Кіріспе

Рауль Уолштің 1924 жылғы фильмі. "Бағдад ұрысы" – 1924 жылы Рауль Уолш режиссерлік еткен, Дуглас Фэрбенкс бас рөлде ойнаған, Ахмет Абдулла мен Лотта Вудстың сценарийіне негізделген американдық үнсіз оқиғалық фильм. "Мың бір түн" әңгімелерінен еркін бейімделген бұл фильм Бағдад халифінің қызына ғашық болған ұрының тарихын айтады. 1996 жылы Конгресс кітапханасы фильмді "мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар" деп танып, АҚШ Ұлттық кино тізіміне енгізді. Фэрбенкс бұл фильмді өзінің сүйікті туындысы деп санаған, оның ұлының айтуынша. Көркем гимнастикалық элементтер бұл спортшы жұлдызға өте сай келді, өйткені оның "мысықтай, көріне көш жұмсамайтын" қимылдары гимнастикадан гөрі биге көбірек ұқсады. Бұрынғы "Робин Гуд" (1922) фильмімен бірге, бұл фильм Фэрбенкстің көңілді комедиядан "қимыл-қимылмен толы" рөлдерге өтуіне әкелді. Фильм бірнеше рет қайта түсірілді; 1940 жылғы Technicolor нұсқасында басты кейіпкер екіге бөлінеді: тақтан түскен ханзада және ұры, соңғы рөлді Сабу ойнады.

Сюжет

Ахмед Бағдад қаласында қалағанын ұрлайды. Мешітке кіргенде, қасиетті адамға дінін жек көретінін айтады; оның философиясы: "Мен қалағанымды аламын". Сол түні ол халифаның сарайына сиқырлы арқанмен кіреді, оны намаз оқып тұрғанда ұрлаған. Ұйықтаған халифаның қызын көргенде, ол олжа алу туралы ойларын ұмытады. Ханшайымның моңғол құлы күзетшілерді ескертеді, бірақ ол қашып үлгереді. Әбу серігі Ахмедке Харун әл-Рашид тұсында бір ұры басқа ханшайымды ұрлап кеткенін еске салады. Ертесі күні ханшайымның туған күні. Үш ханзада оның қолын (және қаланың болашақ мұрасын) сұрап келеді. Ханшайымның құлы оның бақшасындағы гүл ағашына бірінші тиген адамға үйленеді дейді. Ханшайым алдымен Индия ханзадасының, содан кейін Парсы ханзадасының, соңында моңғол ханзадасының гүл ағашынан өтіп бара жатқанын аңғарады. Моңғолды көргенде, ханшайым қорқады, бірақ Ахмет (ұрланған киіммен жамылған) пайда болғанда қуанады. Моңғол құлы өз елдесіне пайғамбарлықты айтады, бірақ Ахметтің қорқып қалған аты гүл ағашына шабуыл жасайды. Сол түні ежелгі дәстүр бойынша ханшайым Ахметті күйеуі етіп таңдайды. Махаббаттан Ахмет оны ұрлау жоспарын тастап, оған бәрін мойындайды. Моңғол ханзадасы тыңшысы, ханшайымның моңғол құлы Ахметтің қарапайым ұры екенін біліп, халифаға хабарлайды. Ахмет аяусыз сауаттандырылады, халифа оны алып маймылға тілдіруді бұйырады, бірақ ханшайым күзетшілерге оны босату үшін пара береді. Халифа одан басқа күйеу таңдауын талап еткенде, адал құлы оған кідіріп отыруды кеңес береді. Ол "жеті ай" өткен соң, әр ханзададан өзіне ең сирек сыйлық әкелуін сұрайды. Үмітсіз Ахмет қасиетті адамға жүгінеді. Ол ұрыға ханзада болуға, оған үлкен қазынаға апаратын қауіпті жолды көрсетуге кеңес береді. Индия ханзадасы алып мүсіннің көзінен сиқырлы кристалл шар алады, ол көргісі келген нәрсені көрсетеді, ал парсы ханзадасы ұшатын кілем сатып алады. Моңғол ханзадасы өз қолбасшысын қалдырып, Бағдадқа жүк тасушы болып маскаланған сарбаздарды жинап әкелуді тапсырады. (Оның мақсаты – қаланы басып алу, әдемі ханшайым – тек ынталандыру.) Ол кез келген ауруды, тіпті өлімді де емдей алатын алтын алмаға қол жеткізген соң, моңғол құлына ханшайымды уландыруды бұйырады. Көптеген оқиғалардан кейін Ахмет көрінбейтін плащты және сиқырлы ұнтақтың кішкентай сандығын алады, оны шашып, қалаған нәрсесіне айналдырады. Ол қалаға қашып барады. Үш ханзада Бағдадқа қайту алдында қараван-сарайда кездеседі. Моңғолдықтар үндістандықтардан ханшайымның оларды күткенін тексеруді сұрайды. Олар оның өлімге жақын екенін біліп, оған жету үшін ұшатын кілемге мініп жүреді. Содан соң моңғол оны алмамен емдейді. Ханзадалар қай сыйлық ең сирек екенін талқылайды, бірақ ханшайым бір сыйлық болмаса, қалған екеуі оны құтқаруға жарамсыз болатынын айтады. Адал құлы оған Ахметті кристалл шарда көрсетеді, сондықтан ханшайым әкесіне болашақ күйеу баласы туралы мұқият ойлануға көндіреді. Моңғол ханзадасы күтіп отырмайды, сол түні құпия әскерін шығарып, Бағдатты басып алады. Ахмет монғолдар қорғаған қақпаға жетеді. Ол өзінің ұнтағымен үлкен әскерді шақырғанда, моңғол сарбаздары қашады. Моңғол ханзадасы өз жауынгерлерінің бірінің өзін өлтіруіне жол бермекші болады, бірақ моңғол құлы оған ұшқыш кілемге отырып, ханшайыммен бірге қашуды ұсынады. Ахмет қаланы азат етеді және ханшайымды құтқарады, өзінің көрінбеулік плашын пайдаланып, ханзадасын қорғайтын моңғолдардан өтеді. Алғыс ретінде халифа оған қызын береді.

