Кіріспе
1889 жылы Оклахомадағы жер дауы, АҚШ
1889 жылғы Оклахома жер дауы – бұрын Крик және Семинол тайпаларына тиесілі болған, бұрынғы Үндістан аумағының белгіленбеген жерлеріне жасалған алғашқы жер дауы. Қоныстануға ашылған аймаққа қазіргі АҚШ-тың Оклахома штатының Канада, Кливленд, Кингфишер, Логан, Оклахома және Пейне округтерінің толығымен немесе бір бөлігі кірді. Жер дауы 1889 жылдың 22 сәуірінде сағат 12-де басталды. Шамамен 50 000 адам бастапқыда кезекке тұрып, қолжетімді жердің бір бөлігін алуға тырысты. Белгіленбеген жерлер АҚШ-тағы ең жақсы бос мемлекеттік жерлердің бірі саналды. 1889 жылғы Үндістерге қатысты заң қабылданды және оған Уилльям Маккендри Спрингер (R IL) өкілі енгізген түзетумен қол қойылды, бұл президент Бенджамин Харрисонға екі миллион акр (8,100 км²) жерді қоныстануға ашуға рұқсат берді. Президент Авраам Линкольн 1862 жылғы Жеңілдіктер заңына бұрын қол қойған болатын, ол қоныс аударушыларға жерді өңдеп, тұру шартымен 160 акрға дейін жерді иеленуге мүмкіндік берді. Үндістан аумағының (қазіргі Оклахома штатының көп бөлігі) тұрғындарының көпшілігі «бес өркениетті тайпаға» жатты: 1830 жылдары Оңтүстік-Шығыстағы дәстүрлі жерлерінен күштеп шығарылған чероки, чикасау, чоктау, крик және семинол тайпалары. 1887 жылы үкімет Дауес бөлісі (немесе Дауес заңы) деп аталатын, тайпалық жерлерді таратуға бағытталған заң қабылдады. Бұл заң тайпалардың ортақ жерлерін отбасы басшыларына 160 акрдан бөліп беруді ұсынды, осы арқылы оларды өзімен қамтамасыз ететін шаруашылыққа көшуге ынталандыру мақсатында болды. Заңның мақсаты тайпа мүшелерінің еуропалық-американдық әдет-ғұрыптарына сіңірілуін күшейту еді. Бұл тайпалардың жер иелігін айтарлықтай азайтты, өйткені үкімет бөлістен кейін қалған жерлерді «артық» деп жариялап, оларды американдық емес азаматтарға сатуға ұсынды. Қоныс аударушыларға да көптеген жерлерде бөлінген жерді иеленуге рұқсат берілді. Алайда, Дауес заңы «өркениетті» деп саналған бес тайпаға қолданылмады, себебі олар кейіннен осы талаптан босатылды. Босату 1902 жылға дейін күшінде болды, содан кейін бес «өркениетті» тайпаның отбасы басшылары 160 акрдан жер иеленуге тиіс болды.
The Unassigned Lands were considered some of the best unoccupied public land in the United States. The Indian Appropriations Act of 1889 was passed and signed into law with an amendment by Representative William McKendree Springer (R IL) that authorized President Benjamin Harrison to open the two million acres (8,100 km2) for settlement. President Abraham Lincoln had earlier signed the Homestead Act of 1862, which allowed settlers to claim lots of up to , provided that they lived on the land and improved it. The majority of occupants in Indian Territory (which became most of present day Oklahoma) belonged to the so called Five Civilized Tribes: the Cherokee, Chickasaw, Choctaw, Creek, and Seminole, who had been forcibly removed in the 1830s from their traditional territories in the Southeast. The government passed an Act called the Dawes Severality (or Dawes Act) in 1887 that aimed to extinguish communal tribal holdings. It proposed that the tribes' communal lands be allocated to heads of households by 160 acre plots, to encourage them to adopt subsistence farming. A stated aim of the Act was to enhance assimilation of tribal members to mainstream European American practices. It markedly reduced the amount of land owned by the tribes, because the government declared as 'surplus' any lands left over after distribution, and made them available for sale to non Native Americans. The settlers were also allowed to take up the subdivided land in many places. However, the Dawes Act was not enforced on the five tribes that were considered civilized since they were later exempted. The exemption was to take effect until the year 1902, when the household heads of the five “civilized” tribes were to take 160 acre plots.
