Кіріспе

Германиялық аяқ киім өндіруші Birkenstock Holding plc компаниясы сандалдары мен басқа да аяқ киімдерімен әйгілі. Олар киген адамның аяқ пішініне бейімделетін, жұмсақ мата мен джут қабаттарынан жасалған контурлы корк табандарымен (оңбауы) ерекшеленеді. 1774 жылы Иоганн Адам Биркенсток құрған бұл компанияның штаб-пәтері Германияның Рейнланд-Пфальц жеріндегі Нейштадт (Вид) қаласында орналасқан. Компанияның бастапқы мақсаты – сол кездегі көптеген аяқ киімдердің жалпақ табандарына қарағанда, аяқты қолдап, оның пішініне қалыптасқан аяқ киім жасау болды. 1896 жылы «Фусбет» (аяқ төсегі) жасалды, ал 1925 жылға қарай Birkenstock аяқ киімдері бүкіл Еуропаға сатыла бастады. 1966 жылы Марго Фрейзер алғаш рет Birkenstock-ты Америкаға әкелді. АҚШ-та олар денсаулық сақтау дүкендерінде сатылып, 1970-ші жылдары хиппилермен байланыстырылды.

Алғашқы жылдар

Биркенсток "аяқ киім жасаушы әулетінің" тарихы Йоханнес Биркенстокқа (1749-1812) дейін жетеді. Ол 1774 жылдың 25 наурызында Ланген-Бергеймдегі (Гессен) шағын ауылдың жергілікті шіркеу мұрағаттарында "вассал және аяқ киім жасаушы" ретінде тіркелген. Осы уақыттан бері бес буын шебер аяқ киімшілер, немесе жартылай жұмыс істейтін аяқ киімшілер, Биркенсток отбасының бірнеше тармақтары аяқ киім жасаумен айналысып, соңында үш буын аяқ киім өндірушілер болды. 1774 жылы Йоханнес Биркенсток аяқ киімші болып оқып, Гессеннің Ланген-Бергейм қаласына қоныстанды және көп ұзамай шебер аяқ киімші болды. 1790 жылы оның інісі Йохан Адам Биркенсток (1754 ж.т.) қайтыс болғаннан кейін, оның ұлы Йоханнес (1790-1866) ағасы Йоханнеспен бірге өсіп, шебер аяқ киімші болды. Оның немересі Конрад Биркенсток (1873-1950) аяқ киімші болып оқығаннан кейін Веттераудан кетіп, 1896 жылы Франкфурт-на-Майнда ортопедиялық аяқ киім шеберханасын ашып, бір жылдан кейін Конрад Биркенсток ЖШҚ-ны құрды. Конрад Биркенсток жеке аяқ киім жасау үшін қолданылатын алғашқы контурлы табанды жасады. Оның ортопедиялық салалардағы табысы, табандары мен денсаулыққа пайдалы аяқ киімдері және клиенттерінің қанағаттануы қаржылық сәттілікке әкелмеді. Конрад Биркенсток салауатты жүруді дамыту үшін материалдық қоспасын одан әрі жетілдіруге тым көп көңіл бөлді. Ол Франкфурт-на-Майндағы Фридрихсхайнер клиникасының ортопедиялық шеберханасына шақырылғаннан кейін, әскери қызметтен босатылып, өзінің бизнес қызметін басқа жерге көшірді. 1915 жылы Конрад Биркенсток Фридбергте (Гессен) үй сатып алып, енді сопақшалар сонда өндірілді. Ортопедиялық аяқ киім шебері Конрад Биркенсток 1897 жылы толығымен пластикалық аяқ формасын, ал 1902 жылы толығымен пластикалық иілгіш табанды ойлап тапты. Осы формамен және осы табанмен жасалған аяқ киімдерді Конрад Биркенсток "денсаулыққа пайдалы аяқ киімдер" деп атады. 1920 жылдары Биркенсток табандары Австрия, Франция, Дания, Чехословакия, Италия, Люксембург, Бельгия, Норвегия, Нидерланды, Швеция және Швейцарияға экспортталды. Конрад Биркенстоктың үш ұлы мен бір қызы болды. Уақыт өте келе олардың барлығы әр түрлі компанияларда және әр түрлі отбасылық құралымдарда ортопедиялық табанды өндірумен айналысты. Карл әкесінің бастамаларын дамыта берді, 1923-1926 жылдары Венада жеке бизнесімен айналысты және 1929 жылы ағалары Генрих пен Конрад кішілерімен бірге Steinhude am Meer-де Geb. Birkenstock GmbH-ны құрды. 1939 жылдан бастап Карл Биркенсток компанияны басқаруды жалғастырды, ол кезде 13 қызметкер жұмыс істеді, ағаларысыз жалғыз. Биркенсток отбасы компанияларында мәжбүрлі еңбекшілер болғандығы туралы ешқандай дәлел жоқ, бұл компаниялардың шағын көлемі мен соғысқа байланысты емес өндіріс ескерілгенде, таңқаларлық емес. Биркенсток идеологиялық тұрғыдан сенімді ұлттық социалист те, батыр да емес еді. Ол өзінің салауатты аяқ киімдерімен адамзатқа жақсылық жасағысы келсе де, жеке адамдармен қарым-қатынасы қатаң болды. 