Кіріспе

Вестминстер қаласындағы көше, Ұлыбритания

Карлтон Хаус Террасасы – Лондонның Вестминстер қаласындағы Сент-Джеймс ауданындағы көше. Оның басты сәулеттік ерекшелігі – көшенің оңтүстік жағында орналасқан екі терраса, Батыс және Шығыс террасалары. Ақ штукатурмен қапталған үйлер The Mall және Сент-Джеймс паркіне қарайды. Бұл террасалар 1827 және 1832 жылдар аралығында Джон Нэштің бас жобалары бойынша, бірақ Децимус Бертон сияқты басқа сәулетшілердің де егжей-тегжейлі ұсыныстарымен Корольдік жерде салынды. Құрылысты Джеймс Пеннетхорн қадағалады. Екі терраса блогы да I санаттағы архитектуралық ескерткіштер тізіміне енген. Террасаның батыс жағындағы жеке, бірақ байланысты тұйық көше Карлтон бақтары деп аталады. 18 ғасырдың басында осы жердегі таунхаус барон Карлтонға жалға берілген, содан бері терраса осы атпен аталады. Бір ғасырдан кейін Карлтон үйі ханзада-регент тұрғанда әйгілі әлеуметтік орталыққа айналды. 1820 жылы таққа отырғаннан кейін Джордж IV Букингем сарайына көшіп кеткен соң, үй бұзылды. Қазіргі террасалар бұзылған сарайдың орнына салынды. Олар Нештің Лондонның орталық бөлігін қайта жоспарлауының бір бөлігі ретінде Йорк герцогының сатысымен бөлінеді, ол Палл Моллдан The Mall-ға төменге түседі. Террасаның батыс жағындағы кішкентай сатылар оны Карлтон бақтарынан бөліп тұрады. Осы сатылардың орнында Георг VI мен Елизавета II ескерткіші орналасқан. Осы маңның Лондонның патшалық және саяси өмірінің орталықтарына жақын болуының арқасында көптеген белгілі адамдар террасада және жақын орналасқан бақтарда тұрды. Олардың ішінде премьер-министрлер, Лорд Палмерстон мен Грей, террасада және бақтарда бірнеше үйлерде тұрған Уильям Гладстон және Артур Балфур; Лорд Керзон сияқты басқа да жоғары саяси лауазымдардағы тұлғалар; және Лорд Кардиган мен Китченер сияқты әскери шенділер бар. 20 ғасырдың ортасында 9-үй Германия елшілігіне, ал 4-үй Карлтон бағында Шарль де Голльдің еркін француз күштерінің кеңсесіне орналасқан. Терраса өнер мен ғылым орталығы болып табылады, онда Британ академиясының, Корольдік қоғамының, Корольдік инженерлік академиясының, Қазіргі заманғы өнер институты мен Британ суретшілер федерациясының кеңселері орналасқан. 21 ғасырда үйлердің көпшілігі корпоративтік немесе институционалдық кеңселер ретінде пайдаланылады, ал қалғандарының саны жеке тұрғын үйлер ретінде қолданылады. Көп жылдар бойы 13 және 16 үйлерде Корольдік мүлікті басқару кеңсесі орналасқан, ол террасаның жер иесі болып табылады.

Өмірбаян

Карлтон Хаус Террасасы салынған жер бұрын Сент-Джеймс сарайының "Патша бағы" және "Жайлау" деп аталған жерінің бір бөлігі болған. Соңғысы бір кезде Рейн князі Руперт (II Карлдың туысы) меншігінде болған, кейін Жоғарғы Көктем бағы деп аталды. 1700 жылдан бастап бұл жерді Генри Бойль иеленді және патша бағындағы қолдағы үйді жақсартуға 2835 фунт стерлинг жұмсады. Королева Анна Бойльге 1709 жылдың 2 қарашасынан бастап, жылына 35 фунт стерлингтен 31 жылға жалға беру туралы патент берді. 1829 жылы комиссарлар жердің толығымен тазартылғанын және оның бір бөлігі құрылысқа жалға берілгенін хабарлады. Бұзылғаннан қалған материалдар аукционда сатылды, ал кейбір жабдықтар Виндзор қамалына және "Пимликодағы Король үйіне" берілді. Портик бағаналары Трафальгар алаңындағы жаңа Ұлттық галереяның жобасында қайта қолданылды, ішкі иондық бағаналар Букингем сарайының консерваторияларына көшірілді, ал кейбір темірқабықтан жасалған әйнелген суреттер Виндзор қамалының терезелеріне қосылды.

