кесіп өтіп, қара тізімге енгізуді тоқтатуға көмектесті. Говард Фасттың кітабы да қара тізімге енгендіктен, ол алғашқы басылымын өзі шығаруға мәжбүр болды. Фильм алты номинациядан төрт «Оскар» сыйлығын жеңіп алды («Үздік қосалқы актер» – Устинов, «Үздік операторлық жұмыс», «Үздік көркемдік безендіру» және «Үздік костюм дизайны»). Ол сондай-ақ «Алтын глобус» сыйлығына алты номинация алды, оның ішінде Вуди Стродтың мансабындағы жалғыз «Алтын глобус» номинациясы («Үздік қосалқы актер» номинациясы) болды, нәтижесінде бір сыйлықты жеңіп алды («Ең жақсы драма»). Фильм шыққан кезде ол Universal Studios тарихындағы ең табысты фильм болды және 1970 жылы «Эйрпорт» фильмінен озып кеткенше осы мәртебесін сақтап келді. 2017 жылы фильмтің «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызы бар» екендігін мойындап, АҚШ Ұлттық кино реестріне енгізу үшін Конгресс кітапханасы таңдады.

1960 film by Stanley Kubrick

Spartacus is a 1960 American epic historical drama film directed by Stanley Kubrick and starring Kirk Douglas in the title role, a slave who leads a rebellion against Rome and the events of the Third Servile War. Adapted by Dalton Trumbo from Howard Fast's 1951 novel of the same title, the film also stars Laurence Olivier as Roman general and politician Marcus Licinius Crassus, Charles Laughton as Sempronius Gracchus, Peter Ustinov as slave trader Lentulus Batiatus, and John Gavin as Julius Caesar. Jean Simmons played Spartacus' wife Varinia, a fictional character, and Tony Curtis played the fictional slave Antoninus. Douglas, whose company Bryna Productions was producing the film, removed original director Anthony Mann after the first week of shooting. Kubrick, with whom Douglas had made Paths of Glory (1957), was brought on board to take over direction. It was the only film directed by Kubrick where he did not have complete artistic control. Screenwriter Dalton Trumbo was blacklisted at the time as one of the Hollywood Ten. Douglas publicly announced that Trumbo was the screenwriter of Spartacus, and President John F. Kennedy crossed American Legion picket lines to view the film, helping to end blacklisting; Howard Fast's book had also been blacklisted and he had to self publish the original edition. The film won four Academy Awards (Best Supporting Actor for Ustinov, Best Cinematography, Best Art Direction and Best Costume Design) from six nominations. It also received six nominations at the Golden Globes, including Woody Strode‘s only career Golden Globe nomination (for Best Supporting Actor), ultimately winning one (Best Motion Picture – Drama). At the time of the film’s release, it was the biggest moneymaker in Universal Studios' history, which it remained until it was surpassed by Airport (1970). In 2017, it was selected for preservation in the United States National Film Registry by the Library of Congress as being "culturally, historically, or aesthetically significant."

Сюжет

Бірінші ғасырда б.з.б. Рим республикасы жемқорлыққа батып, жұмыстың көп бөлігін құлдар атқарды. Спартак есімді фракиялық құл, кенде жұмыс істеуге наразылық білдіргендіктен, аштықтан өлтіруге кесілді. Кездейсоқ, ол римдік бизнесмен Лентул Батиатқа көрсетілді, ол оның қатыгездігіне таңырды, Спартақты гладиаторлар мектебіне сатып алды және жаттықтырушы Марцеллға оны тым көп оқытуды бұйырмады, өйткені құлда "сапа бар" деп сенді. Зорлық-зомбылық арасында Спартак Вариниямен жақын қарым-қатынас орнатады, ол оның жатын бөлмесіне "көңіл көтеруге" жіберілгенде зорлаудан бас тартады. Екеуі де құлдық жағдайына наразылық білдіргені үшін көптеген қорлауларға шыдайды. Батиатқа Римнің диктаторы болуға ниеттенген Рим сенаторы Марк Лициний Красс келіп, қонақ болады. Красс ақырында Варинияны сатып алады және оның серіктерінің көңілін көтеру үшін Спартакты және басқаларды өлімге дейін күресуге бұйырады. Спартак қарусыз қалғанда, оның қарсыласы, эфиопиялық Драба, оның өмірін сақтап, римдік көрермендерге шабуыл жасайды, бірақ күзетші оны артынан найзалап, Красс өлтіреді. Келесі күні, оқиғадан кейін мектеп атмосферасы шиеленіскен күйде, Батиат Варинияны Красс үйіне, Римге жібереді. Спартак Марцеллды өлтіреді, ол оның махаббатына келекелеген, олардың төбелесі көтеріліске ұласады. Батиат қашып кетеді, ал гладиаторлар күзетшілерін жеңіп, ауылға қашып кетеді. Спартак қашқындардың басшысы болып сайланады және оларды Италиядан өз үйлеріне қайтаруды шешеді. Олар жол жүріп елдік үйлерді тонап, Римнің жауынан, Киликиялық қарақшылардан теңіз көлігін сатып алуға жеткілікті ақша жинайды. Көптеген құлдар топқа қосылып, оны әскерге теңестіреді. Жаңа келгендердің арасында Крассқа жеткізілгенде қашып кеткен Вариния да бар. Тағы бірі – Антонинус, құл ойыншы, ол да Красс Антонинустың жыныстық құл болуын күткенін білгеннен кейін Красс қызметінен қашып кетті. Спартак өзінің білімсіздігіне байланысты өзін кемсінеді. Алайда ол өте жақсы көшбасшы екенін дәлелдеп, әртүрлі ізбасарларын қатал және өзін-өзі қамтамасыз ететін қоғамға біріктіреді. Вариния, енді оның ресми емес әйелі, жүкті болады. Рим сенаты Спартак оған қарсы жіберілген әрбір әскерді жеңгенде алаңдап, үрейлене бастайды. Красс қарсыласы Гракх, оның қарсыласы дағдарысты Рим әскерін басып алу үшін пайдалануға тырысатынын біледі. Осыны болдырмау үшін Гракх өзінің қорғауындағы жас сенатор Юлий Цезарьға мүмкіндігінше көп әскери күшті береді. Цезарь Римнің төменгі топтарына деген жеккөрушілігі жоқ болғанымен, Красс қатал көзқарасын патриций деп қате түсінеді. Гракх Спартақты Италиядан шығарып, Римдегі құл әскерінен құтылу үшін киликиялықтарға пара бергенін айтқанда, Цезарь мұндай тактиканы өзіне лайықсыз деп санайды және Крассқа кетеді. Красс пираттарды Спартактан бас тартуға мәжбүрлеу үшін өзінің парасын қолданады және Рим әскері бүлікшілерді жағалаудан Римге қарай жасырын түрде итеріп жібереді. Спартак қаланы тонауға ниеттенген деген қорқыныш туғанда, Сенат Крассқа толық билік береді. Рим легиондарымен қоршалып, Спартак өзінің жауынгерлерін өлімге дейін күресуге көндіреді. Олар бүлік шығарып, адам екендерін дәлелдегендері арқылы құлдыққа қарсы соққы бергендерін айтады. Соңынан болған шайқаста құл әскерінің көп бөлігі қырғынға ұшырайды. Римдіктер көтерілісшілердің басшысын арнайы жазалау үшін іздеуге тырысады, егер олар Спартақты анықтаса, кешірім (және құлдыққа қайта оралу) ұсынады. Әрбір аман қалған адам "Мен Спартакпын!" деп айқайлайды. Красс олардың барлығын Аппия жолының бойында айқышқа шегелеп, өлім жазасына кеседі. Осы арада, Вариния мен Спартақтың жаңа туған ұлын тапқаннан кейін, Красс оларды тұтқынға алады. Ол Спартак өзінен көбірек сүйіспеншілік пен адалдыққа ие бола алады деген ойдан алаңдайды және Варинияны бұрынғы күйеуіне берілгендей өзіне де бағыштау арқылы өтемақы алуға үміттенеді. Ол оны қабылдамағанда, ол ашуланып Спартақты (Батиат мектебінде көргенін таниды) іздеп тауып, оны Антонинуспен өлімге дейін күресуге мәжбүр етеді. Тірі қалған құл басқа құлдармен бірге айқышқа шегеленеді. Спартак Антонинусты осы қорқынышты тағдырдан құтқару үшін өлтіреді. Бұл оқиғадан кейін Красс Спартақтың мартир ретінде аңызда өмір сүру мүмкіндігі туралы алаңдайды. Басқа мәселелерде ол бір күні өзін басып шығатын Цезарь туралы да уайымдайды. Гракх, Римнің тиранияға түскенін көрген соң, өзіне-өзі қол жұмсады. Осыдан бұрын, ол Спартақтың отбасын Красстан құтқарып, оларды бостандыққа жіберу үшін өзінің досы Батиатқа пара береді. Римнен шығу жолында, топ Спартақтың айқышының астынан өтеді. Вариния оның өлім алдындағы сәттерінде оған ұлын көрсетіп, оның бостандықпен өседінін және әкесін білетінін айтып, оны жұбатады.