1945 жылдан кейін Карл Биркенсток өзінің қолмен жасалған салауатты аяқ киім идеясын Бонн маңындағы Бад-Хоннефтегі жаңа штаб-пәтерінде жалғастырды. Ол бұл "идеалды аяқ киімді" жаппай өндіріске жарамды етуді қалады, оны 1961 жылға дейін аяқ киім өндірушілермен бірге жүзеге асыруға тырысты, содан кейін ол бұл идеядан бас тартып, аяқ денсаулығы туралы кітап жазуға кетті. 1963 жылы Карл Биркенсток өзінің алғашқы моделін шығарды, ол "Original Birkenstock Footbed Sandal" - икемді табанды бар спорттық сандал, ол 1979 жылдан бері "Madrid" деп аталады, бұл 1970 жылдардан бастап компанияның кеңеюіне негіз болды. Аяқ киімнің құрылымы киген адам сандалдарды ұстап тұру үшін аяқ бауын қысып тұруын қажет етті, бұл бұзау бұлшық еттерін нығайтуға көмектесті. Алайда, 1963 жылы нарыққа шығу сәтсіз аяқталды. Ешбір аяқ киім дүкені жыныстық бейтарап сандалдарды ұсынғысы келмеді, бұл сол кездегі итальяндық стилетолардың аяқ киім сәнінің трендіне қарама-қарсы болды, сондықтан тапсырыстар орындалмады. Алғашқы сатылым медициналық салада тікелей маркетинг арқылы жүзеге асырылды. Birkenstock Orthopädie GmbH компаниясын Карл мен оның әйелі Гизела бірлесіп басқарды. 1970 жылы жұмысшылардың саны 57 адамды құрады. Фрейзердің аяқ ауруынан құтылуы және сандалдарға деген құлшынысының арқасында Биркенстокс АҚШ-қа енгізілді, бірақ американдық сатып алушылар тарапынан қабылдануына кедергі келтіретін кейбір қиындықтар болды. Көптеген аяқ киім дүкендері сандалдардың сыртқы түріне байланысты оларды қабылдаудан бас тартты, сондықтан Фрейзер оларды дән өнімдері жанындағы денсаулық сақтау дүкендеріне сатты. 1970 жылдары сатылым күрт өсті. АҚШ-та Биркенстокс алдымен жас ерлер арасында, кейін гүл балалары арасында танымал болды, бұл топ американдық либерализммен байланысты. Аяқ киім хиппилер және табиғатқа оралу философиясын ұстанатындар үшін, сондай-ақ Биркенстоктардың табиғи аяқ пішіні мен ыңғайлылығын бағалайтындар үшін танымал болды. Калифорниядағы хиппилер мен технологиялық қозғалыстың өкілдері осы аяқ киімді конвенцияға қарсы көзқарастың белгісі ретінде таныды. 1970 жылдары Фрейзер оларды органикалық супермаркеттерден сәтті сата берді және өзінің Birkenstock Footprint Sandals, Inc. компаниясын Novato, Калифорнияда тез кеңейтті, ол кейіннен 1980 жылдардан бері Биркенстоктар үшін ең ірі нарыққа айналған Birkenstock USA компаниясына айналды. 1980 жылдары Биркенсток сандалдары Германияда танымал болды. 1960 жылдардан бері Биркенсток сандалдары күтім саласында және балама және бейбітшілік қозғалысында, содан кейін "орта таптың" үй шаруашылықтарында тақтап киюге және демалысқа арналған аяқ киім ретінде танымал болды. Олар медициналық сала үшін жасалмаған, ал бастан-аяқ жас және ересектерге, сондай-ақ кез келген кәсіп және демалыс үшін арналған. 1963 жылы аяқ киім жәрмеңкесінде сынға ұшыраған Карл Биркенсток келесі жылы жабық сандал "Zürich" модельін, 1965 жылы таспалы сандал "Roma" модельін, 1960 жылдардың екінші жартысында "Oslo" модельін және "Athen" етік модельін жасады. Жаңа онжылдықта алғашқы пластикалық модель – "Noppy" массаждық сандалы пайда болды. 1973 жылы Биркенстоктың ең танымал сандалы "Arizona" ұсынылды. 1976 жылы алғашқы тақтап киетін "Boston" моделі, ал 1983 жылы "Gizeh" модельін қоса алған, бақайып киетін сандалдардың қатары пайда болды.