Өндіріс

Фэрбенкс эпостық туынды жасауға тырысты. Голливуд студиясында әсем безендіріліп түсірілген, шамамен 1 135 654,65 долларға бағаланған «Бағдад ұрысы» 1920-ші жылдардың ең қымбат фильмдерінің бірі болды. Суретші-қоюшы Уильям Кэмерон Мензис өндіріс дизайнына басты жауапкер болды, ол сценарист, продюсер және бас рөлде ойнаған Фэрбенкс белгілеген талаптарды қатаң сақтады. Фэрбенкс егжей-тегжейге ден қоюының нәтижесінде, сондай-ақ күрделі көрнекі бейнелерді жасау үшін, сиқырлы арқан, ұшатын жылқы, ұшатын кілем және толық көлемдегі сарай декорациялары бар заманауи арнайы эффекттер қолданылды. 1924 жылғы «Литературный дайджест» журналында Уилсонның фильмдегі жұмысы туралы мақала жарияланды (онда композитордың суреті де бар). Уилсон Фэрбенкске қатысты келесі екі фильміне – «Дон Кью, Зорроның ұлы» (1925) және «Қара қарақшы» (1926) үшін де музыка жазды.

Құрметтер

2008 жылдың маусым айында Америка кино институты өзінің 10 үздік 10-ын, 10 "классикалық" американдық фильм жанрындағы 10 ең жақсы фильмді жариялады. 1500-ден астам шығармашылық сала өкілдерінен пікір сұрағаннан кейін, "Бағдад ұрысы" фильмі фантастика жанрында тоғызыншы орынға ие болды.

Сақталу жағдайы

Джордж Истман мұражайында 16 мм триацетат позитивті көшірмесі бар.

Қайта жасау

1940 жылы шыққан осы аттас фильмде Сабу ойнаған басты кейіпкер, әдемі ханзаданың серігі ретінде бейнеленді, басты рөлде емес. Үнді актері М.Г. Рамачандран 1960 жылғы «Бағдад Тирудан» фильмінде Бағдадтың ұрысы Әли рөлін сомдады. 1924 жылғы фильм 1961 жылы Еуропада «Il Ladro di Bagdad» деген атаумен тікелей қайта түсірілді, онда Стив Ривз басты рөлде ойнады. Ал 1978 жылы теледидарға арналған фильмде Сабу нұсқасының сюжеттік элементтері басқаларымен біріктірілді. «Бағдад Ка Чор» (Бағдад ұрысы) деген атаумен бірнеше үнді фильмдері 1934, 1946 және 1955 жылдары, «Бағдад Гаджа Донга» (Бағдад ұрысы) 1968 жылы, ал «Бағдад ұрысы» 1969 және 1977 жылдары түсірілді. Үндістанда «Бағдад ұрысы» атты телесериал да түсіріліп, 2000-2001 жылдары Zee TV арнасында көрсетілді.

Үй медиасы

Бағдадтың ұрысы көпшілік мүлігі болып табылады және көптеген арзан, қалпына келтірілмеген қара-ақ көшірмелері VHS және DVD форматында шығарылды. 1998 жылы Image Entertainment компаниясы таратып, АҚШ-та DVD-де алғаш рет қалпына келтірілген нұсқасы пайда болды. Онда түпнұсқа түсті бояуы және 1924 жылғы түпнұсқа музыкалық тізімдерден жасалған, 1975 жылы Гейлорд Картер Вурлитцер театрының құбырлы органында орындаған музыкалық сүйемелдеу болды. Kino International 2004 жылы DVD-ні қайта шығарды, бұл жолы ұзынырақ, жақсартылған көшірме және камералық ансамбль музыкасы қосылды. Фильм сондай-ақ 2013 жылы Cohen Film Collection (АҚШ) және 2014 жылы Eureka! Entertainment (Ұлыбритания) компанияларымен Blu-ray форматында жарық көрді. Бұл нұсқада Карл Дэвис оркестрінің музыкасы және Фэрбенкс туралы зерттеуші Джеффри Вэнстің аудио түсіндірмесі бар.