Кіріспе

Америкалық саяси келісім 1850 жылғы келісім – АҚШ Конгресі 1850 жылдың қыркүйегінде қабылдаған бес жеке заңнан тұратын жиынтық. Ол Америка Азамат соғысына дейінгі жылдары құл иеленуші және еркін штаттар арасындағы шиеленісті уақытша басып тастады. Виг сенаторы Генри Клей және демократ сенаторы Стивен А. Дуглас, президент Миллард Филлмордың қолдауымен жасаған бұл келісім, Мексика-Америка соғысы (1846–1848) нәтижесінде алынған жаңа аумақтардағы құлдық мәселесіне қатысты болды. Келісім мыналарды қамтыды: Калифорнияның еркін штат ретінде Одаққа қабылдануы; 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заң арқылы қашқан құлдарды ұстау заңдарының күшейтілуі; Вашингтондағы құл саудасына тыйым салу (бірақ құлдықтың өзіне рұқсат беру); Техастың солтүстік және батыс шекараларын белгілеу және Нью-Мексико аумағы үшін аумақтық үкімет құру, болашақта осы аумақтан құрылатын штаттардың еркін немесе құл иеленуші болып табылуына шектеу қоймау; Юта аумағы үшін аумақтық үкімет құру, болашақта осы аумақтан құрылатын штаттардың еркін немесе құл иеленуші болып табылуына шектеу қоймау.

Мексика-Америка соғысы кезінде аумақтардағы құлдық мәселесі күрт өршіді. Көптеген оңтүстік штатының өкілдері құлдықты жаңадан алынған жерлерге таратуға тырысты, ал солтүстік штатының өкілдері мұндай кеңеюге қарсы болды. Бұл мәселені Техастың Рио-Гранденің солтүстігіндегі және шығысындағы бұрынғы Мексика аумақтарына, тіпті оны тиімді бақылауға алмаған жерлерге де талап етуі одан әрі усложнитті. Бұл мәселелер Мексика-Америка соғысынан алынған жерлер үшін ұйымдастырылған аумақтық үкіметтер құруға қатысты заңдарды қабылдауға кедергі келтірді. 1850 жылдың басында Клей сегіз заң жобасын ұсынды, олар Конгресс алдындағы маңызды мәселелердің көпшілігін шешуге бағытталған. Клейдің ұсынысына президент Закари Тейлор, Уильям Сьюард сияқты құлдыққа қарсы вигтер және Джон Кэлхун сияқты құлдықты жақтаушы демократтар қарсылық көрсетті, ал аумақтар мәселесі бойынша Конгресс талқылаулары жалғасты. Бұл заң жобалары бойынша пікірталастар Конгресс тарихындағы ең танымал дебаттардың біріне айналды, ал келіспеушіліктер Конгресс ғимаратында төбелес пен қару қолдануға дейін жетті. Тейлор қайтыс болғаннан кейін және Филлмор президенттікке келгеннен кейін, Дуглас Клейдің келісімін Конгресс арқылы бес жеке заң ретінде өткізуге жетекшілік етті. Келісімге сәйкес Техас қазіргі Нью-Мексико және басқа штаттарға деген талаптарынан бас тарды, ал федералды үкімет Техастың мемлекеттік қарызын өз мойнына алды. Калифорния еркін штат ретінде қабылданды, ал Мексикадан алынған қалған жерлер Нью-Мексико және Юта аумақтарына біріктірілді. Халықтық егемендік принципі бойынша, әр аумақтың халқы құлдыққа рұқсат беруге немесе тыйым салуға өзі шешім қабылдайтын болды. Келісімге сонымен қатар қатаң қашқан құлдар туралы заң енгізілді және Вашингтондағы құл саудасына тыйым салынды. Аумақтардағы құлдық мәселесі 1854 жылғы Канзас-Небраска заңымен қайта көтерілді, бірақ 1850 жылғы келісім Америка Азамат соғысын кейінге жылдыруда маңызды рөл атқарды.