In the first century BC, the Roman Republic has slid into corruption, its menial work done by slaves. One slave, a Thracian named Spartacus, is so uncooperative in his position in a mining pit that he is sentenced to death by starvation. By chance, he is displayed to Roman businessman Lentulus Batiatus, who – impressed by his ferocity – purchases Spartacus for his gladiatorial school and instructs trainer Marcellus to not overdo his indoctrination, believing the slave "has quality". Amid the abuse, Spartacus forms a quiet relationship with Varinia, a serving woman whom he refuses to rape when she is sent to "entertain" him in his cell. The two are forced to endure numerous humiliations for defying the conditions of servitude. Batiatus receives a visit from the wealthy Roman senator Marcus Licinius Crassus, who aims to become dictator of Rome. Crassus eventually buys Varinia, and for the amusement of his companions arranges for Spartacus and others to fight to the death. When Spartacus is disarmed, his opponent, an Ethiopian named Draba, spares his life in a burst of defiance and attacks the Roman audience, only to be speared in the back by a guard and killed by Crassus. The next day, with the ludus' atmosphere still tense over this episode, Batiatus sends Varinia away to Crassus' house in Rome. Spartacus kills Marcellus, who was taunting him over his affections, and their fight escalates into a riot. Batiatus flees while the gladiators overwhelm their guards and escape into the countryside. Spartacus is elected chief of the fugitives and decides to lead them out of Italy and back to their homes. They plunder country estates as they go, collecting enough money to buy sea transport from Rome's foes, the pirates of Cilicia. Many slaves join the group, making it as large as an army. Among the new arrivals is Varinia, who escaped while being delivered to Crassus. Another is Antoninus, a slave entertainer who also fled Crassus' service after finding out Crassus expected Antoninus to become his sex slave. Spartacus feels inadequate because of his lack of education. However, he proves an excellent leader and organizes his diverse followers into a tough and self sufficient community. Varinia, now his informal wife, becomes pregnant. The Roman Senate becomes increasingly alarmed as Spartacus defeats every army sent against him. Crassus' opponent Gracchus knows that his rival will try to use the crisis as a justification for seizing control of the Roman army. To try to prevent this, Gracchus channels as much military power as possible into the hands of his own protégé, the young senator Julius Caesar. Although Caesar lacks Crassus' contempt for the lower classes of Rome, he mistakes the man's rigid outlook for a patrician. Thus, when Gracchus reveals that he has bribed the Cilicians to get Spartacus out of Italy and rid Rome of the slave army, Caesar regards such tactics as beneath him and goes over to Crassus. Crassus uses a bribe of his own to make the pirates abandon Spartacus and has the Roman army secretly force the rebels away from the coastline towards Rome. Amid panic that Spartacus means to sack the city, the Senate gives Crassus absolute power. Now surrounded by Roman legions, Spartacus persuades his men to die fighting. Just by rebelling and proving themselves human, he says that they have struck a blow against slavery. In the ensuing battle, most of the slave army is massacred. The Romans try to locate the rebel leader for special punishment by offering a pardon (and return to enslavement) if the men will identify Spartacus. Every surviving man responds by shouting "I'm Spartacus!". Crassus has them all sentenced to death by crucifixion along the Via Appia, where the revolt began. Meanwhile, after finding Varinia and Spartacus' newborn son, Crassus takes them prisoner. He is disturbed by the idea that Spartacus can command more love and loyalty than he can, and hopes to compensate by making Varinia as devoted to him as she was to her former husband. When she rejects him, he furiously seeks out Spartacus (whom he recognizes from having watched him at Batiatus' school) and forces him to fight Antoninus to the death. The survivor is to be crucified, along with all the other slaves. Spartacus kills Antoninus to spare him this terrible fate. The incident leaves Crassus worried about Spartacus' potential to live in legend as a martyr. In other matters, he is also worried about Caesar, who he senses will someday eclipse him. Gracchus, having seen Rome fall into tyranny, commits suicide. Before doing so, he bribes his friend Batiatus to rescue Spartacus' family from Crassus and carry them away to freedom. On the way out of Rome, the group passes under Spartacus' cross. Varinia comforts him in his dying moments by showing him his son, who will grow up free and knowing who his father was.

