Төрт Бұрыш Монументі: Аризона, Колорадо, Нью-Мексико және Юта штатарының қиылысы
Four Corners Monument
АҚШ-тың Оңтүстік-Батысындағы Four Corners ескерткіші – төрт штат (Аризона, Колорадо, Нью-Мексико, Юта) шектесетін бірегей орын. Тарихы, мәдениеті мен географиясы туралы біліңіз!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік-батыс АҚШ-тағы ұлттық ескерткіш
National monument in the Southwestern United States
Төрт бұрышты ескерткіш АҚШ-тың оңтүстік-батысында Аризона, Колорадо, Нью-Мексико және Юта штаттарының шектесетін нүктесін көрсетеді. Бұл АҚШ-та төрт штаттың ортақ иеленген жалғыз жері, осы аймақ Төрт бұрыш аймағы деп аталады. Ескерткіш екі жартылай тәуелсіз Түпкі халықтар үкіметтерінің – туристік орын ретінде сақталатын Навахо ұлты және Уте таулық Уте тайпасының резервациясы арасындағы шекараны да белгілейді. Ескерткіште көрсетілген штат шекараларының қалыптасуы Америка Азамат соғысы алдында және оның кезінде болды, сол кезде АҚШ Конгресі аймақтағы құлдық таралуына қарсы тұру үшін жергілікті үкіметтер құруға тырысты. Алғашқы аумақтар құрылғанда олардың шекаралары меридиан және параллель сызықтары бойынша белгіленді. 1860 жылдардан бастап бұл сызықтар зерттелді және белгіленді. Бұл алғашқы зерттеулерде кейбір қателіктер болғанымен, қойылған белгілер заңды шекараға айналып, географиялық меридиандар мен параллельдердің жазбаша сипаттамаларын күштен шығарды. Осыған Төрт бұрышты ескерткіш те жатады, ол төрт штаттың кездесетін нүктесі ретінде заңды түрде бекітілген.
The Four Corners Monument marks the quadripoint in the Southwestern United States where the states of Arizona, Colorado, New Mexico, and Utah meet. It is the only point in the United States shared by four states, leading to the area being named the Four Corners region. The monument also marks the boundary between two semi autonomous Native American governments, the Navajo Nation, which maintains the monument as a tourist attraction, and the Ute Mountain Ute Tribe Reservation. The origins of the state boundaries marked by the monument occurred just prior to, and during, the American Civil War, when the United States Congress acted to form governments in the area to combat the spread of slavery to the region. When the early territories were formed, their boundaries were designated along meridian and parallel lines. Beginning in the 1860s, these lines were surveyed and marked. These early surveys included some errors, but even so, the markers placed became the legal boundaries, superseding the written descriptions of geographical meridians and parallels. This includes the Four Corners Monument, which has been legally established as the corner of the four states.
Ескерткіш
Ескерткіш Навахо ұлтының Парктер және демалыс департаменті, Four Corners Monument Navajo Tribal Park тарапынан туристік нысан ретінде күтіледі. Бұл өзіндік туристік орынға айналған саяси шекараның мысалы. Ескерткіштің құрамына нүктенің үстіне орнатылған кішкентай қола дискі бар гранит дискі кіреді, ал оны аймақтың штаттары мен тайпалық ұлттарын көрсететін кішкентай, тиісті орналасқан штат мөрлері мен тулары қоршап тұрады. Колорадодан басталатын дискінің шеңбері әр штаттан екі сөзден тұратын «Құдай алдында төрт штат еркіндікпен осында кездеседі» деген жазуды ұсынады. Ескерткіштің айналасында жергілікті навахо және юта қолөнершілері сувенирлер мен тағамдар сатады. Ескерткішті көру және суретке түсіру үшін кіру ақысы талап етіледі. Шалағы және оқшау орналасқан жеріне қарамастан, ескерткіш танымал туристік орын болып табылады. 1908 жылдан бері адамдар ескерткіште отбасы мен достарының суретін түсіру үшін алыс жолдар сапар шегеді, дискіге отырып, дискінің айналасында дос немесе туыстар тобымен немесе жұбайлар дискінің үстінен сүйісіп сурет түсіреді.
