Кіріспе

Пайдаланушы интерфейсінде файлды немесе ресурсты табуға мүмкіндік беретін элемент. Компьютерлік техникада файлға сілтеме – пайдаланушы интерфейсінде файлды немесе ресурсты табуға мүмкіндік беретін элемент. Сол сияқты, интернет сілтемесі пайдаланушыға қашықтағы интернет мекенжайындағы немесе веб-сайттағы бетті, файлды немесе ресурсты ашуға мүмкіндік береді. Сілтемелер әдетте нысанның URI немесе GUID немесе сілтеме жасалған бағдарламаның файлының атын қамтитын шағын файл түрінде іске асырылады. Сілтеме бағдарлама орындалған кезде берілетін параметрлерді қосымша анықтауы мүмкін. Әрбір сілтеменің өзіндік белгішесі болуы мүмкін. Сілтемелер көбінесе жұмыс үстелінде, Microsoft Windows бастау мәзірі сияқты қосымшалардың іске қосу панелінде немесе жұмыс үстелі ортасының негізгі мәзірінде орналастырылады. Macintosh операциялық жүйесіндегі функционалдық эквиваленті – псевдоним. Unix сияқты жүйелерде нысан файлға сілтеме жасайтын символдық сілтемелер бар және көбінесе қосымша конфигурациялық мәліметтерді ұсынатын жұмыс үстелі файлдарын қолдайды.

Microsoft Windows-тың жүйелік жүйесі

Файлдардың қысқа жолдары (оларды shell сілтемелері деп те атайды) Windows 95-те енгізілді. Microsoft Windows жергілікті файлдарға қысқа жолдар үшін lnk, ал веб-беттер сияқты қашықтағы файлдарға қысқа жолдар үшін URL файл атауы кеңейтімін пайдаланады. Көбінесе "қысқа жолдар" немесе "сілтеме файлдары" деп аталатын екеуі де әдепкі бойынша иілген жебе белгішесімен көрсетіледі және файл атауының кеңейтімі жоқ. (Файл түрінің опцияларында "таныс файл түрлерінің кеңейтімдерін жасыру" опциясы өшірілген жағдайда да кеңейтім Windows Explorer-да жасырын күйде қалады, себебі ол тіркелімдегі HKEY CLASSES ROOT\lnkfile опциясымен басқарылады. IsShortcut опциясы жебе көрсетілуіне жауап береді.) Қысқа жол файлдарын бағдарлама қолдаса, бағдарламаларды кішірейтілген немесе толық экранды режимде іске қосу үшін пайдалануға болады. Microsoft Windows lnk файлдары файл жүйесінің кеңейтімдері емес, Windows Explorer кеңейтімдері ретінде жұмыс істейді. Shell кеңейтімдері ретінде lnk файлдарын Windows Explorer-дан басқа жерде файлдың орнына пайдалануға болмайды, сонымен қатар олар жергілікті файлға (немесе GUID) қысқа жол ретінде пайдаланудан басқа Windows Explorer-да басқа да мақсаттарда қолданылады. Бұл файлдардың барлығы "L" әрпінен басталады. Қысқа жолдар құрылған кезде нақты файлдарға немесе папкаларға сілтеме жасайды, бірақ мақсатты орын ауыстырылса, бұзылуы мүмкін. Егер қол жетімсіз мақсатқа сілтеме жасайтын қысқа жол файлы ашылса, Explorer қысқа жолды қалпына келтіруге тырысады. Windows 9x негізіндегі Windows нұсқалары бұзылған қысқа жолдарды түзету үшін қарапайым іздеу алгоритмін пайдаланады. Windows 2000-де енгізілген Windows Installer "жарнамаланған қысқа жолдар" деп аталатын қысқа жолдардың тағы бір арнайы түрін қосты. Windows-тағы файлдардың қысқа жолдары мақсатты жолдан басқа жұмыс каталогының жолын сақтай алады. Қоршаған ортаның айнымалыларын пайдалануға болады. Қысқа жолдың қасиеттерінде "Бастау мәзірі" папкаларында орналасқан, тапсырмалар жолағына немесе жұмыс үстеліне бекітілген қысқа жолдар үшін ыстық пернелерді анықтауға болады. Windows 2000 және одан кейінгі нұсқаларында файлдардың қысқа жолдары түсіндірмелерді сақтай алады, олар тышқан курсоры қысқа жолдың үстінен өтетін кезде кеңес ретінде көрсетіледі. Әдетте, қысқа жолдың үстінде екі рет басу әрекеті сілтеме жасайтын қосымшаны немесе құжатты екі рет басумен бірдей болуы керек, бірақ Windows қысқа жолдары мақсатты файл және "Бастау" каталогы үшін бөлек қасиеттерді қамтиды. Егер соңғы параметр енгізілмесе, кейбір бағдарламалар үшін қысқа жолды пайдалануға тырысу тікелей қол жеткізгенде болмайтын "DLL жоқ" қатесін тудыруы мүмкін. Windows жүйелерінде (Vista және одан жоғары) файл жүйесі сілтемелерін жасауға болады. Олар ұқсас функцияны орындайды, бірақ олар файл жүйесінің мүмкіндігі болып табылады. Windows қысқа жолдары файлдар болып табылады және файл жүйесінен тәуелсіз, Explorer арқылы жұмыс істейді. Windows 7 нұсқасынан бастап кейбір қысқа жолдар қосымша пайдаланушы модельдерінің идентификаторларын (AppUserModelIDs) сақтайды. Мақсатты команда жолының орнына AppUserModelIDs тікелей қосымшаларды іске қосу үшін пайдаланылуы мүмкін. AppUserModelIDs бар қысқа жолдар кейбір жұмыс үстелі бағдарламаларында және барлық WinRT Modern / Universal Windows Platform қосымшаларында қосымшаларды іске қосу үшін қолданылады. Windows оны жасауға ыңғайлы құралдар ұсынбаса да, Explorer "папка сілтемесі" немесе "shell сілтемесі" папкасын қолдайды: жасырылған "desktop.ini" (папканы баптау) файлы бар жүйелік атрибуты бар папка, ол Explorer-ге сол папкада "мақсат.lnk" қысқа жол файлы іздеуді айтады, ол басқа папкаға сілтеме жасайды. Explorer-де қарағанда, shell сілтемесі папкасы мақсатты папканың мазмұны бар сияқты көрінеді, яғни жеке папка тиімді қысқа жолға айналады. Microsoft Windows WebDAV папкалары сияқты элементтер үшін осы әдісті пайдаланады. Windows Vista және одан кейінгі нұсқаларда файл жүйесі сілтемелерінің пайда болуы shell сілтемесі папкаларын аз пайдалы етті. lnk файлына ұқсас, бірақ cda кеңейтімі бар тағы бір файл түрі бар. Бұл CD-дегі (стандартты CDDA / RedBook форматында) тректі (әнді) сілтемелеу үшін қолданылады.