Сценарий жасау

Говард Фаст бастапқыда өзінің романын сценарий ретінде бейімдеу үшін шақырылған, бірақ ол бұл форматта жұмыс істеуде қиындықтарға тап болды. Оның орнына, Голливудтың 10-дығының бірі ретінде тізімге алынған және «Сэм Джексон» деген псевдонимді пайдалануды жоспарлаған Далтон Трумбо келді. Кирк Дуглас Трумбоның өз жұмысы үшін экранда көрсетілуін қатыстырды, бұл қара тізімді бұзуға көмектесті. Трумбо 1950 жылы Конгреске деген құрметсіздігі үшін түрмеге қамалған, содан кейін ол жасырын есімдермен сценарийлер жазып күнкөріс істеді. Дуглас Трумбоның «Спартак» сценарийінің авторы екенін жария етті. Сонымен қатар, президент Джон Кеннеди Америка легионы ұйымдастырған наразылықты елемеді және фильмді көруге барды. Өзінің өмірбаяндық еңбегінде Дуглас бұл шешімге Эдвард Льюис, Стэнли Кубрик және оның фильмнің титрлерінде сценарийге кімнің есімін жазу керектігі туралы кеңескендері себеп болғанын айтады, Трумбоның Голливуд басшыларымен қарым-қатынасы нашар болғандықтан. Бір идея Льюисті бірлескен немесе жалғыз автор ретінде көрсету болды, бірақ Льюис екі ұсынысты да қабылдамады. Содан кейін Кубрик өзінің атын қолдануды ұсынды. Дуглас пен Льюис Кубриктің Трумбоның еңбегі үшін мақтануға құштарлығына наразы болды, ал келесі күні Дуглас «Юниверсал» студиясының қақпасына телефон соғып: «Далтон Трумбоға кіруге рұқсат бергім келеді» деді. Дуглас былай деп жазады: «Трумбо 10 жылдан кейін алғаш рет студия аумағына бас қойды. Ол: «Кирк, есімімді қайтарғаның үшін рахмет» деді».

Түсірілім

Дэвид Лин "Спартак" фильмін түсіру ұсынысынан бас тартқаннан кейін, Энтони Манн жұмысқа алынды. Манн сол кезде "Уинчестер '73" және "Жалаңаш шұғыла" сияқты вестерн фильмдерімен танымал болды. Дуглас Маннды түсірілімнің бірінші аптасының соңында жұмыстан босатты, осы кезде карьердегі алғашқы сахна түсірілді. "Ол суреттің ауқымынан қорқып қалған сияқты", - деп жазды Дуглас өзінің өмірбаянында, бірақ бір жылдан кейін Манн ұқсас масштабтағы тағы бір эпосты бастады – "Эль Сид". Маннның жұмыстан босатылуы (немесе отставкаға кетуі) құпия, себебі Калифорниядағы Өлім аңғарында түсірілген бастапқы кадрлар фильмнің қалған бөлігіне стильдік бағыт берді. Фильмнің көп бөлігі Калифорния штатының Таузенд-Окс қаласындағы Уайлдвуд аймақтық саябағында түсірілді. Кейбір сахналар жақын маңдағы Калифорния лютеран университетінде түсірілді, онда армия Клеф тау жотасына шабуыл жасайды. Отыз жасар Стэнли Кубрик оның орнына жұмысқа алынды. Ол бұған дейін төрт көркем фильм түсірген (соның ішінде Дуглас ойнаған "Даңқ жолы"). "Спартак" – бұл әлдеқайда ірі жоба, оның бюджеті 12 миллион доллар (қазіргі ақшамен шамамен миллион долларға тең) және 10 500 актерлік құрам, мұндай жас режиссер үшін үлкен сынақ. Оның бұрынғы "Даңқ жолы" фильміне 935 000 доллар ғана бөлінген еді. Кубрик фильмде екі күн жұмыс істеген Сабина Бетманнды дереу жұмыстан босатты. Ол және Дуглас оның рөлге лайық емес екенін сезінді, сондықтан оған үйге қайту үшін 3000 доллар төленді. Бетманның орнына рөлге үміткер болған Жан Симмонс тағайындалды. Дуглас бастапқыда Симмонсқа қарағанда Бетманнды таңдады, өйткені ол Варинияның акценті римдік аристократтардан ерекшеленетінін елестетті, оларды көбінесе британдық акцентпен ойнату қажет еді. Симмонс, әлдеқайда бұрын қолжетімді болды және рөлді бір күннің хабарымен қабылдады. Содан кейін фильм 70 мм пленкаға көшірілді. Бұл стандартты шар тәрізді форматты пайдалануды ұнататын Кубрик үшін жаңалық болды. Бұл оған жоғары сапалы суреттерді түсіруге және үлкен панорамалық көріністерді жасауға мүмкіндік берді. Кубрик фильмді Римде арзан массовкамен және ресурстармен түсіргісі келді, бірақ Universal Pictures президенті Эдвард Мюл фильмді үлгі ретінде көрсетіп, Голливудта сәтті эпостың жасалуы мүмкін екенін дәлелдегісі келді және "Еуропаға қашқан" өндірушілердің толқынын тоқтатқысы келді. Компромисске қол жеткізілді: жеке көріністер Голливудта, ал шайқас сахналары Кубриктің өтініші бойынша Испанияда түсірілді. Кубрик ашық ауада немесе нақты орындарда жұмыс істеудің алаңдатуын сезінді және актерлер толық назар аудара алатын дыбыс жазу студиясында жұмыс істеуден көбірек пайда көреді деп ойлады. Фильмде маңызды рөл атқаратын үлкен көпшілікті көрсету үшін Кубрик тобы Мичиган штатының Нотр-Дам колледжінің футбол матчында "Дәуір болсын, Красс!" және "Мен Спартакпын!" деп айқайлаған 76 000 көрерменнің даусын жазу үшін үш каналды дыбыс жабдығын қолданды. Шайқас сахналары Мадридтің сыртындағы кең жазықта түсірілді. Рим әскерін сомдау үшін испан жаяу әскерінен 8000-ге жуық жаттықтырылған сарбаз қолданылды. Кубрик әскерлерді арнайы салынған мұнаралардың үстінен басқарды. Алайда, ол сынақ көрсетілімдеріндегі көрермендердің жағымсыз пікірлеріне байланысты бір ғана қанды шайқас сахнасын алып тастады. Кубрик өте ұқыпты болды, тіпті өлтірілген құлдардың денелерін орналастырған кезде әр "мүрденің" нөмірі мен нұсқаулары болды. Суретке түсіру орындарына Гвадалахара және Ириэпаль маңындағы ауылдар да кірді. Түсірілім кезінде дау-дамайлар орын алды. Кинооператор Рассел Метти, Орсон Уэллстің "Шетелдік" (1946) және "Зұлымдықтың жанасуы" (1958) және Говард Хоукстың "Баланы тәрбиелеу" (1938) сияқты ірі фильмдерде жұмыс істеген тәжірибелі маман, Кубриктің фильмнің камерасы үшін ерекше ұқыпты және егжей-тегжейлі нұсқауларына наразылық білдірді және оның жарықты пайдалануымен келіспеді. Бірде ол Эд Мюлге жұмыстан кетумен қорқытты, оған Кубрик: "Сен өз жұмысыңды орындықта отырып, үндемей істей аласың. Мен оператор боламын", - деді. Кейін Метти үздік операторлық үшін "Оскар" сыйлығын жеңіп алғаннан кейін өзінің сын-пікірлерін тоқтатты. Кубрик күніне екі камераны түсіруді жобалады, бірақ студия 32 түсіруді талап етті; 8-ге келісімге келді. Кубрик пен Трумбо сценарий үшін үнемі таласты. Кубрик Спартак кейіпкерінің кемшіліктері мен ерекшеліктері жоқ екеніне шағымданды. Фильм үлкен кассалық табысқа ие болғанымен, төрт "Оскар" сыйлығын жеңіп алғанымен және тарихи эпостардың ең жақсыларының бірі саналғанымен, Кубрик кейіннен одан алшақтады. Оның жекелей стилі соңғы нұсқада анық көрінеді, бірақ оның шарты фильмнің түсірілімін толық бақылауға мүмкіндік бермеді, бұл оның фильмдеріндегі жалғыз жағдай.

