Кіріспе

Император Августтың қызы (б.з.д. 39 – б.з. 14)

Үлкен Юлия (30 қазан б.з.д. 39 – б.з. 14), замандастары Юлия Цезарьдің қызы немесе Юлия Августтың қызы (классикалық латынша: IVLIA•CAESARIS•FILIA немесе IVLIA•AVGVSTI•FILIA) деп білген, Рим империясының бірінші императоры Августтың қызы және жалғыз туған баласы, оның екінші әйелі Скрибониядан туған. Юлия сонымен қатар император Тиберийдің әйелі және әпкесі болды; император Калигуланың анасы және императрица Агриппина Кішінің анасының анасы; император Клавдийдің енесі; және император Неронның анасының әжесі. "Үлкен" деген лақабы оны қызы, Кіші Юлиядан ажыратады.

Ерте өмір

Юлияның туған кезінде, б.з.б. 39 жылы, Август әлі «Август» атағын алған жоқ және «Гай Юлий Цезарь Диви Филиус» деп аталды, бірақ тарихшылар оны 27 жылға дейін «Октавиан» деп атады, ол кезде Юлия 11 жаста еді. Октавиан Юлияның туған күні анасынан ажырасып, көп ұзамай Юлияны алып кетті. Октавиан, римдік дәстүрге сәйкес, оған толық ата-аналық бақылауды жүзеге асырды. Ол өгей анасы Ливиямен бірге тұруға жіберілді және жеткілікті жасқа жеткенде аристократ болуды үйренді. Оның тәрбиесі қатаң және біршама ескірген болған сияқты. Светонийдің мәліметінше, ол оқудан бөлек, иіру және тоқуды да үйренген. Макробий «Оның әдебиетке деген сүйіспеншілігі мен жоғары мәдениеті, сол үйде оңай табылатын нәрсе» деп еске алады. Юлияның әлеуметтік өмірі қатаң бақылауда болды, оған тек әкесі тексерген адамдармен ғана сөйлесуге рұқсат етілді. Дегенмен, Октавиан қызын қатты жақсы көріп, оған ең жақсы ұстаздарды таңдап берді. Макробий Августың: «Мен екі қиын қызға шыдамдылық танытуым керек: рим мемлекеті мен Юлия» деген сөзін келтіреді. Б.з.б. 37 жылы, Юлияның бала кезінде, Октавианның достары Гай Маэценат пен Марк Випсаний Агриппа Октавианның үлкен қарсыласы Марк Антониймен келісім жасады. Келісім Антонийдің он жасар ұлы Марк Антоний Антиллдың екі жасар Юлияға үйленуімен бекітілді. Бірақ бұл некеге әкелген жоқ, себебі азаматтық соғыс басталды. Б.з.б. 31 жылы Актиум шайқасында Октавиан мен Агриппа Антоний мен Клеопатраны жеңді. Александрияда жеңілген жұбайлар өз-өзіне қол жұмсады, ал Октавиан Рим империясының жалғыз билеушісіне айналды.

Бірінші неке

Сол кездегі көптеген римдік аристократ әйелдері сияқты, Юлияның да тағдыры некеге және одан туындайтын туыстық байланыстарға бағытталған еді. Сонымен қатар, Август ұл мұрагерді қалаған; ол өзінің жалғыз тірі баласы болғандықтан, Юлияның міндеті – әкесіне немерелер тудыру еді, оларды ол мұрагер ретінде қабылдауға болатын. 25 жылға келгенде, он төрт жасында Юлия өзінің туысы Марцелге, әкесінің қарындасы Октавияның үш жас үлкен ұлына үйленді. Август Испанияда соғыс жүргізіп, ауырғандықтан тойға қатыса алмады. Ол Агриппаға өзінің орнына салтанатты рәсімді өткізуді және мереке ұйымдастыруды тапсырды. Марцелді Юлияға үйлендіру және содан кейін Августтың Марцелді понтифик және курильдік эдил қызметіне тағайындауы, оның жасына қарамастан, Августтың билік мұрагері болатынын көрсететін белгі саналды. Бұл Марцелдің билікке келуіне қарсылық білдіретін Агриппамен қарым-қатынастың ушығуына әкелді; Марцелге деген айқын әуес Агриппаны Грекиядағы Митилене кетіп қалған деп есептеледі. Алайда, Марцел Юлия он алты жасқа келгенде, яғни 23 жылдың қыркүйек айында қайтыс болды. Олардың одан балалары болмады.