Үнділер аймағындағы америкалық тайпалар
Түпкілікті американдықтарды Үндістан аумағына көшіру 1828 жылы Эндрю Джексон президенттікке сайланғаннан кейін басталды. Ол Оңтүстік-Шығыстан үндістерді көшірудің, түпкілікті американдықтардың жер талаптарын жою және Джорджия, Алабама және Миссисипи штаттарында еуропалық американдықтардың дамуына жағдай жасау үшін қажет деп санады, өйткені осы штаттарда әлі де көптеген түпкілікті американдықтар өз жерлерінде тұрып жатқан. Президент Джексон 1830 жылғы 28 мамырда Үндістерді көшіру туралы заңға қол қойды.
Шоктау
1830 жылы шоктау тайпасы көшірілуге келіскен алғашқы тайпа болды. Олар өз жерлерінен бас тартып, белгіленген Үндістер аумағына көшуге келісті. Чоктау тайпасының басым бөлігі 1830 жылдан 1833 жылға дейін Үндістер аумағына көшіп келді, оларға автономия берілетіні және қоныс аударуға көмектесу үшін жылдық төлемдер (аннуитеттер) берілетіні уәде етілді. Көптеген адамдар жаңа аумаққа созылған жолда қаза тапты.
Өзен
Криктер келесі болып Үндістан аумағына көшіп келді. 1829 жылы олар кеңес өткізіп, өз жерлерінде қалу үшін штат заңдарына бағынуға келісті. Бірақ, қоныс аударушылар мен штат үкіметінің үздіксіз қысымы нәтижесінде криктер Алабама штатындағы жерлерінің көп бөлігін АҚШ-қа өткізді. 1836 жылға қарай, Крик тайпасының барлығы Үндістан аумағына көшірілді. Олар қоныс аударушылармен қарулы қақтығыстарға және тайпа ішіндегі, іс жүзінде азаматтық соғысқа ұшырады.
Черокилер
Черокилер Үндістан аумағына көшірілген үшінші тайпа болды. Тайпа басшылары, бас басшы Джон Росс және басқа да жоғары лауазымды отбасылар өз жерлерін сақтап қалу үшін күш салды, оларға қарсы Джорджия штатының шараларына қарсылық көрсетті. АҚШ Жоғарғы Сотының «Вурчестерге қарсы Джорджия» ісі бойынша шешімімен олар қолдау тапты, онда Джорджияның оларға билігі жоқ екені айтылды. Алайда, президент Джексон Чероки ұлтын өз шекаралары бар қауымдастық ретінде мойындаған және Джорджия тұрғындарының Черокилердің рұқсатынсыз олардың жеріне кіруіне тыйым салған бұл шешімді орындаудан бас тартты.
Чикасау
Чикасо тайпасы өз жерлерін ерікті түрде тастап кетуге бекінді және чероки тайпасы сияқты қиындықтарға тап болмады. Тайпа еуропалық-американдық әдеттерді қабылдаған: балаларына білім беру, шіркеулер салу және шаруашылықпен айналысу. Олар Миссисипи штаты үкіметінің араласуына қарсы күресті. 1832 жылдан бастап АҚШ-пен бірнеше келісімдерге қол қойып, басқа тайпаларға қарағанда артық жеңілдіктерге қол жеткізді. 1837-38 жылдары қыс мезгілінде Үндістан аумағына көшіп кетті және чокто тайпасына олардың жерлеріне қоныстануға рұхсат беру үшін ақы төледі.
Семинолдар
Семинол тайпасы көшіру туралы шартқа алданып қол қойды, осыдан кейін Семинол соғысы басталды. Бұл АҚШ тарихындағы ең қанды және ең қымбат үнді соғысы еді. Бас қолбасшы Оскеола және оның тайпасы Флоридадағы Эверглейдс-ке жасырынды, онда әскерлер оларды ұстауға тырысты. Көптеген адамдар қолға түсіп, тізбектермен байланыстырылып, Үндістан аумағына жіберілді. Оскеола басылып, түрмеде қайтыс болды. Соғыс және көшіру олардың халқын 40 пайызға азайтты. Эверглейдстегі Семинолдар ешқашан бағынбады және олардың ұрпақтары бүгінде штаттағы екі федералды мойындалған тайпаны құрайды. 1859 жылғы халық санауы бойынша Флоридада 2254 Семинол қалды.
Аумақтағы жазық тайпалары
АҚШ сонымен қатар орта батыстан келген тайпаларды да осында қоныстандырды. Ұлы жазықтардағы үнді соғыстарынан кейін АҚШ кейбір батыс тайпаларын да Үндістан аумағына көшірді. Квапау және Сенека тайпалары Чероки тайпасымен бірге Солтүстік-Шығыс Оклахомаға орналастырылды. 1845 жылға қарай оларға шоуни, делавэр (ленапи) және кикапу тайпалары қосылды. 1846 жылы Техас Одаққа қабылданғаннан кейін АҚШ Үндістан аумағындағы кадо, киова және команч тайпаларының бір бөлігін күштеп шығарып жіберді. 1880 жылға қарай вайандот, шайен, арапахо, вичита және басқа да кіші тайпалар айналасындағы штаттардан шығарылып, Үндістан аумағына қайта орналастырылды.