After David Lean turned down an offer to direct Spartacus, Anthony Mann was hired. Mann was then best known for his Westerns such as Winchester '73 and The Naked Spur. Douglas fired Mann at the end of the first week of shooting, during which the opening sequence in the quarry had been filmed. "He seemed scared of the scope of the picture," wrote Douglas in his autobiography, yet a year later, Mann would embark on another epic of similar size, El Cid. The dismissal (or resignation) of Mann is mysterious since the opening sequences, filmed at Death Valley, California, set the style for the rest of the film. Large parts of the film were shot at Wildwood Regional Park in Thousand Oaks, California. Parts were also filmed at nearby California Lutheran University, where an army can be seen storming off Mount Clef Ridge. Thirty year old Stanley Kubrick was hired to take over. He had already directed four feature films (including Paths of Glory, also starring Douglas). Spartacus was a bigger project by far, with a budget of $12 million (equivalent to about $million in today's funds) and a cast of 10,500, a daunting project for such a young director. Paths of Glory, his previous film, had only been budgeted at $935,000. Kubrick immediately fired Sabine Bethmann, who had only worked two days on the film. He and Douglas felt that she wasn't right for the role, so she was paid $3,000 to go home. Bethmann was replaced with Jean Simmons, who had been campaigning for the role. Douglas had originally chosen to cast Bethmann over Simmons because he imagined Varinia having a strikingly different accent from the aristocratic Romans, who were to be played mostly by actors with British accents. Simmons was fortunately still available and took over the role in the film with only a day's notice. and then blown up to 70 mm film. This was a change for Kubrick, who preferred using the standard spherical format. This process allowed him to achieve ultra high definition and to capture large panoramic scenes. Kubrick had wanted to shoot the picture in Rome with cheap extras and resources, but Edward Muhl, president of Universal Pictures, wanted to make an example of the film and prove that a successful epic could be made in Hollywood itself, and "stem the flood of 'runaway' producers heading for Europe". A compromise was reached by filming the intimate scenes in Hollywood, and the battle scenes, at Kubrick's request, in Spain. Kubrick found working outdoors or in real locations to be distracting, and he believed the actors would benefit more from working on a sound stage, where they could fully concentrate. To create the illusion of the large crowds that play such an essential role in the film, Kubrick's crew used three channel sound equipment to record 76,000 spectators at a Michigan State – Notre Dame college football game shouting "Hail, Crassus!" and "I'm Spartacus!" The battle scenes were filmed on a vast plain outside Madrid. About 8,000 trained soldiers from the Spanish infantry were used to double as the Roman army. Kubrick directed the armies from the top of specially constructed towers. However, he eventually had to cut all but one of the gory battle scenes, due to negative audience reactions at test screenings. So precise was Kubrick, that even in arranging the bodies of the slaughtered slaves he had each "corpse" assigned with a number and instructions. Shooting locations also included the countryside near Guadalajara and Iriépal. Disputes broke out during the filming. Cinematographer Russell Metty, a veteran with experience working in big pictures such as Orson Welles' The Stranger (1946) and Touch of Evil (1958) and Howard Hawks's Bringing Up Baby (1938), complained about Kubrick's unusually precise and detailed instructions for the film's camerawork, and disagreed with Kubrick's use of light. On one occasion, he threatened to quit to Ed Muhl, to which Kubrick told him: "You can do your job by sitting in your chair and shutting up. I'll be the director of photography." Metty later muted his criticisms after winning the Oscar for Best Cinematography. Kubrick wanted to shoot at a slow pace of two camera set ups a day, but the studio insisted that he do 32; a compromise of eight had to be made. Kubrick and Trumbo fought constantly over the screenplay. Kubrick complained that the character of Spartacus had no faults or quirks. Despite the film being a huge box office success, gaining four Oscars, and being considered to rank among the very best of historical epics, Kubrick later distanced himself from it. Although his personal mark is a distinct part of the final picture, his contract did not give him complete control over the filming, the only occasion he did not exercise such control over one of his films.