Кеңейту және қазіргі заман

Фрейзердің Birkenstock Footprint Sandals, Inc. деп аталған сауда компаниясы 2005 жылы Birkenstock Distribution USA, Inc. (BDUSA) деп қайта аталды. Компания 2007 жылға дейін АҚШ-та Birkenstock тауар таңбасының өнімдерін эксклюзивті импорттаушы және дистрибьютор болып қала берді. 2007 жылы Birkenstock Orthopädie GmbH & Co. KG иелері ұзақ жылдар бойы серіктес болған BDUSA компаниясын сатып алды. 1986 жылы Nordstrom Birkenstock сандалдарын сатуға алғашқы дүкен болды. 1970 жылдардан бері Еуропа нарықтарында және АҚШ-та Birkenstock сандалдарының табысты болуы компанияның қарқынды өсуіне әкелді. 1990 жылы Германияның қайта бірігуінен кейін Карл Биркенсток мүмкіндікті пайдаланып, өндірісті жаңа федералды штаттарға кеңейтті. Дегенмен, өсудің де бағасы болды: компания ішінде түрлі кәсіподақтармен қақтығыстар туындады. Карл Биркенсток 2000 жылдардың басында компаниядан зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның үш ұлы – Кристиан, Стефан және Александр Биркенстоктар басқару және меншік құқығын өздеріне алды. Олар көп брендтік стратегияны қабылдады, онда Александр, Кристиан және Стефан Биркенстоктар әрқайсысы өз брендтері мен компанияларына жауапты болды. Олардың әрқайсысы компанияның болашағы туралы әртүрлі идеяларға ие болды және нәтижесінде бірнеше бәсекелес өнімдер мен еншілес компаниялар құрылды. 1980 жылдардан бері сән әлемі, атақты адамдар мен дизайнерлер Birkenstock-ты өздері үшін ашты және модельдерді сандалдарда подиумға шығарды. 1983 жылы Нью-Йоркте Андре Уокермен алғашқы көрсетілім болды. Танымал журналдардың мұқабаларында және мақалаларында да модельдердің суреттері жарияланды. 2010 жылдардың басында және соңында Birkenstock жасөспірімдер мен жастар арасында қайтадан танымал болды, бұл VSCO қыздары трендіне байланысты болды. 2018 жылы компанияға PETA-ның «Ең жануарларға қатысты аяқ киім компаниясы» болғаны үшін Либби сыйлығы табысталды. 2013 жылы компания, 1990 жылдан бері 38 жеке компаниядан тұратын, Birkenstock Group деген жалғыз компаниялар тобын құру үшін түбегейлі қайта құрылды. 2013 жылы Стефан өзінің үлесін екі бауырына сатты, олар сырттан шақырылған Оливер Райхертті тағайындады, ол түрлі еншілес компанияларды Birkenstock Group-қа біріктіріп, компанияны басқарды. 2021 жылдың ақпан айында америкалық-француздық L Catterton инвестициялық компаниясы және Бернар Арноның LVMH компаниясының қолдауымен жеке капитал компаниясы Financière Agache неміс сандал өндірушісі Birkenstock-тың көпшілік үлесін сатып алды. Тараптар сатып алу бағасы және мәміленің басқа да егжей-тегжейлерін жарияламауға келісті. Бұқаралық ақпарат құралдарының хабарлауынша, олар компанияны шамамен 4 миллиард евроға бағалаған келісім бойынша Birkenstock-ты сатып алуға келіскен. Кристиан мен Алекс Биркенстоктар шағын үлесін сақтап қалды және Германиядағы өндіріске жауапты болды. 2023 жылдың қыркүйегінде Birkenstock АҚШ-та бастапқы акция орналастыруға (IPO) өтініш берді, компанияның Нью-Йорк қор биржасында «BIRK» таңбасымен тізімделетінін мәлімдеді. Компания IPO-ны аяқтады және 2023 жылдың 11 қазанында 1,48 миллиард АҚШ долларын тартты, бұл компанияның құнын 8,64 миллиард долларға бағалады. IPO-дан кейін L Catterton 83 пайыздық үлесімен басқарушы акционер болып қала берді. Алекс IPO-дан кейін өзінің үлесінен бас тартты. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, олардың клиенттерінің 72 пайызы әйелдер құрады.