Бумерлер қозғалысының басталуы
Азамат соғысы аяқталғаннан кейін, жерге мұқтаж адамдар батысқа жер іздеді. Еуропалық американдықтар өз заң шығарушыларын Үндістан аумағын ашуға ынталандырды. Элайас Будино сияқты белгілі бір үндістер, батысқа қарай кеңеюді қабылдау үшін басқа үндістерді де қатысуға шақырды. 1870 жылдан 1879 жылға дейін Конгресске аумақты қоныстандыруға бағытталған отыз үш заң жобасы ұсынылды. 1866 жылы Конгресс Үндістан аумағының екі жағында 64 шақырымдық теміржол салуға рұқсат беретін заң қабылдады. Бұл теміржолдарды салуға жауапты екі компания – Атлантика және Тынық мұхиты (A&P) компаниялары болды. Олардың келісімшарттары жобаны уақтылы аяқтамағандықтан күшін жойды. Олардан кейін келген теміржол компаниялары жобаны аяқтауды өздерінің міндеті деп санады және Үндістан аумағын қоныстандыру қозғалысын қолдау арқылы келісімшарттарын нығайтуға мүмкіндік тапты. Теміржолдар C.C. Карпентер сияқты адамдарды Конгрестің "Жер үйлестіру актілері" арқылы Үндістан аумағы қоныстандыруға ашық екені туралы жалған ақпарат тарату үшін газеттерде жұмысқа алды. Қара және ақ мигранттар Оклахома территориясына көшіп келе бастады. Президент Рутерфорд Б. Хейс осы алғашқы қоныс іздеушілерді (кейіннен олардың талаптарының күштілігіне байланысты "бумерлер" деп аталды) үнді жеріне енуден ескертті. Ол әскерилерге күш қолдануға бұйырды. Заңмен белгіленген уақытта аумаққа кірген қоныс іздеушілер кейде "бумерлер" деп аталды, бірақ осы термин Дэвид Л. Пейн бастаған жерді ашу үшін үгіт жүргізгендерге де қатысты. Оклахома университетінің әні "Boomer Sooner" осы екі атаудан алынған. Университеттің "маскоты" – 19 ғасырғы жабық вагонның көшірмесі, ол "Sooner Schooner" деп аталады. ОУ футбол командасы гол соққанда, "Boomer" және "Sooner" атты екі пони "Sooner Schooner"ді алаңнан тартады. Сондай-ақ "Boomer" және "Sooner" аттарымен костюмдік маскоттар да бар.
Дэвид Пэйн
Капитан Дэвид Л. Пэйн бумерлер қозғалысын пайдаланып, Оклахома территориясын иеленді. Ол және басқа да ынталы адамдар Оклахома колониясын құрды, оралмандарға кемінде бір доллар төлеп, қосылуға мүмкіндік берді. Одан кейін, Оклахома территориясына қоныстанғаннан кейін, олар өздерін қала құру компаниясы ретінде ұйымдастырды және бумерлер қозғалысының сұранысына қарай 2-ден 25 долларға дейін жер участаларын сатты. Әскерилер бумерлерді Үндістан территориясында заңсыз түрде тұтқындауға үнемі тырысты, бірақ олар көбінесе сотқа жетпей-ақ босатылды. 1884 жылдың 28 қарашасында Пэйн Канзастағы қонақ үйде сүт стаканындағы удың салдарынан қайтыс болды. Бұл әрекетті мал өсірушілер ұйымдастырған деген болжам бар. Ол Үндістан территориясына бірнеше сәтсіз әрекеттер жасаған болатын, бірақ әскери және құқықтық қысымнан кейін Оклахома қозғалысы тоқтап қалды. Бұл Арканзас-Ситиден Техас штатының Гейнсвилл қаласына дейінгі Үндістан территориясының ортасымен өтетін Санта-Фе темір жолының салынуымен қайта жанданды. 1887 жылдың көктемінде темір жол құрылысы аяқталғаннан кейін Оклахома жерлері қоныстануға ашылатынына сенімді болғандықтан, Оклахома қозғалысы қайтадан баяулады. 