Өмірбаян

Техас Республикасы 1836 жылғы Техас революциясынан кейін Мексикадан тәуелсіздігін жариялады, ал Техаста көптеген американдықтар қоныстанғандықтан, Техаста да, АҚШ-та да Техасты АҚШ-қа қосу туралы күшті пікір болды. 1845 жылдың желтоқсан айында президент Джеймс К. Полк Техасты аннексиялау туралы резолюцияға қол қойды және Техас одақтағы 28-ші штат болды. Кеңейтушіл және құл иеленуші Полк Мексиканың Альта-Калифорния провинциясын сатып алу арқылы одан әрі кеңейтуді көздеді, бұл Азиядағы саудаға қақпа ретінде жаңа жерлерді білдірді. Оның әкімшілігі Мексикадан Калифорнияны сатып алуға тырысты, бірақ Техастың қосылуы Мексика мен АҚШ арасындағы шиеленісті күшейтті. Екі ел арасындағы қарым-қатынас Техастың Рио-Гранденің солтүстігіндегі барлық жерге талап етуімен одан әрі уақытша болды; Мексика Нюес өзенінің Техас үшін дұрыс шекара екенін мәлімдеді. 1846 жылдың наурыз айында Рио-Гранденің солтүстік жағында шайқас болды, нәтижесінде ондаған американдық әскері қаза тапты немесе тұтқынға алынды. Ұзақ өтпей АҚШ Мексикаға соғыс жариялады, осылайша Мексика-Америка соғысы басталды. 1846 жылдың тамызында Полк Конгрестен Мексикамен келісімшартта Калифорнияны сатып алу үшін аванс ретінде пайдалануға үміттене қаржы сұрады, бұл болашақ аумақтардың мәртебесі туралы пікірталас тудырды. Демократтардың жаңадан сайланған өкілі Пенсильваниядан Дэвид Уилмот жаңадан алынған жерлерде құлдықты тыйым салатын Уилмот ережесі деп аталатын түзету ұсынды. Уилмот ережесі Сенатта жеңіліске ұшырады, бірақ ол құлдық туралы пікірталасты ұлттық саясатқа енгізді. 1847 жылдың қыркүйегінде генерал Винфилд Скотттың басшылығындағы американдық әскерлер Мексика астанасын, Мексика қаласын басып алды. Бірнеше айдан кейін Мексика мен АҚШ өкілдері Гвадалупе-Идальго шартына келісті, оған сәйкес Мексика Рио-Грандені Техастың оңтүстік шекарасы ретінде мойындауға және Альта-Калифорния мен Нью-Мексиконы беруге келісті. Миссури келісімі Луизиана сатып алынған аумақтарында құлдықтың географиялық шегін анықтады, 36°30′ ендіктің солтүстігіндегі штаттарда құлдыққа тыйым салды, ал Полк осы шекараны жаңадан алынған аумаққа дейін кеңейтуге тырысты. Алайда құлдық мәселесі мұндай заңнаманың жолын кесті. Сессия аяқталар алдында Полк Конгресс қабылдаған жалғыз аумақтық заңға қол қойды, ол Орегон территориясын құрды және онда құлдықты тыйым салды. Полк 1848 жылғы президенттік сайлауда қайта сайланудан бас тартты, ал 1848 жылғы сайлауда вигтердің Закари Тейлор мен Миллард Филлмордан құралған тізімі жеңіске жетті. Ральф Уолдо Эмерсон болжамды түрде «Мексика бізді уландырады» деді, жаңадан басып алынған жерлер құл немесе еркін бола ма дегенге байланысты туындаған дау-дамайды білдірді. 1848 жылғы Тейлордың сайлануы кезінде бұл мәселе әлі анық емес еді. Тейлор виг және құл иеленуші болды; вигтер құлдыққа қарсы болғанымен, Тейлордың құл иеленуі Оңтүстікке сенімділік сыйлады және ол жеңіске жетті. Тейлор сайлау алдында құлдыққа қатысты Конгресс шешіміне вето қоймайтынын уәделеді. Алайда Оңтүстік тұрғындарының қорқынышына орай Тейлор өзінің уәдесіне адал екенін, тіпті Уилмот ережесі қабылданса да вето қоймайтынын көрсетті. 1849 жылдың күзінде шиеленіс жылдам күшейді. Орта мерзімді сайлау жағдайды нашарлатты, өйткені «Сәулеті еркін» партиясы 12 орынға ие болды, бұл оларға тығыз бөлінген палатада шешуші рөл берді: 105 вигке қарсы 112 демократ. Үш апта және 62 дауыс беруден кейін палата спикерді сайлай алмады; негізгі мәселе жаңа аумақтардағы құлдық болды. Сол кезеңдегі жағдай өте қиын болды, Конгресс еденінде револьвер көрсетілді, солтүстік және оңтүстік өкілдері арасында бірнеше төбелес болды, содан кейін сенатор Джефферсон Дэвис Иллинойс өкілін дуэльге шақырды. Оңтүстік өкілдері бөліну идеясын жиі талқылады. Ақырында палата спикерді көпшілік дауыспен сайлауға мүмкіндік беретін қаулы қабылдады және 63-ші дауыс беру кезінде Хауэлл Коббты сайлады. Джеймс Макферсон айтқандай: «Бұл 1850-ші жылдардың жаман бастамасы болды».

Мәселелер

1850 жылғы Компромис үш маңызды мәселені шешті: түрлі шекаралық даулар, аумақтардың мәртебесі және құлдық мәселесі. Шекара және аумақ мәселелерін талдау арқылы ажырату мүмкін болғанымен, олардың екеуі де құлдық мәселесінің жалпы құрамына кірді. Құлдыққа жақтастар мен оған қарсылардың екеуі де құлдыққа рұқсат етілген жер мөлшерімен және құл немесе еркін штаттардың санымен қызығушылық танытты. Техас құл штат болғандықтан, оның тұрғындары ғана емес, сонымен қатар еліміздің екі лагері де Техастың аумағына қызығушылық танытты.