The monument is maintained as a tourist attraction by the Navajo Nation Parks and Recreation Department, Four Corners Monument Navajo Tribal Park. It is an example of a political boundary that is a tourist destination in its own right. The monument consists of a granite disk embedded with a smaller bronze disk around the point, surrounded by smaller, appropriately located state seals and flags representing both the states and tribal nations of the area. Circling the point, starting from Colorado, the disk reads with two words in each state "Here meet in freedom under God four states". Around the monument, local Navajo and Ute artisans sell souvenirs and food. An admission fee is required to view and photograph the monument. The monument is a popular tourist attraction despite its remote and isolated location. As early as 1908, people traveled long distances to take pictures of family and friends at the monument in Twister like poses, sitting on the disk, in a circle of friends or family around the disk, or for couples to kiss directly over the disk.
Орналасқан жері
Ескерткіш Колорадо үстіртінде, АҚШ 160 тас жолының батысында, 597 мемлекеттік жолында, Колорадо штатының Кортес қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 64 шақырым қашықтықта орналасқан.
The monument is located on the Colorado Plateau west of U. S. Highway 160, on State Road 597, approximately 40 mile (64 km) southwest of Cortez, Colorado.
Климат
Колорадо жазығының Оңтүстік-Батыс АҚШ аймағында орналасқан Төрт Бұрыш монументі Кёппен климаттық жіктеу жүйесі бойынша қатал суық, жартылай құрғақ климатқа (BSk) ие. Қыстары суық, бірақ күннөлді, ал жаздары ыстық және құрғақ. Рекордтық ең жоғары температура бес рет тіркелді: 1974 жылдың 19, 29 және 30 маусымдарында, 2003 жылдың 14 шілдесінде және 2005 жылдың 21 шілдесінде. Ал ең төменгі температура 1974 жылдың 3 қаңтарында тіркелді.
Located in the Colorado Plateau region of the Southwestern United States, the Four Corners Monument has a strong cold semi arid climate (BSk) according to the Köppen climate classification system. Winters are cold but sunny, while summers are hot and dry. The record high temperature of has been observed five times, on June 19, 29 and 30, 1974, July 14, 2003, and July 21, 2005. The record low temperature of was observed on January 3, 1974.
Тарих
Қазіргі Four Corners деп аталатын аймақ бастапқыда американдық үндістердің жері болды, ал 16 ғасырдан бастап оны Испания Жаңа Испанияның бөлігі ретінде талап етті. Мексика 1821 жылы Испаниядан тәуелсіздік алғаннан кейін, бұл аймақ Мексиканың басқаруында болды, 1848 жылы Гвадалупе-Идальго шарты бойынша АҚШ-қа өткенге дейін, бұл Мексика-Америка соғысында АҚШ жеңісінен кейін болды. Ескерткіштің бір бөлігі болатын алғашқы шекара 1850 жылғы Ұлтастық келісімнің аясында белгіленді, ол Нью-Мексико және Юта территорияларын құрды. Екі территорияның арасындағы шекара АҚШ Конгресінің 31-ші сессиясымен солтүстік ендігі 37-ші параллель ретінде анықталды. 1861 жылы АҚШ Конгресінің 36-шы сессиясы Юта территориясына бұрын бөлінген жерді жаңадан құрылған Колорадо территориясына ауыстырды. Колорадо территориясының оңтүстік шекарасы солтүстік ендігі 37-ші параллель болып қала берді, бірақ Колорадо және Юта территориялары арасындағы жаңа шекара Вашингтондан батысқа қарай 32-ші меридиан деп жарияланды. Бұл сызық сол кезде қолданылған Вашингтон меридианынан шығарылды. 1860 жылы, Азамат соғысының басталуына аз уақыт қалғанда, Нью-Мексико территориясының оңтүстік бөлігіндегі адамдар тобы АҚШ-ты Санта-Феде орналасқан жалғыз, шағын үкіметпен тым үлкен территория құрғаны үшін айыптаған резолюция қабылдады. Олар АҚШ оңтүстік бөлігінің қажеттіліктерін назарға алмағанын, оны тиімді заң және тәртіп жүйесіз қалдырғанын және жағдайдың хаос пен дерлік анархияға дейін нашарлауына жол бергенін мәлімдеді. Топ АҚШ-тан бөлініп, Аризона территориясы деген атпен Конфедерациялық Америка Штаттарына қосылу ниетін жариялады. АҚШ Конгресі 1863 жылы басқа, бірақ ішінара үстіртіндес шекаралары бар тағы бір Аризона территориясын құру арқылы жауап берді. Конфедерация шекаралары Нью-Мексиканы шығыс-батыс бағытында, солтүстік ендігі 34-ші параллель бойынша бөліп, Техастан Колорадо өзеніне дейін жалғасқан бір штаттық байланысты қамтамасыз етті. Бұл Конфедерацияға Калифорния және Тынық мұхитының жағалауына қол жеткізуге мүмкіндік берді. Одақтың шешімі Нью-Мексиканы солтүстік-оңтүстік бағытында, Вашингтондан батысқа қарай 32-ші меридиан бойынша бөліп, Колорадо мен Юта арасындағы шекараны оңтүстікке қарай ұзартты. Одақтың жоспары іске асып, қазіргі Four Corners-тағы төрттік нүкте пайда болды. Бөлісуден кейін Нью-Мексико қазіргі түріне ұқсас болды, тек шағын айырмашылықтар бар.