Музыка

"Спартак" фильмі үшін түпнұсқа музыканы алты рет "Оскар" сыйлығына ұсынылған Алекс Норт жазды және дирижерлік етті. Америка кино институты оны ең ұлы фильмдер музыкасының тізіміне ұсынды. Бұл – модернистік композициялық стильдердің Голливудтың лейтмотивтеріне қалай бейімделуінің оқулық мысалы. Норттың музыкасы фильмнің масштабына лайық эпикалық. Сол дәуірдегі музыканы жан-жақты зерттегеннен кейін Норт антикалық аспаптардан жинақ құрды, олар римдіктерге тән болмаса да, күшті драматикалық эффект берді. Бұл аспаптардың ішінде саррусофон, израильдік флейта, қытай гобойы, лютня, мандолина, югослав флейтасы, китара, дульцимер және сыбызғы болды. Норттың ең бағалы аспабы – ондиолин, ол бұрынғы электронды синтезатордың алғашқы нұсқасына ұқсас, және ол бұрын ешбір фильмде қолданылмаған еді. Музыканың көп бөлігі тональдік орталықсыз жазылған, немесе көптеген фильм композиторлары тәуекел етпейтін тәсілдермен тональділікпен ойнайды. Бір тақырып құлдық пен бостандықты бейнелейді, бірақ әртүрлі сахналарда әртүрлі мәнге ие, сондықтан ол басқа тақырыптар сияқты естіледі. Спартак пен Варинияның махаббат тақырыбы фильмдегі ең оңай түсінілетін тақырып, ал Красс үшін қатал труба мотиві жасалды. 1960 жылы саундтрек альбомы LP форматында шықты, онда 41 минуттық музыкалық үзінділер жинақталған. Бұл альбом 1990 жылы фильмнің жаңадан қалпына келтірілуімен бірге CD форматында қайта шығарылды. Содан кейін Varèse Sarabande Records Норттың өзі таңдаған 75 минуттық музыкалық бөлімдерді қайта жазуға тырысты, оны Норттың досы және әріптесі, кино композиторы Джерри Голдсмит дирижерлік етсін деп жоспарлады, бірақ жоба бірнеше рет кешіктірілді және Голдсмит 2004 жылы қайтыс болғанда жазбаға түспеді. 2010 жылы Varèse Sarabande 5000 данадан тұратын коллекционерлік басылымды шығарды, ол алты CD, бір DVD және 168 беттік буклеттен тұрды. Бірінші дискіде стерео форматында сақталған 72 минуттық музыка бар, оның ішінде 1960 жылғы альбомнан барлық музыкалық үзінділер де бар. Екінші және үшінші дискілерде фильмнің толық музыкасы моно форматта жазылған. Төртінші дискіде түпнұсқа жазба сессияларынан алынған қосымша және дайындық үзінділері бар. Бесінші және алтыншы дискілерде көптеген қазіргі заманғы фильм композиторлары мен музыканттар бейімдеген фильмнің сүйкімді тақырыбының жаңадан жазылған нұсқалары бар. DVD-де сол музыканттармен музыканың әсері туралы сұхбаттардан тұратын деректі фильм бар.

The original score for Spartacus was composed and conducted by six time Academy Award nominee Alex North. It was nominated by the American Film Institute for its list of greatest film scores. It is a textbook example of how modernist compositional styles can be adapted to the Hollywood leitmotif technique. North's score is epic, as befits the scale of the film. After extensive research of music of that period, North gathered a collection of antique instruments, while not authentically Roman, that provided a strong dramatic effect. These instruments included a sarrusophone, Israeli recorder, Chinese oboe, lute, mandolin, Yugoslav flute, kythara, dulcimer, and bagpipes. North's prize instrument was the ondioline, similar to an earlier version of the electronic synthesizer, which had never been used in film before. Much of the music is written without a tonal center, or flirts with tonality in ways that most film composers would not risk. One theme is used to represent both slavery and freedom, but is given different values in different scenes, so that it sounds like different themes. The love theme for Spartacus and Varinia is the most accessible theme in the film, and a harsh trumpet figure was created for Crassus. A soundtrack album was released on LP in 1960, containing selections from the score totaling 41 minutes. This album was released on CD in 1990, to coincide with the film's restoration. Soon after, Varèse Sarabande Records attempted to re record 75 minutes of highlights from the score personally chosen by North, to be conducted by his friend and fellow film composer Jerry Goldsmith, but the project was delayed multiple times and remained unrecorded when Goldsmith died in 2004. In 2010, Varèse Sarabande released a limited collector's edition of 5,000 copies, containing six CDs, one DVD, and a 168 page booklet. The first disc contained all 72 minutes of the score that survive in stereo, including all music from the 1960 album. Discs two and three featured the entire score to the film, in mono. Disc four contained alternate and preliminary cues from the original recording sessions. Discs five and six contained re recordings of the film's iconic love theme, adapted by numerous modern film composers and other musicians. The DVD contained a documentary interviewing those same musicians about the score's impact.