Техас

Тәуелсіз Техас Республикасы Мексикаға қарсы Сан-Хассинто шайқасында (1836 жылғы 21 сәуір) шешуші жеңіске жетіп, Мексика президенті Антонио Лопес де Санта-Аннаны тұтқынға алды. Ол Рео-Гранде өзенін Техас Республикасының шекарасы деп мойындаған Веласко шартына қол қойды. Бірақ Мексика үкіметі бұл шартты мойынламады, Санта-Анна мәжбүрленіп қол қойғандықтан Техас үстінен Мексиканың егемендігі сақталады деп талап етті және жоғалған аумақтарды қайтарып алуға уәде берді. Де-факто мойындық болған жағдайда Мексика Нуэсес өзенін солтүстік шекарасы деп есептеді. Екі өзеннің арасында кең, көбінесе қоныстанбаған аймақ жатқан еді. Мексиканың да, Техас Республикасының да аумақтық талаптарын қорғауға жеткілікті әскери күші болмады. 1845 жылғы 29 желтоқсанда Техас Республикасы АҚШ-қа қосылып, 28-ші штат атанды. АҚШ-тың аннексиясын жеңілдету үшін Сэм Хьюстон американдық үкіметке британдықтармен сөйлесіп, айла жасады. Британдықтар Техас штатты сатып алып, құлдықты жоя алады деп сенді. Алайда, Техастағы құлдардың азаттылығына қатысты британдықтардың ықпалынан қорқыған оңтүстік штаттарының басшылары аннексияны жылдамдатуға тырысты. Нәтижесінде Джон Тайлер оңтүстік демократтарына ұнау үшін Абель Апшурмен бірлесіп, аннексияны ілгерілетуге көшпек болды. Техас құлдыққа берілген штат еді, оның конституциясы құлдарды босатуды заңсыз деп жариялаған. Техас АҚШ-қа қосылғаннан кейін Техас-Мексика шекарасы туралы дауды мұра етті, бұл Мексика-Америка соғысына әкеп соқты. Соғысты аяқтаған Гвадалупе-Идальго шарты Мексика мен АҚШ арасындағы жаңа шекараны белгіледі, ол Рео-Гранде өзенінің бойымен өтті, бірақ Техас Республикасының талаптарына ешқандай сілтеме жасамады. Басып алынған аумақтың оңтүстік-батыс бөлігі «Мексикалық иелік» деп аталды, бірақ бұл иелік пен Техас штаты арасындағы шекара нақты болмады. Техас Рео-Гранденің солтүстігінде және шығысындағы барлық аумақты өзіне қарасты деп талап етуді жалғастырды, оның ішінде қазіргі Шығыс Нью-Мексиконың көп бөлігі де бар еді, оны Техас ешқашан толық бақылауға алмаған. Нью-Мексикода құлдыққа ұзақ уақыттан бері тыйым салынған, бұл оның аумақтық мәртебесі туралы пікірталасқа әсер етті. Бірақ Нью-Мексиконың көптеген басшылары Техасқа қосылуға қарсы болды, себебі Техастың астанасы жүздеген шақырым қашықтықта орналасқан және Техас пен Нью-Мексико арасында 1841 жылғы Санта-Фе экспедициясына дейін созылған қақтығыстар болған. Техастан тыс жерлердегі көптеген оңтүстік штатының басшылары құлдықты кеңейту үшін мүмкіндігінше көп аумақты қамтамасыз ету мақсатымен Нью-Мексикоға Техастың талаптарын қолдады. Компромиске әсер ететін тағы бір мәселе Техастың қарызы еді. Тәуелсіз мемлекет болған кезінен оған шамамен 10 миллион доллар қарыз қалған еді, және бұл қарыз аумақтар туралы келіссөздерде маңызды факторға айналды.

Калифорния

Калифорния Мексиканың иелігінің бір бөлігі болды. Мексика соғысынан кейін Калифорнияны негізінен әскери губернаторлар басқарды. Президент Джеймс К. Полк Конгреске Калифорнияда ресми түрде аумақтық үкімет құруға тырысты, бірақ күшейе берген аймақтық пікірталастар оған кедергі келтірді. Оңтүстік Калифорнияның оңтүстігіне және Тынық мұхитының жағалауына құлдардың билігін кеңейтуді қалаған, бірақ Солтүстік оған қарсы болды. Егер табиғи байлықтар табылмағанда, бұл мәселе – Калифорния еркін штат болады әлде құлдардың билігінде болады ма – Мексика-Америка соғысы аяқталғаннан кейін болғандай, жылдар бойы шешілмей қалуы мүмкін еді. 1848 жылы Полктің өкілеттігі аяқталар алдында Вашингтонға сенімсіз жаңалық жетті: Калифорнияда алтын табылды. Осылайша Калифорниядағы алтын асығушылығы басталды, ол Калифорнияны ұмытылған, тыныш жерден Делавэр мен Флоридадан да көп халқы бар дамып келе жатқан орталыққа айналдырды. Көптеген заңсыздықтардың болған жерде басқару қажеттігі туды. Калифорниялықтар аумақ немесе штат болуды жеделдетуді қалады. Үкіметтің жақсырақ және өкілді болуына деген үдемелі талапқа жауап ретінде 1849 жылы Конституциялық конвент өткізілді. Конвент делегаттары бірауыздан құлдықты тыйым салды. Олар Миссури келісімінің шекарасын Калифорния арқылы жүргізіп, штатты бөлуге мүдделі емес еді; халық азырақ оңтүстік бөлігінде құлдық болған емес және онда испандар көптеп қоныстанған. Калифорния мәселесі 1849 жылғы спикерлік даудың орталық мәселесіне айналды.