The area now called Four Corners was initially American Indian land, and beginning in the 16th century it was claimed by Spain as part of New Spain. After Mexico gained independence from Spain in 1821, the area was governed by Mexico until being ceded to the United States by the Treaty of Guadalupe Hidalgo in 1848, following the United States' victory in the Mexican–American War. The first boundary which would become part of the monument was set as part of the Compromise of 1850, which created the New Mexico Territory and Utah Territory. The border between the two territories was congressionally defined as the 37th parallel north by the 31st United States Congress. In 1861, the 36th United States Congress transferred land previously allocated to the Utah Territory to the newly created Colorado Territory. The Colorado Territory's southern border would remain as the 37th parallel north, but a new border—between the Colorado and Utah Territories—was declared to be the 32nd meridian west from Washington. This line was derived from the reference used at the time, the Washington meridian. In 1860, just prior to the outbreak of the American Civil War, a group of people in the southern portion of New Mexico Territory passed a resolution condemning the United States for creating such a vast territory with only a single, small government in place at Santa Fe. They claimed that by doing so, the U. S. had ignored the needs of the southern portion, left it without a functional system of law and order, and allowed the situation to deteriorate into a state of chaos and near anarchy. The group declared secession from the United States and announced their intent to join the Confederate States of America under the name of the Arizona Territory. The U. S. Congress responded in 1863 by creating another Arizona Territory with different but partially overlapping boundaries. The Confederate boundaries split New Mexico along an east–west line, the 34th parallel north, allowing for a single state connection from Texas to the Colorado River. This would give the Confederacy access to California and the Pacific coast. The Union definition split New Mexico along a north south line, the 32nd meridian west from Washington, which simply extended the boundary between Colorado and Utah southward. The Union plan eventually became reality, and this created the quadripoint at the modern Four Corners. After the split, New Mexico resembled its modern form, with only slight differences.