Шығару

Фильм 1960 жылғы 6 қазанда Нью-Йорктегі Демилл театрында төрт күндік шақырулы көрсетілімнен кейін көпшілік назарына ұсынылды. Алғашқы жылы АҚШ пен Канадада 188 театр экранында ойнады және бір жылдан астам уақыт бойы Демиллде көрсетілгеннен кейін, RKO Palace-қа көшіріліп, 1961 жылғы Алғыс айту күніне дейін Нью-Йорк айналымындағы театрларда көрсетілді. Стивен Спилберг реставрациялау жұмысына қолдау көрсетіп, Стэнли Кубрикке жоба туралы хабарлауды ұсынды. Фильмнен бас тартқан Кубрик бұл әрекетке келісімін берді және Лондонда телефон мен факс арқылы алыс байланыс арқылы егжей-тегжейлі нұсқаулар беру арқылы қатысты. 30 архившіден тұратын команда, алдын ала көрсетілімдердегі көрермендердің жағымсыз пікірлеріне байланысты алынып тасталған бірнеше қатыгез шайқас сахналарын қалпына келтірді. Өшірілген кадрлардың ішінде римдік патриций және генерал Красс өзінің құлы Антонинды сүйіктей беруге тырысқан ванна сахнасы болды, ол «устрица жеу» және «шымшық жеу» туралы айта отырып, жыныстық талғам моральдық мәселе емес, әдетке байланысты деген пікірін білдірді. Төрт минуттық сахна Ұлттық әдептілік лигасының наразылығынан кейін алынып тасталды. Фильм қалпына келтірілген кезде (Оливье қайтыс болғаннан кейін екі жыл өткен соң), осы сахнаның түпнұсқалық диалог жазбасы жоғалып кетті, оны қайта жазу қажет болды. 66 жастағы Тони Кертис өзінің рөлін қайта жаздыра алды, бірақ Красс дауысы Антони Хопкинстің Оливье бейнесін сомдауы болды, бұл кейінірек қайта шығарылған фильмдерден кесілген кадрлардың көп бөлігін қалпына келтірді. Жаңадан қалпына келтірілген нұсқа 1991 жылдың қараша айында MCA/Universal компаниясымен VHS форматында шығарылды, ал келесі жылы The Criterion Collection LaserDisc форматында жарық көрді. Criterion 2001 жылы фильмді DVD форматында шығарды. Universal Pictures 2010 жылы фильмді Blu-ray форматында шығарды, бірақ бұл шығарылым сыншылар мен жанкүйерлер тарапынан сынға ұшырады, себебі сурет сапасы мен дыбысының нашарлығы байқалды. Нәтижесінде бұл шығарылым қырсыққа толы болды және сату көрсеткіштері нашар болды. 2015 жылы, 55 жылдығына орай, фильм 4K цифрлық реставрациядан өтті, ол 1991 жылғы фильмнің реконструкциясының 6K сканерленуінен жасалды, ал Роберт А. Харрис кеңесші ретінде тағайындалды. 2015 жылғы реставрация 12 минутқа ұзартылды, ал бастапқы алты каналды дыбыс жолы 7.1 жан-жақты дыбыста қайта жазылып, жаңартылды. Фильм 2015 жылғы 6 қазанда Blu-ray Disc форматында қайта шығарылды, онда 2.20:1 пропорциясындағы 2015 жылғы реставрацияның 1080p көшірмесі және 7.1 DTS HD Master Audio дыбысы бар. Арнайы мүмкіндіктерге 2015 жылғы реставрация туралы бейнеролик, 2015 жылғы Кирк Дугласпен сұхбат және Criterion Collection DVD-нің бірнеше қосымша материалдары кіреді. 2020 жылғы 21 шілдеде Universal Pictures Home Entertainment фильмді UHD Blu-ray форматында шығарды. 2015 жылғы реставрацияның кинотеатрлық тұсаукесері бастапқыда 2015 жылдың наурыз айында TCM Classic Film Festival кинофестивалінде өтуі тиіс еді, бірақ реставрация уақытылы аяқталмағандықтан фестивальден және 2015 жылғы шілдеде Чикагодағы көрсетілімнен алынып тасталды. Реставрацияның DCP нұсқасы 2015 жылғы 4-12 қарашада Нью-Йорктегі Film Forum кинотеатрында көрсетілді.

The film opened to the public on October 6, 1960, at the DeMille Theatre in New York City after four days of invitational previews. It played just 188 theatres in the United States and Canada in its first year and played for over a year at the DeMille before moving to the RKO Palace and opening in the New York circuit theaters around Thanksgiving 1961. Steven Spielberg gave his backing to the restoration effort and recommended that Stanley Kubrick be informed of the project. Kubrick, who had disowned the film, gave his approval to the effort and participated by providing detailed instructions through long distance communication via phone and fax machine from London. A team of 30 archivists restored several violent battle sequences that had been left out because of the negative reaction of preview audiences. Among the deleted footage was a bath scene in which the Roman patrician and general Crassus attempts to seduce his slave Antoninus, speaking about the analogy of "eating oysters" and "eating snails" to express his opinion that sexual preference is a matter of taste rather than morality. The four minute scene had been removed following an objection by the National Legion of Decency. When the film was restored (two years after Olivier's death), the original dialogue recording of this scene was missing; it had to be redubbed. Tony Curtis, by then 66, was able to re record his part, but Crassus' voice was an impersonation of Olivier by Anthony Hopkins, in a reconstructed version that reinstated most of the footage cut from subsequent reissues. The restored version was released on VHS by MCA/Universal in November 1991, and was subsequently released on LaserDisc by The Criterion Collection the following year. Criterion would later release the movie on DVD in 2001. The film was released on Blu ray in 2010 by Universal Pictures, but this release was panned by critics and fans alike, mainly due to the lackluster picture quality and sound. As a result, this release was highly controversial and did poorly in sales. In 2015, for its 55th anniversary, the film went through an extensive 4K digital restoration, from a 6K scan of the 1991 reconstruction of the film, in which Robert A. Harris served as consultant. The 2015 restoration is 12 minutes longer and the original, six channel audio track was also remixed and remastered in 7.1 surround sound. The film was re released to Blu ray Disc on October 6, 2015, featuring a 1080p transfer of the 2015 restoration in 2.20:1 aspect ratio and 7.1 DTS HD Master Audio surround sound. Special features include a featurette on the 2015 restoration, a 2015 interview with Kirk Douglas, and several features from the Criterion Collection DVD. On July 21, 2020, Universal Pictures Home Entertainment released the film on UHD Blu ray. The 2015 restoration had originally been scheduled to have its theatrical premiere in March 2015 at the TCM Classic Film Festival, but was pulled from the festival, and from a July 2015 engagement in Chicago, because the restoration had not been completed in time. The DCP version of the restoration played at Film Forum in New York City, November 4–12, 2015.

Кассалық жинақ

"Спартак" фильмі шыққан кезде коммерциялық сәттілікке ие болды және 1960 жылғы ең табысты фильм атанды. Алғашқы жылы 304 көрсетілімнен (оның ішінде АҚШ және Канададан тыс 25 елде 116 көрсетілім) 17 миллион долларлық табыс әкелді, соның ішінде DeMille театрында бір жылдан астам уақыт бойы жарты миллионнан астам көрермен қабылдауынан шамамен 1,5 миллион доллар түсті. 1963 жылғы қаңтарға дейін фильм АҚШ және Канадада 14 миллион долларлық прокаттық түсім жинады. 1967 жылғы қайта шығарылысы Солтүстік Америкадағы прокаттық түсімді 14,6 миллион долларға жеткізді.