Басқа мәселелер

Тейлордың тұсында территорияларды бөлуден басқа да мәселелер маңыздылыққа ие болды. Вашингтондағы құл саудасы Солтүстіктегі көптеген адамдарды ашуландырды, олар елордадағы құлдықтың болуын ұлттың беделіне нұқсан келтіретін жайт деп қарады. 1830 жылдан бері қашқан құлдарға қатысты даулар көбейді, бұл көлік құралдарының жақсаруына байланысты болды, себебі құлдар жолдар, теміржолдар мен кемелерді қашу үшін пайдаланды. 1793 жылғы «Қашқан құлдар туралы» заң барлық штаттық және федералды судьяларға қашқан құлдарға қатысты істерді қарау құқығын берді, бірақ Солтүстіктегі бірнеше штаттар осы істерде заңмен қамтамасыз етілмегендігіне наразылық білдіріп, жеке бостандық заңдарын қабылдады, бұл құлдарды Оңтүстікке қайтаруды қиындатты. Конгресс сондай-ақ Калифорния және Нью-Мексико сияқты Мексикадан алынған Юта мәселесімен де айналысты. Ютаның көп бөлігін соңғы күнгі қасиеттілер мекендеді, олардың сол кездегі көп әйел алу практикасы АҚШ-тың басқа аймақтарында қолдау таппады.

Тейлор билікке кіріседі

Тейлор билікке келген кезде Мексикадан алынған аймақтардағы құлдық мәселесі шешілмей қалды. Өзі оңтүстік штатының құл иесі болғанымен, Тейлор Мексикадан алынған аймақтарда құлдықтың экономикалық тұрғыдан мүмкін емес деп санды, сондықтан ол осы аймақтардағы құлдыққа қажетсіз дау тудыратындықтан қарсы болды. Тейлордың пікірінше, ең дұрысы Калифорнияны федералды аймақ емес, штат ретінде қабылдау еді, себебі бұл құлдық мәселесін Конгрестің қарауынан тыс қалдырар еді. Штат болуға уақыт Тейлордың пайдасына болды, өйткені оның қызметке кірісу кезінде алтын асығысы толыққанды жүріп жатты және Калифорния халқы тез өсіп жатқан еді. 1849 жылдың қазан айында Калифорния конституциялық конвенциясы бірауыздан Одаққа қосылуға және өз шекараларында құлдықты тыйым салуға келісті. 1849 жылғы желтоқсандағы Одақтың жағдайы туралы есебінде Тейлор Калифорния мен Нью-Мексиконың штаттық болу туралы өтініштерін мақұлдады және Конгреске оларды өзгеріссіз бекітіп, "бөліктік сипаттағы қызықты мәселелерді көтеруден тартыну керек" деп ұсынды.

Негізгі сандар

Аумақтарды не істеу керек деген мәселе Конгрестің ең маңызды мәселесіне айналды. Осылайша Конгресс тарихындағы ең белгілі пікірсайыстар басталды. Бастарында Конгрестің үш алып есімі тұрды: Генри Клей, Дэниел Вебстер және Джон Кэлхун. Олардың барлығы Америка революциясы кезінде дүниеге келген және Ұлттық әкелердің мұрасын жалғастырған еді. Бұл олардың саясаттағы соңғы және ең маңызды қадамы болды. Ұлтшыл Клей мен Вебстер келісімге ұмтылды, ал оңтүстік аймақтық Калхун жақын арада болатын қауіп-қатер туралы ескертті. Калхун туберкулезден қайтыс болғандықтан, триумвират көп ұзамай тарап кетті. Наурыз айында, қайтыс болмас бұрын, оның соңғы сөзін оның досы, Вирджиния сенаторы Джеймс М. Мейсон оқыды, ал Калхун жамылғыға оралған күйде жанында отырды, өзі оқуға күші жетпеді. Ол Оңтүстік пен Солтүстік арасындағы тепе-теңдіктің бұзылғанын және одан әрі теңгерімсіздік соғысқа алып келуі мүмкін екенін болжады. Жағдай қиын болды. Басқа да маңызды тұлғалардың арасында Азамат соғысында маңызды рөл атқарған бірнеше жаңа саясаткерлер болды, мысалы, құлдыққа қарсы белсенді Уильям Х. Севард және Линкольн кабинетіне кірген Салмон П. Чейс; Конфедерацияның болашақ президенті Джефферсон Дэвис; және Авраам Линкольннің қарсыласы Стивен А. Дуглас.