Шекараларды зерттеу
Азамат соғысынан кейін нақты шекараларды зерттеу және белгілеу жұмыстары басталды. 1868 жылы АҚШ Бас жер басқармасы (GLO) Эхуд Н. Дарлингке Колорадо және Нью-Мексико аумақтары арасындағы шекараны (солтүстік ендігі 37-ші параллель) зерттеуді және маркерлерді орнатуды тапсырды; уақыт өте келе бұл шекара «Дарлинг сызығы» деп аталды. 1875 жылы тағы бір GLO геодезисі Чандлер Роббинс Аризона және Нью-Мексико аумақтары арасындағы шекараны (Вашингтоннан батысқа қарай 32-ші меридиан) зерттеп, белгіледі. Роббинс Мексика – АҚШ шекарасынан бастап, солтүстікке қарай жұмыс істеді, шекараны белгілі бір аралықпен белгілеп отырды. Солтүстік ендігі 37-ші параллеліне жақын жерде ол Дарлинг сызығымен қиылысып, сол жерде құмтастан жасалған тіреу қойды. Осы құмтастан жасалған тіреу бүгінгі Төрт бұрышты монумент орналасқан жерді көрсетті. 1878 жылы Роллин Дж. Ривз жаңа құрылған Колорадо штаты мен Юта аумағы арасындағы шекараны зерттеп, белгіледі. Ривз Роббинс орнатқан құмтастан жасалған тіреуді бүгінгі Төрт бұрышты монумент жанынан тапты. Одан кейін ол солтүстікке қарай Колорадо мен Ютаның шекарасын зерттеуге кірісті. 1901 жылы Говард Б. Карпентер Аризона мен Юта арасындағы шекараны зерттеп, белгіледі, соның нәтижесінде Төрт бұрышты монументті құрайтын шекаралардың зерттелуі аяқталды. 1931 жылы тағы бір АҚШ геодезисі Эверетт Киммелл осы жаңа тастың да бұзылғанын анықтады және оны бетонға орнатылған мыс дискімен ауыстырды. 1962 жылы Жерді басқару бюросы мен Үндістер істері бюросы 1931 жылғы мыс маркердің айналасына бетоннан көтеріңкі алаң құйды; бұл алаңға штат шекараларының сызықтары мен атаулары плиткамен жазылды. Монумент 1992 жылы қайта салынды, ал 1931 жылғы мыс маркері гранитке орнатылған дискі тәрізді алюминий қола тақтамен ауыстырылды. Монумент 2010 жылы тағы да қайта құрылды, бірақ 1992 жылғы дискі тәрізді тақта өз орнында қалды.
After the Civil War, efforts began to survey and mark the actual borders. In 1868, the United States General Land Office (GLO) had Ehud N. Darling survey and set markers along the border between the Colorado and New Mexico Territories (the 37th parallel north); this border over time has become known as the "Darling Line". In 1875, another GLO surveyor, Chandler Robbins, surveyed and marked the border between the Arizona and New Mexico Territories (the 32nd meridian west of Washington). Robbins began near the Mexico–United States border and worked his way north, marking the border every so often. Near the 37th parallel north, he intersected the Darling Line, and here he erected a sandstone shaft. This sandstone shaft marked today's location of the Four Corners Monument. In 1878, Rollin J. Reeves surveyed and marked the border between the newly created State of Colorado and the Utah Territory. Reeves located the sandstone shaft marker placed by Robbins at today's Four Corners Monument. He then began to survey and mark the border between Colorado and Utah from this point northward. In 1901, Howard B. Carpenter surveyed and marked the border between Arizona and Utah, completing the survey of borders making up the Four Corners Monument. In 1931, Everett H. Kimmell, another U. S. surveyor, found this newer stone had broken too, and he replaced it with a brass disc marker set in concrete. In 1962, the Bureau of Land Management and the Bureau of Indian Affairs poured an elevated concrete pad around the 1931 brass marker; this pad included the state border lines and names in tile. The monument was rebuilt in 1992, and the 1931 brass marker was replaced with a disc shaped aluminum bronze plate set in granite. The monument was again rebuilt in 2010, although the disc shaped plate from 1992 remained in place.