1887 жылдың желтоқсанында Конгрестің белсенсіздігі Коучтың жетекшілігімен қозғалысты қайтадан күшейтті. Канзаста бумерлердің конференциясы өткеннен кейін, конференция Сидни Кларк, Сэмюэл Крокер және Коуч делегаттарын Оклахома жерлерін қоныстануға ашу туралы заң қабылдау үшін Вашингтонға жіберді. Коуч пен серіктестері заң жобасын Конгреске ұсынғаннан кейін, Джорджия штатының өкілі Джордж Т. Барнс, Миссисипи штатының өкілі Чарльз Э. Хукер және Чикасау ұлтының полковнигі Г. В. Харкинс қарсылық білдірді. Олар қарсы болды, өйткені АҚШ үкіметі бұл жерді сол жерде тұратын үнді тайпаларына уәде еткен және үкіметтің аумақтағы жерді қоныстануға ашуға құқығы жоқ еді. Иллинойс штатының өкілі Уильям М. Спрингер ұсынған Спрингердің Оклахома заң жобасы Homestead Act-ті пайдаланып жерді қоныстануға ашуды көздеді. Жерді төлеу туралы пікірталас заң шығару сессиясы аяқталғанға дейін жалғасты және заң жобасы қабылданбады. Желтоқсанда Коуч Конгреске Спрингердің Оклахома заң жобасын қайта ұсынды, бұл Үнділерге арналған ассигнациялар туралы заңның қабылдануына әкелді. Осы заңмен Конгресс Семинол және Крик тайпаларына 2,370,414.62 акр жерді алмастыру үшін 1,912,952.02 доллар төледі. Президентке жерді қоныстануға ашуға рұқсат беру туралы ереже қосылды. Жерді иемдену кезінде афроамерикалық қауымдастықта еркін жерді ашу оларға расизмнің ықпалынан тыс өздерінің қауымдастықтарын құруға мүмкіндік береді деген сенім күшейді. Олардың мақсаты - Оклахоманы өздері үшін ғана штат ету еді. Бұл қозғалысты пайдаланған ұйымдардың бірі - В. Л. Иглсонға тиесілі Оклахома иммиграциялық ұйымы. Иглсон АҚШ-тың барлық айманындағы, әсіресе Оңтүстіктегі афроамерикалық қауымдастыққа қайта қоныстану туралы хабар таратты. Оклахоманы афроамерикалық штат етудің бір жолы - Эдвард Престон Маккейбті Оклахома территориясының губернаторы етіп тағайындау еді. Бұл жерді иемдену кезінде афроамерикалық отбасылардың аймаққа қоныстануын жеңілдетуге көмектесер еді. Алайда, бұл жоспар сәтсіз аяқталды, өйткені жаңа жерге көшіп келуге қызығушылық азайды және Маккейб Оклахома штатының Логан округінде қазынашы болуға келісуге мәжбүр болды. Ашылу кезінде, атыспен белгіленген, аттар мен арбалармен келген адамдардың қатары қозғалыс пен шаңның, өгіздер мен арбалардың калейдоскопына айналды. Жерді иемдену үшін күрес қызу болды және көптеген тәртіпсіздіктер орын алды. Бұл шұғыл ұзаққа созылмады және күнінің соңына қарай шамамен екі миллион акр жер иемденілді. Жыл соңына қарай бес тайпаның шығысында және жазық тайпаларының батысында орналасқан Бөлінбеген жерлерге 62 000 адам қоныс аударды.
Жедел өсу
Күннің соңына қарай (1889 жылғы 22 сәуірде) Оклахома-Сити мен Гатри қалаларының әрқайсының халқы шамамен 10 000 адамға жетті. "Harper's Weekly" басылымы хабарлағандай:
22 сәуір, дүйсенбі күні сағат он екіде Гатриде тұрғындар мүлдем болмады, ал күн батқанға дейін кем дегенде он мың адамға жетті. Осы уақыт ішінде көшелер жоспарланып, қалалық жерлер белгіленді және қалалық үкімет құруға қадамдар жасалды. Көптеген қоныс аударушылар өздерінің жаңа жерлерін дереу жақсартуға кірісті немесе өздерінің құқықтарын тіркеу үшін кезекке тұрды. Балалар кезекте тұрған фермерлерге бір стақан суды бес центтен сатты, ал басқалары отын үшін бизон тыңайтқышын жинады. Екінші аптада жаңа қоныс аударушылар мектептер ашты; балалар еріктілермен оқытылды, оларға оқушылардың ата-аналары төледі, содан кейін тұрақты мектеп округтері құрылды. Бір ай ішінде Оклахома-Ситиде бес банк және алты газет пайда болды.