Клей келісімге келуге ұсыныс жасайды

1850 жылдың 29 қаңтарында сенатор Генри Клей талқыланып жатқан негізгі мәселелерді біріктіретін жоспар ұсынды. Оның сегіз заң жобасының ішіне Калифорнияны еркін штат ретінде қабылдау, Техас штаттың солтүстік және батыс аумақтарына қатысты талаптарының бір бөлігін борыштан жеңілдік алу үшін беру, Нью-Мексико және Юта территорияларын құру, Колумбия округіне құлдарды сату мақсатымен әкелуге тыйым салу, сондай-ақ қашқын құлдарға қатысты қатаң заң енгізілді. Клей бастапқыда әрбір ұсыныс бойынша жеке дауыс беруді жөн көрді, бірақ Миссисипи штатының сенаторы Генри С. Фут оны Калифорнияның қабылдануы және Техас шекараларына қатысты ұсыныстарды бір заң жобасына біріктіруге көндірді. Клей бұл шаралардың үйдің Солтүстік және Оңтүстік бөлімдерінің өкілдерін, егер олар нақты ережелерге қарсы болса да, заңдардың жалпы пакетін қолдауға иктерлеуіне мүмкіндік береді деп үміттенді. Клейдің ұсынысын кейбір Солтүстік демократтары мен Оңтүстік вигтері қолдады, бірақ заң жобасын қабылдау үшін қажетті қолдау жетіспеді, және заң жобасы бойынша пікірталас жалғасты. Алдында жеті айға созылатын қиын саяси күрес күтілуде.

Қарсылық

Президент Тейлор келісімге қарсы шығып, Калифорния мен Нью-Мексиконың бірден штат мәртебесін алуын талап етті. Сенатор Калхун және басқа да оңтүстік штаттарының жетекшілері келісімнің Оңтүстікке қатысты қиыстырылған екенін, себебі ол жаңа еркін штаттардың құрылуына әкелетінін мәлімдеді. Өздерінің әйгілі "Жоғары Заң" сөздерін оқыған Уильям Генри Сьюард басқаратын Солтүстік вигтердің көпшілігі де Компромиске қарсы болды, өйткені ол Уилмот шарасын батыс территорияларына қолданар еді, сондай-ақ қарапайым азаматтарды құл іздеуге жұмылдыруға мәжбүрлейтін еді. Бұл шара демократ Вирджиния сенаторы Джеймс М. Мейсон тарапынан Техастың жер дауына байланысты Оңтүстікке қатысты жалпы аймақтық мәселелерге салқын қараған шекаралық штаттардың вигтерін ынталандыру үшін енгізілді, олар қашқан құлдарды жоғалту қаупіне тап болды.