Жоғары сән

Біркенсток 2000 жылдардың басынан бері сән брендтерімен және дизайнерлермен ынтымақтастық жасайды. Үшінші ынтымақтастық, бастапқыда ұзақтығымен ең маңыздысы болған, 2003 жылдан бастап Хайди Клуммен жасалды. 2012 жылы Біркенстоктар Париждегі Céline көрсетілімінде көзге түсті. "Furkenstocks" деп аталған Аризона сандалының бұл нұсқасы норкамен жабылған табаны қамтыды. "Furkenstocks" сенсация тудырды және көп ұзамай түпнұсқа Біркенсток сандалдары қайтадан сән журналдарында пайда болды. Céline-нің креативті директоры Фиби Филодан басқа, Giambattista Valli және Givenchy сияқты көптеген дизайнерлер де сандалдың өз нұсқаларын жасады. 2021 жылдың 3 маусымында Birkenstock Group сән дизайнері Рик Оуэнспен ынтымақтастық жариялады. Сол жылдың 4 маусымынан бастап Аризона және Бостон модельдерінің интерпретациялары жарыққа шықты. Жаңа Роттердам стилі де ұсынылып, сатылымға қойылды.

Өндіріс

Біркенсток аяқ киімінің түпкілікті аяқ төсегі 1930 жылдары жасалды және аяқ киімді толықтыратын төрт түрлі қабаттан тұрады. Аяқ киімнің бірінші қабаты – соққыны жұмсартатын табан, одан кейін джут талшықтарының қабаты, берік пробкодан жасалған аяқ төсегі және тағы бір джут қабаты. Соңғы қабат – жұмсақ замшадан жасалған аяқ төсегінің сызығы. Түпкілікті аяқ төсегінен өзге, Біркенсток жұмсақ аяқ төсегін де ұсынады. Аяқ киім түпкілікті аяқ төсегімен бірдей материалдардан жасалған, бірақ замша астардың астына көбік салынып қосымша жұмсақтық берілген. 2015 жылы Біркенсток этилен винил ацетаты (EVA) деп аталатын материалдан жасалған, жеңіл және су өткізбейтін Birkenstock EVA аяқ киімін таныстырды.