Сыни жауап

Variety журналы сол кездегі шолуда: "Спартак көрермендерді қанағаттандыруға қажетті нәрсеге ие болып көрінеді. Кубрик ескі шеберді тамашаға шығарды, оқиғаның немесе драманың өзегіндегі адамдар жоғалып кетпеуіне мұқият қарады. Бұл жерде ол өзінің техникалық шеберлігін және адам құндылықтарын түсінуін көрсетеді". Джон Л. Скотт Лос-Анджелес Таймс газетінде "тамаша актерлік құрамды", Трамбоның "шебер сценарийін" және "әсерлі" соғыс көріністерін мақтап, "Бұл жерде жас режиссер Стэнли Кубрик енді оны ескеруге тиіс екенін көрсетеді. Оның камераны қолдануы мен актерлермен жұмысы өте тиімді және шебер" деп жазды. Ричард Л. Коу Вашингтон пост газетінде фильмнің "үлкен масштабта интимдікке қол жеткізудің сирек кездесетін табысқа ие болғанын, ал ұзақ көрініс әрқайсысы әртүрлі себептермен қызықты болатынын" жазды. Harrison's Reports фильмді "Өте жақсы. Ойлы адамға арналған жұлдызды шоу" деп бағалады. Брендан Гилл Нью-Йоркер журналында басты кейіпкердің сөздері "Христосқа дейінгі бірінші ғасырдағы сауатсыз жауынгерге қарағанда, 1950-ші жылдардағы Говард Фаст өзіне сөйлегеніне көбірек ұқсайды" деп жазды. Бірақ суретті Питер Устинов пен Лоренс Оливьедің жақсы актерлік шеберлігі, Рим үйлерінің дәл бейнеленген ішкі көріністері, Рим легиондарының тарихи дәлдікпен марш жасауы және Стенли Кубриктің режиссерлік шеберлігі құтқарады, ол көпшілік сахналарын ерекше шеберлікпен басқарады. Стенли Кауффманн The New Republic журналында Спартак туралы "көңілді, бірақ ойсыз шоу, көптеген жақсы жасалған, жақын және панорамалық көріністермен" деп жазды. Барлық пікірлер оң болған жоқ. Босли Кроузер The New York Times газетінде фильмді "дақтары бар, біркелкі емес драма" деп атады, ол "тарихтағы ерекше оқиғаның романтикалық қоспасынан тұрады. Орындаулар да бірдей емес. Мистер Дуглас өзінің тікелей, атты опера стилін мырза Лаутонның тога киген дәлдігімен және мырза Оливьедің римдік әдептілігімен салыстырады". The Monthly Film Bulletin журналы "үлкен шығынға, техникалық мүмкіндіктерге және ерекше талантты командаға қарамастан, Спартақтың көп бөлігі ежелгі клишелер мен сезімталдыққа түсіп кеткені" үшін көңілін қалдырды. Шолуда Дугластың "экран тарихындағы кез келген басты кейіпкерге қарағанда сөздері аз болуы мүмкін. Өкінішке орай, ол сөздік жетіспеушіліктерін бет-әлпетімен толтырмайды, үш сағаттан астам сынақ пен азап шегу кезінде сол ағаштай қатқан мінезін сақтайды". Фильм шыққан кезде оны Америка легионы мен Голливуд тілшісі Хедда Хоппер Trumbo-мен байланысы болғандықтан сынады. Хоппер: "Оқиға Universal компаниясына коммунист жазған кітаптан сатылды, ал сценарийді коммунист жазды, сондықтан оны көруге бармаңыз". Rotten Tomatoes сайтында фильм 63 шолуға негізделген 94% мақұлдау рейтингіне ие, орташа бағасы 8.2/10. "Кюбриктің қайта жаңартылған семсер мен сандалдар эпосы керемет актерлік ойынмен және эпикалық әрекеттермен ерекшеленеді, бұл - нағыз классика", - делінген сыншылардың пікірінде. Metacritic сайтында 17 сыншыдан алынған орташа балл 87% құрайды, бұл "барлық жағынан мақтауға ие" дегенді білдіреді.

Variety declared in a contemporaneous review, "Spartacus appears to have what it takes to satisfy the multitudes Kubrick has out DeMilled the old master in spectacle, without ever permitting the story or the people who are at the core of the drama to become lost in the shuffle. He demonstrates here a technical talent and comprehension of human values." John L. Scott of the Los Angeles Times praised the "fabulous cast," Trumbo's "expert screenplay" and "impressive" climactic battle scenes, writing, "Here young director Stanley Kubrick gives notice that from now on he's definitely to be reckoned with. His use of cameras and handling of people are very effective and skillful." Richard L. Coe of The Washington Post wrote that the film "achieves the unlikely triumph of being intimate on a big scale, a lengthy spectacle consistently interesting for reasons that may vary from scene to scene." Harrison's Reports graded the film as "Very Good. A thinking man's star studded spectacle." Brendan Gill of The New Yorker wrote that the protagonist's speeches "sound much more like Howard Fast talking to himself in the nineteen fifties than they do like an illiterate warrior of the first century before Christ. What redeems the picture is several stretches of good acting, especially by Peter Ustinov and Laurence Olivier; the intrinsic interestingness of the physical details (accurately scaled interiors of Roman houses, Roman legions marching exactly as they must have marched); and the directorial aplomb of Stanley Kubrick, who handles his crowd scenes with extraordinary grace." Stanley Kauffmann writing for The New Republic said of Spartacus, "entertaining if mindless show, with many well done scenes, intimate and panoramic." Not all reviews were positive. Bosley Crowther of The New York Times called the film a "spotty, uneven drama" that "comes out a romantic mish mash of a strange episode in history. The performances are equally uneven. Mr. Douglas sets his blunt, horse opera style against the toga clad precision of Mr. Laughton and the Roman nosed gentility of Mr. Olivier." The Monthly Film Bulletin found it "disappointing" that "in spite of enormous expenditure, technical resource and an unusually talented team, so much of Spartacus falls into the old ruts of cliché and sentiment." The review noted that Douglas "probably has fewer lines than any other hero in screen history. Unhappily he does not make up for his verbal deficiencies by mobility of countenance, maintaining the same wooden grimace through more than three hours of trial and suffering." When released, the movie was attacked by both the American Legion and the Hollywood columnist Hedda Hopper because of its connection with Trumbo. Hopper stated, "The story was sold to Universal from a book written by a commie and the screen script was written by a commie, so don't go to see it." On Rotten Tomatoes the film has an approval rating of 94% based on 63 reviews, with an average rating of 8.2/10. The critical consensus states: "Featuring terrific performances and epic action, Kubrick's restored swords and sandals epic is a true classic." On Metacritic it has a weighted average score of 87% based on 17 critics, indicating "universal acclaim".