Құрылыс

Карлтон үйі бұзылғаннан кейін оның бұрынғы орнының дамытылуы бастапқыда Сент-Джеймс саябағын жақсарту жоспарының бір бөлігі болуы тиіс еді. Осы мақсатта Джон Нэш саябақтың солтүстік жағында үш үйдің қабаттарын ұсынды, олар Birdcage Walk-ке қарап тұрған оңтүстік жағындағы үш үймен теңгерілді. Оңтүстік үш қабаттың ешқайсысы да, ал солтүстік үш қабаттың екеуі ғана салынды, соңғысы Карлтон Хаус террасының батыс (№1–9) және шығыс (№10–18) бөлімдері. Бұл екі блок Нэш пен Децимус Бертонның жобалауымен салынды, ал құрылысқа Джеймс Пеннетхорн жетекшілік етті. Decimus Burton №3 және №4 Карлтон Хаус террасасын толығымен дербес жобалады. Бұл қалалық үйлер Карлтон үйінің орнын иеленді, ал меншік құқығы әлі де Корольдік меншікке тиесілі. Нэш екі блокты олардың арасында үлкен күмбезді фонтанмен біріктіруді жоспарлаған (Карлтон үйінің кіреберісінің ескі бағаналарын пайдалану арқылы), бірақ король бұл идеяға қарсы шықты; қазіргі Йорк герцогының сатырлары фонтанның орнын басты. 1834 жылы сатырдың үстіне Йорк герцогының бағанасы орнатылды. Ол Бенджамин Уайат жобалаған гранит бағанадан тұрады, ал оның үстінде Ричард Уэстмакоттың Йорк герцогы Фредериктің қола мүсіні орналасқан. Төрт қабаттан тұратын, жертөлесі бар бұл қабаттар неоклассикалық стильде салынған, сыртқы жағы штукатурмен қапталған, коринфтік бағаналы қасбеті Сент-Джеймс саябағына қарап тұр, үстінде әсем фриз және фронтон орналасқан. Оңтүстік жағында, саябаққа қарап тұрған төменгі қасбетте қысқа дориялық бағаналар қатары бар, олар солтүстікке қарайғы көше кіреберістері мен қазіргі сауда орталығының бірінші қабаты арасындағы деңгейдегі үлкен подиум террасасын қолдайды. Бұл үйлер ерекше, өйткені олардың арт жағында меуі жоқ, Лондонның ең қымбат қабаттарының бірі. Мұның себебі Нэш үйлердің саябақтың көрінісін барынша пайдалануын және саябаққа тартымды қасбет ұсынуын қалады. Қызметтік үй-жайлар подиумның астында және екі қабатты жертөледе (әдеттегі бір қабат емес) орналасқан. Жерді жалға алу ақысы Корольге төленеді, ол 1 фут үшін 4 гинеяны құрайды. Нэш өзі бес жерді жалға алып, оларды ашық нарықта айтарлықтай пайдаға сатуды жоспарлады. Бірақ ол барлық шығындарын өте алмай, аздаған зиянға ұшырады.

Кейінгі тарих

1832 жылы Веллингтон герцогы және басқалар жақында құрған Карлтон клубы, Лорд Кенсингтонның көмегімен 2-нөмірлі үйге орналасты. Клуб көп ұзамай ғимараттың тым кішкентай екенін анықтады және 1835 жылы Пэлл-Моллдегі жаңа, арнайы салынған клуб үйіне көшті, бірақ «Карлтон» атауын сақтап қалды. 20-ғасырда терраса сол кездегі елдік үйлер сияқты, ішінара немесе толық бұзу және қайта құру қаупіне тап болды. 1930 жылдарға қарай Лондонның орталық бөлігіндегі үлкен үйлерге сұраныс азайды және Корольдік жерлер комиссарлары мүлікті жалға беруде қиындықтарға кезікті. Екі мүлік клубтарға жалға берілді: №1 – «Савидж» клубына, ал №16 – Крокфордтың құмар ойындар клубына, бірақ тұрғын жалдаушыларды табу қиын болды. Сәулетші сэр Реджинальд Бломфилд қайта құру жөніндегі ұсыныстар жасады, ол бұрын Нэштің Регент-стрит ғимараттарын эдвардиан неоклассикалық стильдегі үлкен құрылымдармен алмастыруға жауапты болғандардың бірі еді. Бломфилд «қонақүйлер, ірі компаниялардың кеңселерi, пәтерлер және осы сияқты мақсаттарға лайықты» етіп қайта құруды ұсынды. Ұсынылған жаңа ғимараттар Нэш үйлерінен екі қабат жоғары болуы керек еді, бұл наразылық тудырды және комиссарларды жобадан бас тартуға мәжбүр етті. Терраса екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс бомбалаудан ауыр зақымдар алды. 1950 жылдары британ үкіметі террасаны жаңа Сыртқы істер министрлігінің бас кеңсесі орналасқан жер ретінде сатып алуды қарастырды. Нэш қасбеттері сақталуға тиіс еді, бірақ олардың артындағы қайта құрудың биіктігі қабылдауға келмейтіні және жоспарлар ілгері жылжуға мүмкін еместігі кеңінен мойындалды.

Карлтон бақшасы

Карлтон Хаус Террасасының батыс жағында Карлтон Гарднс деп аталатын тұйық көше бар, ол кейінірек салынған. Алғашқыда онда жеті үлкен үй болған, алайда 1 және 3 нөмірлі үйлерден басқасы кеңселермен алмастырылды.