Талқылау және нәтижелер

17 сәуірде «Он үштің комитеті» Клей жоспарының аясында Техас шекарасы туралы келісімге келді. Кейін өлшемдері өзгертілді. Сол күні Сенаттағы талқылаулар барысында вице-президент Филлмор мен сенатор Бентон ауызша пікір алмасып, Филлмор Миссурилік сенатордың «қағидадан шығып кеткенін» айтты. Қызу пікірталастар кезінде Миссисипиден болған Компромисс жетекшісі Генри С. Фут Бентонға тапаншаны бағыттады. Маусымның басында құлдарды ұстаған тоғыз оңтүстік штаты Нэшвилл конвенциясына өкілдерін жіберіп, компромисс қабылданған жағдайда не істеу керектігін анықтады. Кейбір өкілдер бөлінуді уағыздаса, орталықшылар бірқатар келісімдерді ұсынды, оның ішінде 1820 жылғы Миссури келісімімен белгіленген шекара сызығын Тынық мұхитының жағалауына дейін кеңейтуді қарастырды. Тейлор 1850 жылдың шілдесінде қайтыс болды, оның орнына Клейдің ұсынысын жеке түрде қолдаған вице-президент Филлмор келді. Әртүрлі заң жобалары бастапқыда бір «жалпы» заң жобасына біріктірілді. Клейдің күш-жігеріне қарамастан, 31 шілдедегі маңызды дауыс беруде оңтүстік демократтары мен солтүстік вигтердің қарсылығына тап болды. Ол келесі күні Сенатта заң жобасының әр бөлігін қабылдауға ниеттенгенін мәлімдеді. Алайда, 73 жастағы Клей туберкулездің салдарынан дені салмақтап, ақырында қайтыс болды. Клей денсаулығын қалпына келтіру үшін Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласына кетті, ал сенатор Стивен А. Дуглас Клейдің ұсыныстарын Сенаттан өткізуге кірісті. Техас пен Нью-Мексико шекарасындағы қақтығысты тез шешуге ұмтылған Филлмор, Техас жасақтары мен федералды әскерлер арасындағы қарулы қақтығысқа ұласу қаупін сезіне отырып, шілде айының соңында әкімшіліктің позициясын өзгертті және компромисс шараларын қолдады. Сонымен қатар, Филлмор Нью-Мексикоға қатысты Техастың талаптарын мойындамады, Құрама Штаттар Гвадалупе-Идальго шартында Нью-Мексиконың аумақтық тұтастығын қорғауға уәде бергенін мәлімдеді. Филлмордың қатаң позициясы Техастың АҚШ сенаторлары Сэм Хьюстон мен Томас Джефферсон Раскіні Стивен Дугластың компромисін қолдауға көндірді. Олардың қолдауымен Сенатта Техастың шекарасын түпкілікті реттеуді көздеген заң жобасы Филлмор мәлімдеме жасағаннан кейін бірнеше күн өткен соң қабылданды. Заң жобасының шарттарына сәйкес, АҚШ Техастың қарыздарын өз мойнына алды, ал Техастың солтүстік шекарасы 36° 30' солтүстік параллеліне (Миссури компромисі сызығы) белгіленді, ал батыс шекарасының көп бөлігі 103-ші меридиан бойымен жүрді. Бұл заң жобасына оңтүстік штаттардан қарсылық болғанымен, вигтер мен демократтардың екі партиясынан да қолдау таба алды. Сенат тез арада басқа маңызды мәселелерге көшті, Калифорнияны қабылдауды, Нью-Мексико аумағын ұйымдастыруды және қашқан құлдар туралы жаңа заңды бекітетін заң жобаларын қабылдады. Содан кейін пікірталастар Өкілдер палатасына көшті, онда Филлмор, сенатор Дэниел Вебстер, Дуглас, өкіл Линн Бойд және Палата спикері Хоуэлл Кобб Сенатта қабылданған компромисс заң жобаларын қолдауға мүшелерді көндіруде жетекшілік етті. Сенат ұсынған Техас-Нью-Мексико шекарасын реттеуге көптеген оңтүстік тұрғындарынан, сондай-ақ Техасқа ақшалай өтеу төленуіне қарсы болған кейбір солтүстік тұрғындарынан қарсылық болды. Бұл мәселені қарауды кешіктіретін бірқатар жақын дауыс беруден кейін, Палата Сенатта қабылданғаннан ұқсас Техас заң жобасын мақұлдады. Осы дауыс беруден кейін, Палата мен Сенат Вашингтондағы құл саудасын тоқтатуды қоса алғанда, барлық маңызды мәселелер бойынша тез келісімге келді. Президент 1850 жылғы қашқан құлдар туралы заңнан басқа барлық заң жобасына тез қол қойды; ол АҚШ Бас прокуроры Критенден заңның конституциялық екеніне сендіргеннен кейін соған да қол қойды. Техастағы кейбір адамдар әлі де Нью-Мексикоға әскери экспедиция жіберуді жақтаса да, 1850 жылдың қарашасында штаттық заң шығарушы орган компромиссті қабылдауға дауыс берді.

Қаулылар

1850 жылғы Компромисс бойынша қабылданған жалпы шешім – Техас штаты талап еткен аумақтың маңызды бөлігін федералдық үкіметке беру; Жаңа Мексика және Юта аумақтарын ресми түрде құру, оларға өздері құл немесе еркін аумақ болатынын жергілікті деңгейде шешуге рұқсат ету, Одаққа тағы бір еркін штатты (Калифорния) қосу, еркін штатқа немесе еркін аумаққа қашқан құлдарды қайтару үшін қатаң шаралар қабылдау (Қашқан құлдар заңы); және Колумбия округінде құл саудасын тоқтату болды. Жаңа Мексика және Юта аумақтарын ұйымдастырған заңдардың басты қағидасы – құлдықтың тағдыры жергілікті халықтың шешімімен, яғни халық егемендігі арқылы анықталуы еді. Бұл Мексикадан алынған аумақтарда құлдықты тыйым салу әрекеттерінің сәтсіз аяқталуына себеп болған идеяны жоққа шығарудың маңызды қадамы болды. Дегенмен, Калифорнияның еркін штат ретінде қабылдануы оңтүстік штаттардың құлдар бар жағалаудан жағалауға дейінгі белдеу құру жоспарынан бас тартқандығын көрсетті.