Unix жүйесі

Unix-ке ұқсас Linux және BSD сияқты жүйелерде мақсатты файлға немесе каталогқа қарапайым сілтеме операциялық жүйеде символдық сілтеме ретінде іске асырылады. Мақсат бағдарлама болған жағдайда, көптеген графикалық пайдаланушы интерфейстері жұмыс үстелі және каталог файлдарын қолдайды. Бұл қарапайым мәтіндік файлдардың форматы freedesktop.org ұйымының "десктоп жазулары" ережесіне сәйкес келеді және олар бағдарламаның орналасқан жерін, сондай-ақ белгіше, қысқаша сипаттама және басқа да егжей-тегжейлі ақпаратты ұсынуы мүмкін.

Mac

Macintosh-та түйіндемелерге арналған кеңейтулер жоқ. Macintosh System 7 жүйесінде "alias" деп аталатын файл түрі енгізілді; ол жылжытуларды басқару үшін inode нөмірі сияқты ақпаратты қадағалайды. System 7 мен Mac OS 9 арасындағы alias-тер басқа файлдардан курсивпен жазылған атауларымен ерекшеленеді. Mac OS 8.5 және одан кейінгі нұсқаларда тағы бір ерекше белгі қосылды: "alias arrow" – Microsoft Windows-тағы түйіндемелерге ұқсас, жіңішке ақ жиекті қара жебе. Mac OS X-те alias-тер енді курсивпен жазылмайды, бірақ жебе белгісі сақталады. Сонымен қатар, alias нысанға динамикалық сілтемесін сақтайды және тіпті қашықтағы серверлердегі файлдарды шақырғанда да оны көрсетудің қажеті жоқ. Сонымен қатар, Unix жүйелік бөлігінде символдық сілтемелер жасауға болады. Safari браузерінің Интернет URL-дерін сақтау үшін өзіне тән қасиеттер тізіміне негізделген форматы бар.

Тарих

Қолданбаны іске қосу немесе файлды ертедегі графикалық интерфейстерде көрсету үшін пайдаланушы қолданба немесе файл орналасқан жердегі нақты файлдың немесе атқарылатын файлдың белгішесін басу керек еді. Осы файлмен немесе атқарылатын файлмен байланысты тапсырманы орындауға арналған нұсқауды білдіретін белгішені атқарылатын файлдан бөліп қарастыру идеясы, файл құрылымындағы физикалық ұйымдастыру емес, функция немесе тапсырма бойынша топтастыруға мүмкіндік береді. Бұл идея алғаш рет Майк Робертстің "Windows графикалық интерфейсі үшін тапсырмаға бағытталған интерфейс" атты ғылыми еңбегінде сипатталған. 1991 жылы Кингстон университеті оны жариялаған, сондай-ақ сол жылы академиялық және бизнес технологияларын бөлісу туралы келісім аясында Microsoft және Xerox EuroPARC ұйымдарына ұсынған. Осы зерттеудің жеңілдетілген нұсқасы 1991 жылы System 7 жүйесіне, ал төрт жылдан кейін Windows 95 жүйесіне енгізілді.