Қалалардың кеңейуі
Әскерлердің аумаққа өту сигналымен оннан астам Санта-Фе пойыздары Оклахома территориясына келді, бірақ көшіп келушілердің көпшілігі атпен, арбамен және жаяу жүрді. Жерді иелену үшін талапкердің аты мен кіру орны көрсетілген қазық АҚШ жеріне орнатылды, олардың бірі Гатриде, екіншісі Кингфишерде болды. Қоныс аударушы талап еткен жер учаскесінде бес жыл бойы тұрып, оны көрінетіндей жақсартуы (ғимараттарды салуды қоса) керек еді, содан кейін ғана ол мүлікке құқық алатын болды. Егер қоныс аударушы әр акр үшін 1,25 доллар төлесе, бұл мерзім он төрт айға дейін қысқартылуы мүмкін еді. Гатри, Оклахома-Сити, Кингфишер, Эль-Рено, Норман және Стиллуотер 1889 жылы құрылған алты қала болды. Олар округ орталықтары болып белгіленді. Гатри Территорияның астанасы болып тағайындалды, ал кейін Оклахома штатының астанасы қысқа мерзімге болды. Оклахома-Сити штаттың тұрақты астанасы болып белгіленді. 23 сәуірде Оклахома-Ситиде 12 000-нан астам адам тұрды. Жер ашылғанына бір сағат ішінде 2500 қоныс аударушы бастапқыда Лиссабон деп аталған, бірақ кейін Кингфишер деп аталған қалашықта жерді иеленді.
Танымал мәдениетте
Голливуд 1889 жылғы Оклахома жері үшін жарысты және жерді иемденуде пионерлердің өмірін бейнелейтін фильмдер түсірді. Олардың екеуі де «Симарон» деп аталды және Эдна Фербердің 1929 жылғы осы аттас романы негізінде жасалған: «Симарон» (1931): режиссері Уэсли Рэгглз; актер құрамында Ричард Дикс, Айрин Данн және Эстель Тейлор бар. Бұл фильм «Ең үздік көркемдік безендіру», «Ең жақсы фильм», «Ең жақсы сценарий» және «Бейімделу» номинацияларында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. «Симарон» (1960): режиссерлері Энтони Манн мен Чарльз Уолтерс; актер құрамында Гленн Форд, Мария Шелл және Энн Бакстер бар. «Оклахома Сити 89ерс» – 1962 жылдан 1997 жылға дейін Оклахома Ситидің Triple A Minor League Baseball командасының бастапқы атауы. Команда қазір бұзылған All Sports Stadium стадионында, мемлекеттік жәрмеңке алаңында ойнады. Қазір команда «Оклахома Сити Бейсбол Клубы» деп аталады. «89ерс» командасының ең танымал ойыншылары Хуан Гонсалес, Ұлттық Бейсбол Даңқы залына енген Райн Сандберг, Рубен Сьерра және Сэмми Соса болды. Том Круз бен Николь Кидманның басты рөлдерде ойнаған «Алыс және алыс» (1992) драмалық фильмінде Чероки аутлетіне (немесе Стрипке) қатысу үмітімен Америка Құрама Штаттарына көшіп келген жас ирланд жұбының (1893 жылы, тағайындалмаған жерлерден солтүстікке қарай) өздеріне жер иелену тарихы көрсетілген. «Рух» – бельгиялық «Lucky Luke» комикс-сериясының 14-ші альбомы «Ruée sur l'Oklahoma» комикс-альбомының орталық тақырыбы.
Cimarron (1931): directed by Wesley Ruggles; cast includes Richard Dix, Irene Dunne, and Estelle Taylor. It was an Academy Award Winner for Best Art Direction, Best Picture, Best Writing and Adaptation. Cimarron (1960): directed by Anthony Mann and Charles Walters; cast includes Glenn Ford, Maria Schell, and Anne Baxter. The Oklahoma City 89ers was the original name for the Oklahoma City Triple A Minor League Baseball from 1962 to 1997, when the team played at the now demolished All Sports Stadium at the state fairgrounds. The team is known now as the Oklahoma City Baseball Club. Among the most notable players for the 89ers were Juan González, National Baseball Hall of Fame inductee Ryne Sandberg, Rubén Sierra and Sammy Sosa. The drama film Far and Away (1992), starring Tom Cruise and Nicole Kidman, depicts a young Irish couple immigrating to the States with hopes of participating in the Cherokee Outlet (or Strip) land run (1893 just north of the Unassigned Lands) and staking claim to their own land. The Rush is the central theme of the comic album Ruée sur l'Oklahoma, the 14th album of the Belgian comics series Lucky Luke.