Шекараларды реттеу

Техасқа даулы жердің келесі бөліктерін сақтауға рұқсат берілді: 32-ші параллельдің оңтүстігінде және 36°30' солтүстік параллельдің оңтүстігінде, 103-ші батыс меридианның шығысында. Даулы жердің қалған бөлігі АҚШ-қа берілді. Соңғы шекара Техастағы Эль-Пасо шекаралық поселенісін сақтау үшін белгіленді, себебі бұл поселенің географиялық, тарихи және экономикалық байланыстарына қарамастан, Техас жақында Эль-Пасода округтік үкімет құрды және оны Техастың ажырамас бөлігі деп жариялады. Санта-Фені Техаста қалдыруға жасалған ұқсас әрекет сәтсіз аяқталды, ал Санта-Фе Нью-Мексико аумағының құрамына кірді. АҚШ Конституциясының (IV бап, 3-тарау) талабына сәйкес, Конгресске кез келген штаттың аумағын бір жақты түрде қысқартуға құқық жоқ. Сондықтан, 1850 жылғы келісімнің бірінші бөлігі Техас штатының заң шығарушы органына ұсыныс түрінде жасалуы тиіс болды, бір жақты заң шығару емес. Бұл келісімді бекітті және мерзімі келгенде Техас штатынан федералдық үкіметке кең аумақты жерді беру ісі жүзеге асырылды. Техас осы жерлерден бас тарғандығы үшін АҚШ Техастың қарыздарын өз мойнына алды. Мексикадан алынған жерлерден Нью-Мексико аумағы қазіргі Аризона штатының көп бөлігін, қазіргі Нью-Мексико штатының батыс бөлігінің көп бөлігін және қазіргі Невада штатының оңтүстік ұшын (37-ші параллельдің оңтүстігінде) алды. Аумаққа сондай-ақ қазіргі шығыс Нью-Мексиконың көп бөлігі, қазіргі Колорадо штатының бір бөлігі (Роки тауларының батысында, 103-ші меридианның шығысында және 38-ші параллельдің оңтүстігінде) берілді – бұл жердің барлығы Техаспен таласқан жерлер еді. Мексикадан алынған жерлерден Юта аумағы қазіргі Юта штатын, қазіргі Невада штатының көп бөлігін (37-ші параллельдің солтүстігіндегі барлық жерлер), қазіргі Колорадо штатының басты бөлігін (Роки тауларының батысындағы барлық жерлер) және қазіргі Вайоминг штатының шағын бөлігін алды. Онда Бригам Янгтың жаңадан құрылған Солт-Лейк поселенісі де орналасқан. Юта аумағы Техас таласқан жерлердің бір бөлігін де алды; бұл жер қазіргі Колорадо штатының Роки тауларының шығысында орналасқан бөлігі болып табылады.

Қашқан құл туралы заң

Кейде Компромистің ең маңызды бөлігі талқылаулар барысында ең аз назарға ие болды. 1850 жылдың 18 қыркүйегінде қабылданған бұл заң ресми емес түрде «Қашқан құлдар туралы заң» немесе «Құтқарылған құлдар туралы акт» деп белгілі. Ол 1793 жылғы «Құтқарылған құлдар туралы актіні» күшейтті. Қашқан құлдар туралы заңның жаңа нұсқасы барлық штаттар мен федералдық аумақтардағы, тіпті еркін штаттардағы федералды сот қызметкерлерін құл мемлекеттеріндегі иелеріне қашқан құлдарды қайтаруға көмектесуге міндеттеді. Кез келген федералды маршал немесе басқа да лауазымды тұлға, егер қашқан құлды ұстамаса, 1000 доллар айып төлеуге жазаланды. АҚШ-тың барлық жерінде құқық қорғау органдарына қашқан құл деп күдіктенген кез келген адамды ұстау міндеті жүктелді, бұл үшін иесінің жазбаша куәлігінен басқа ешқандай дәлел қажет болмады. Күдікті құлдар сот отырысын сұрауға немесе өздерінің қорғанына куәлік беруге құқылы емес еді. Сонымен қатар, қашқан құлға тамақ немесе баспана беру бүкіл елде қылмыс болып саналды және алты ай түрме жазасымен және 1000 доллар айыппұлмен жазаланды. Қашқан құлды ұстаған лауазымды тұлғалар өз жұмысы үшін сыйақы алуға құқылы болды, ал бұл шығынды Федералды үкімет төледі. Заң құлдықты қорғауға бағытталғандықтан, қашқан құл деп айыпталған адамның куәлігі сотта дәлел ретінде қабылданбады. Осылайша, егер еркін афроамерикандықтар қашқан құлдар деп танылса, олар өздерінің шын тарихын айту арқылы құлдыққа (немесе алғаш рет құлдыққа) қайтаруға қарсы тұра алмады. Бұған қоса, сот отырыстарын қадағалайтын федералды комиссарлар адам еркін екенін шешкені үшін 5 доллар, ал құл екенін анықтағаны үшін 10 доллар алды, бұл дәлелдерге қарамастан құлдықты қолдауға қаржылық ынталандыру жасады. Бұл заң еркін афроамерикандықтарды ұрлап, құл ретінде сату мәселесін одан әрі ушықтырды. Құтқарылған құлдар туралы заң Оңтүстіктің талаптарын қанағаттандыру үшін маңызды болды. Солтүстіктегі қоғамдық пікір тұрғысынан, ең маңызды ереже – қарапайым азаматтардың құл аулаушыларға көмектесуге міндетті болуы және қашқан құлға көмектесу қылмыс болып саналатыны еді. Солтүстіктегі көптеген адамдар бұл шараларға наразылық білдірді. Құлдарды Оңтүстікке қайтарудың зорлық-зомбылық процесі көптеген солтүстік тұрғындарына қорқыныш тудырды. Заңға қарсы наразылық Солтүстік пен Оңтүстік арасындағы шиеленісті күшейтті, содан кейін Гарриет Бичер Стоу сияқты құлдыққа қарсы белсенділер оны одан әрі қоздырды. Оның «Том ағаның қалыбы» атты романы қашқан құлдарды қайтадан ұстап алудың қорқынышын көрсетті және оңтүстік тұрғындарының наразылығын тудырды.