Марапаттар мен ұсыныстар

Сыйлық санаты Номинант(тар) Нәтижесі Академия сыйлығы Ең үздік қосалқы актер Питер Устинов Ең үздік көркемдік безендіру – Түсті Александр Голицен, Эрик Орбом, Рассел А. Гаусман және Джулия Херон Ең үздік операторлық – Түсті Рассел Метти Ең үздік костюм дизайны – Түсті Арлингтон Валлес және Билл Томас Ең үздік фильм монтажы Роберт Лоуренс Ең үздік музыкалық қорамы – Драмалық немесе комедиялық фильм Алекс Норт Британдық кино және телеарналар академиясы сыйлығы Ең үздік фильм Стэнли Кубрик Алтын глобус сыйлығы Ең жақсы кино – Драма Ең үздік актер – Драмалық фильмде Лоуренс Оливье Ең үздік қосалқы актер – Кинода Вуди Строд Питер Устинов Ең үздік режиссер – Кинода Стэнли Кубрик Ең үздік түпнұсқа музыкалық қорам – Кинода Алекс Норт Алтын катушка сыйлығы Ең үздік дыбыс монтажы – Толық метражды фильм Хуабиао сыйлығы Ең үздік аудармадағы шетелдік фильм Халықаралық кино музыка сыншылары сыйлығы Ең үздік архивтік музыкалық жинақ Алекс Норт; Роберт Таунсон, Мэтью Джозеф Пик және Билл Питзонка Лорел сыйлығы Ең үздік ер адамның драмалық рөлі Кирк Дуглас Ең үздік ер адамның қосалқы рөлі Питер Устинов Ұлттық фильмді сақтау кеңесі Ұлттық фильм тізілімі Онлайн фильм және теледидар қауымдастығы сыйлығы Даңқ залы – Кино Сатурн сыйлығы Ең үздік DVD жинағы "Спартак" (Стэнли Кубрик: Ең қажет жинақ бөлігі ретінде) Америка кино институты сыйлығы Ең үздік американдық драма сценарийі Далтон Трумбо

2008 жылдың маусымында Америка кино институты "10 үздік 10" тізімін жариялады – шығармашылық қауымдастықтың 1500-ден астам өкілінен сауалнама алынған 10 "классикалық" американдық фильм жанрындағы ең жақсы 10 фильм. "Спартак" эпикалық жанрдағы бесінші үздік фильм ретінде танылды. AFI сонымен қатар фильмді AFI-дің 100 жыл 100 қызықты сәт (#62), AFI-дің 100 жыл 100 батыр және жауыз (#22 батыр – Спартак), AFI-дің 100 жыл 100 фильм (10 жылдық мерейтойлық басылым) (#81) және AFI-дің 100 жыл 100 қуаныш (#44) тізіміне енгізді.

"Мен Спартакпын!" деп айқайлап жіберді.

Көріністің шешімінде, қайта ұсталған құлдарға Спартактың кім екенін анықтау сұралады, оның орнына кешірімділікке үміттеніп. Спартак өзін танысуға тырысады, бірақ оның әрекеті жолына тосқауыл қойылады, өйткені оның барлық серіктері өзін Спартак деп жариялап, оның тағдырын бөліседі. «Trumbo» құжаттамалық фильмі.

Бұл көрініс Кубриктің келесі «Лолита» (1962) фильміндегі әзілдің бастауы болып табылады, онда Хамберт Клэр Квильтиден: «Сен Квильтисің бе?» деп сұрайды, ал ол: «Жоқ, мен Спартакпын. Құлдарды босатуға келдің бе, әлде не?» деп жауап береді. Көптеген келесі фильмдер, телешоулар және жарнамалар осы есімді көрініске сілтеме жасады немесе оны пародизациялады. Олардың бірі — «Монти Пайтонның Брайан өмірі» (1979) фильмі, ол жағдайды кері қайтарады, барлық топтың айқышқа шегеленіп, Брайан екенін мәлімдейтінін көрсетеді, ал ол жақында ғана босатылуға лайықты екені жарияланды («Мен Брайанмын». «Жоқ, мен Брайанмын». «Мен Брайанмын, менің әйелім де сондай»). Тағы да мысалдар Дэвид Хьюздің «The Complete Kubrick» және Джон Соломонның «The Ancient World in Cinema» кітаптарында келтірілген. Бұл көріністің аудиосы «The Wall Live» (2010–2013) турнелерінің әрқайсысының басында «In the Flesh?» әніне кіріспе ретінде ойнатылды. «The Office» американдық нұсқасының бір эпизодында Майкл Скотт «Мен Спартакпын!» сөзінің мәнін түсінбейтінін әдейілеп ашады. Ол: «Мен бұл фильмін ондаған рет көрдім, бірақ әлі де нағыз Спартак кім екенін білмеймін», — дейді, бұл фильмді «классикалық детектив» етеді. Бұл көрініс «Starz» телехикаясы «Spartacus: War of the Damned» (2013) сериясында да көрсетілген, онда Спартактың көптеген лейтенанттары Италияның ауылдық жерлерін шабуылдағанда өзін Спартак деп жариялайды. Алайда, бұл жолы фразаның мақсаты басқаша, өйткені Спартак және оның серіктері римдік қарсыластарын бүлікші көшбасшының қайда екендігі туралы шатастыруға тырысады. «That Thing You Do!» (1996) фильмінде барабаншы Гай Паттерсон (Том Эверетт Скотт) өзін таныстыру үшін бұл фразаны («Мен Спартакпын») көптеген рет қолданады. Кейін ол студияда өзінің жеке импровизациялық солосын «I am Spartacus» деп атайды, содан кейін оны Дель Пакстонмен (Билл Коббс) бірге орындайды. Джаз барабан солоын фильмнің режиссері Том Хэнкс жазған.

Басқа медиада

Американдық M*A*S*H телешоуында Хоккай мен Б.Ж. шарда ойнайды, онда Спартакқа сілтеме жасалады. Дегенмен, M*A*S*H* Корея соғысы кезінде өтеді, ол 1953 жылы аяқталды, ал "Спартак" фильмі одан жеті жыл кейін шықты. Осылайша, Б.Ж.-дің "Спартакқа" сілтемесі тарихи тұрғыдан мүмкін емес.

Фильмдер

Il Figlio di Spartacus (Спартак ұлы; ағылшын тіліндегі атауы: Құл) – 1962 жылы түсірілген итальяндық фильмнің ресми емес жалғасы.