Қате орынға ауыстыру туралы дау
ХХ ғасырдың басынан бері ескерткіштің орналасуына қатысты пікір қақтығыстары туындады. Алғашқы сараптамалардан кейін шекаралардың әрқашан меридиан және параллель сызықтарымен дәл сәйкес келмейтіні анықталды (сол кездегі қарапайым сараптама технологиясының себебінен). Бұл қарама-қайшылық төрт штатты дұрыс шекаралар меридиан мен параллельдің нақты сызықтары ма (немесе жаңа, дәл сараптамалар қажет пе), әлде бастапқы сараптамалар кезінде орнатылған белгілер қазіргі шекара санала ма деген сұраққа жеткізді. Нью-Мексико штаты 1919 жылы Колорадо штатын сотқа берді, ал 1925 жылы Жоғарғы Сот бастапқы сараптамалар кезінде орнатылған белгілердің нақты шекаралар екендігі туралы шешім шығарды, тіпті кейбір белгілер орналасқан жерінен ауытқыса да (оның ішінде Төрт бұрышты монумент). Осылайша мәселе шешілді. Бүгінгі күні осы шекара сызықтарының заңдық сипаттамасы аумақтар құрылған кезде жасалған жазбаша сипаттамаға емес, бастапқы белгілерге негізделген. Сондықтан осы штаттар арасындағы шекаралар тік түзу болмай, көбінесе қисық-сызықты келеді. Мысалы, Колорадо мен Юта арасындағы шекараның бір бөлігі жазбаша сипаттамада көрсетілгенге қарағанда батысқа қарай шамамен 1,5 мильге (2 км) қашықтау орналасқан (яғни, Вашингтондан батысқа қарай 32-ші меридиан). Жоғарғы Соттың шешіміне сәйкес, белгілермен белгіленген шекара екі штат арасындағы шекара болып қала береді. Бұл мәселе 2009 жылы АҚШ БАҚ-ы ескерткіштің жоспарланған орнынан 4 км батысқа орнатылғаны туралы хабарлағанда қайта көтерілді. Бірақ бұл қате болжам екені тез анықталды: 1912 жылдан бері АҚШ-та қолданылатын Басты Меридиан қолданылған деген шаруашылық қателік. Шындығында, 19 ғасырдағы сараптамалар бұрынғы Вашингтон меридианын пайдаланған. АҚШ Ұлттық Геодезиялық Зерттеулер (USNGS) өкілі қазіргі ескерткіштің 1863 жылы АҚШ Конгресі белгілеген Төрт бұрышты белгінің орнынан шамамен 1800 футқа (549 м) шығысқа қарай орналасқанын мәлімдеді. Алайда, өкіл 1875 жылғы сараптама барлық штаттар тарапынан қабылданғанын және оның белгілері, соның ішінде Төрт бұрышты монумент, заңды күшіне ие екенін қайталады. Навахо тайпасы да осыған ұқсас мәлімдеме жасап, ескерткішті күтіп-ұстау және оны насихаттаудағы еңбегін қорғады.
Since the early 20th century, controversies have arisen regarding the accuracy of the monument's placement. After the initial surveys, it was found that the borders did not always follow the lines of meridian and parallel (as had been intended) due to the primitive surveying technology available at the time. This discrepancy left the four states asking if the correct borders were the exact lines of meridian and parallel (and if new, more accurate, surveys needed to be done), or if the markers placed during the initial surveys were now the actual border. New Mexico sued Colorado in 1919, and when the Supreme Court in 1925 ruled that the markers placed during the initial surveys were the actual borders, even if the markers were off in some locations (this includes the Four Corners Monument), the issue was resolved. Today's legal description of these border lines is based on the original markers, and not the written description of the borders created when the territories were formed. Because of this, the borders between these states are not perfectly straight and often zigzag. One example is the border between Colorado and Utah, where in one area the border jogs west about 1.5 mile (2 km) from where it was intended to be placed by the written description (i. e. the 32nd meridian west from Washington – ). Because of the Supreme Court decision, the border set out by the markers remains the border between the two states. This issue resurfaced briefly in 2009 with U. S. media reports that the monument was placed 2.5 mile (4 km) west of its intended location. This was soon found to be the result of a mistaken assumption: that the Prime Meridian, used in the United States since 1912, was used. In actuality, the 19th century surveys used the previous Washington meridian. A spokesperson for the U. S. National Geodetic Survey (USNGS) has stated that the USNGS has determined that the modern monument is located roughly 1800 feet (549 m) east of where the Four Corners marker had originally been intended to be located by the US Congress in 1863. The spokesperson, however, reiterated that the 1875 survey was accepted by all states and therefore its markers, including the Four Corners Monument, are legally binding. Similar statements were issued by the Navajo Nation, defending their work in maintaining and promoting the monument.
COVID-19 салдарынан жабылу
2020 жылдан 2021 жылға дейін Төрт бұрышты монумент, Навахо ұлтының коронавирустық қауіпсіздік ережелеріне сәйкес, көпшілікке жабық болды. 2021 жылы монумент қайта ашылды, бірақ келушілерге маска кию міндетті болды.
From 2020 to 2021, the Four Corners Monument was closed to the public as part of Navajo Nation coronavirus safety regulations. The monument was reopened in 2021, with a requirement for visitors to wear masks.