Колумбия округінде құл саудасының аяқталуы

Компромисстің бір бөлігі ретінде қабылданған заң Вашингтондағы құл саудасын тоқтатты, бірақ құлдарды меншіктеп ұстауға тыйым салмады. Конгресстегі оңтүстік өкілдері бұл қадамға алаңдап, ашуланып, бірауыздан қарсылық білдірді, оны аболиционистерге жасалған үңілгендік және жаман үлгі деп қарады, бірақ олардың дауысы жетіспеді. Дегенмен, Вашингтон тұрғындары Вирджиния және Мэриленд штаттарында құлдарды сатып алып, сатуды бұрынғысынша оңай жалғастыра берді.

Салдары

1850 жылғы келісімнің қабылдануы Вашингтон мен басқа да жерлерде қуанышпен қарсы алынды, халық «Одақ сақталды!» деп шулаған. Филлмор өзі 1850 жылғы келісімді аймақтық даулардың «соңғы шешімі» деп атады, бірақ Нью-Мексико мен Ютадағы құлдықтың болашағы әлі де белгісіз болды. Жаңа штаттарды қабылдау немесе Луизиана сатып алынған жерлердің ұйымдастырылмаған бөлігіндегі аумақтарды құру құлдық мәселесі бойынша қайтадан қақтығыс тудыруы мүмкін еді. Бірақ 1850 жылғы келісімді барлығы қабылдаған жоқ. Оңтүстік Каролина газеті Оңтүстіктің бұрынғы саяси ықпалына ұмтылып, «Рубикон өтілді, енді Оңтүстік штаттары осы конфедерацияда қараулылар» деп жазды. (Бұл болашақ Конфедерациялық АҚШ туралы емес еді; көптеген адамдар сол кезде АҚШ-ты конфедерация деп есептеді.) Ал солтүстік тұрғындарының көпшілігі қашқын құлдар туралы заңға наразылық білдірді. Аумақтардағы құлдық мәселесі 1854 жылғы Канзас-Небраска заңы арқылы қайта көтерілді. Бұл 1850-ші жылдардың соңына дейін жалғасты, нәтижесінде құлдық туралы ең танымал пікірталастардың бірі – Линкольн мен Дугластың дебаттары өтті. Керісінше, келісім Американдық азаматтық соғысты он жылға кейінге шегерді, сол кезде көптеген адамдар құлдық мәселесінің шешілгенін ойлаған. Сол он жыл ішінде вигтер партиясы толығымен тарап, солтүстікте үстемдік құрған жаңа республикалық партиямен алмастырылды, ал демократтар оңтүстікте билікте болды. Басқалар бұл келісім бұрыннан бар аймақтық бөліністерді одан әрі айқын көрсеткенін және болашақ қақтығыстарға негіз салғанын айтады. Олар қашқын құлдар туралы заңның АҚШ-ты поляризациялауға көмектескенін, Гарриет Бичер Стоудың «Том ағаның қабінесі» романына болған зор реакцияда көрініп тұрғанын атап көрсетті. Қашқын құлдар туралы заңның қабылдануы солтүстікте ашу-ыза тудырды. Сонымен қатар, 1850 жылғы келісім Антебеллум кезеңіндегі келісімге келу рухын әлсіретті. Келісім осы рухтың көрінісі болғанымен, келісім бойынша жұмыс істеген ықпалды сенаторлардың, әсіресе Генри Клей мен Дэниел Вебстердің қазасы солтүстік пен оңтүстік арасындағы өзгешеліктердің артуына себеп болды. Он жылға созылған соғыстың кешігуі солтүстік штаттарына өнеркәсіптік дамуды жалғастыруға мүмкіндік берді. Көбінесе құл еңбегі мен ақшалай дақылдар өндірісіне негізделген оңтүстік штаттарында ауыр өнеркәсіптік дамуға мүмкіндік болмады. Тарихшы Марк Стегмайердің сөзіне сүйенсек, «Қашқын құлдар туралы заң, Колумбия округінде құл саудасын жою, Калифорнияны еркін штат ретінде қабылдау және тіпті аумақтарға халықтық егемендік принципін қолдану 1850 жылғы келісімнің ең аз есте қалған бөлігіне қарағанда маңызды емес – Техас штаты Нью-Мексиконың көп бөлігіне қойған талаптарынан бас тартып, федералды қарыздарды қабылдауы».