Агриппамен некелесу

Біздің заманымыздан бұрын 21 жылы 18 жасқа толған Юлия Агриппаға тұрмысқа шықты. Бұл қадамның бір бөлігі Мейценастың Августқа кеңесімен байланысты болды: "Оны соншалықты ұлы етіпсің, енді ол не күйеуің болуы керек, не өлтірілуі керек". Агриппа одан 25 жасқа үлкен еді; бұл әдеттегі үйлену шарасы болды, ал Юлия әкесінің әулеттік жоспарларында маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде Юлияның Семпроний Гракхпен ұзаққа созылған қарым-қатынасы болды деген хабар тарады (Такит оны "тұрақты ғашық" деп сипаттады). Бұл – неке адалдығын бұзу туралы бірнеше оқиғаның алғашқысы еді. Светонийдің сөзінше, Юлияның отбасылық жағдайы оған Августтың өгей ұлы, яғни өгей ағасы Тиберийге деген құмарлық сезімін тудыруына кедергі болмады, бұл туралы көптеген әңгімелер тарады. Жаңа үйленген жұбайлар Римдегі виллада тұрды, ол қазіргі Фарнезинаның жанындағы Trastevere ауданында қазылып алынды. Агриппа мен Юлияның бес баласы болды: Гай Цезарь, Юлия Кіші, Луций Цезарь, Агриппина Үлкен (Калигуланың анасы) және Агриппа Постум (кейін дүниеге келген ұл). Б.з.д. 20 жылдың маусымынан бастап б.з.д. 18 жылдың көктеміне дейін Агриппа Галлияның губернаторы болды, және Юлия Альпі арқылы оның ізінен ерген болуы мүмкін. Олардың алғашқы баласы Гай дүниеге келгеннен кейін, 19 жылы Юлия Випсания Юлияны дүниеге әкелді. Италияға оралғаннан кейін үшінші бала дүниеге келді: Луций есімді ұл. 17 жылы Август жаңа туған Луцийді және үш жасар Гайды асырап алды. Олардың біліміне жеке бақылайтын. Агриппа б.з.д. 12 жылы қайтыс болғанмен, Август үшінші ұлын, Маркус Випсаниус Агриппа Постумды, Юлияның жер аударылуынан және Гай мен Луцийдің қайтысынан кейін 4 жылы ғана қабылдады. Николай және Иосиф Юлияның Агриппаға тұрмысқа шыққан кезде оның жорықтарына барып, кездескенін айтады. Ол Ілиум (Троя) қаласындағы су тасқынына ілігіп, жартылай суға батып кетті. Агриппа ашуланып, жергілікті тұрғындарға 100 000 драхма айыппұл салды. Бұл айыппұл ауыр соққы болды, бірақ ешкім Агриппаға шағымдануға батыл болмады. Яһудея патшасы Ирод Агриппаға кешірім сұрағаннан кейін ғана ол айыппұлды қайтарып алды. Б.з.д. 16 жылдың басында Агриппа мен Юлия шығыс провинцияларына саяхат жасады, онда олар Иродты кездестірді. Б.з.д. 14 жылдың қазанында жұбайлар Афинаға сапар шекті, онда Юлия төртінші баласын, Агриппинаны дүниеге әкелді. Қыс аяқталғаннан кейін отбасы Италияға оралды. Юлия тағы да жүкті болды, бірақ күйеуі б.з.д. 12 жылдың наурызында Кампанияда 51 жасында кенеттен қайтыс болды. Ол Август мавзолейіне жерленді. Юлия қайтыс болған күйеуінің құрметіне ұлын Маркус деп атады. Ол Агриппа Постум деп танылатын болды. Бала дүниеге келгеннен кейін, Юлия әлі қайғырып жатқанда, Август оны Тиберийге, өгей ағасына қайтадан үйлендірді.

Тибериймен неке

Агриппа қайтыс болғаннан кейін, Август өзінің әкесінің баласы Тиберийді билікке көтеруге тырысты, бұл оның әулеттік мүдделеріне ең пайдалы болады деп сенді. Тиберий Юлияға (б.з.д. 11 ж.) үйленді, бірақ бұрын Випсания Агриппинадан (Агриппаның бұрынғы некеден туған қызы), ол терең сүйген әйелден ажырасуға мәжбүр болды. Светоний Тиберийдің Юлияның мінез-құлқын жоғары бағаламағанын айтады, ал Тацит оның Тиберийді өзіне тең емес деп санағанын және тіпті оның әкесіне Семпроний Гракх жазған хат арқылы оны жамандағанын мәлімдейді. Осылайша, некелері басталысынан-ақ уыттана бастады, ал Юлияның туған ұлы сәби кезінде қайтыс болды. Тиберий б.з.д. 6 жылы Родосқа кеткенге дейін, тіпті одан бұрын, олар ажырасып кеткен еді.

Ашулы оқиға

Август оның анасын конубиуммен үйлендірген заңды әкесі болғандықтан, Август оған Патрия Потестас құқығын берді. Патрия Потестас отбасы басшысы Август қайтыс болғанға дейін немесе баласын азат еткенге дейін сақталды. Неке Patria Potestas-қа әсер етпеді, егер ол манустық неке болмаса, ал мұндай неке сол кезде сирек кездесетін. Августтың қызы, оның екі мұрагері – Люций мен Гайдың анасы (қазір заңды түрде оның әпкесі) және тағы бір мұрагері – Тиберийдің әйелі болғандықтан, Юлияның болашағы баршаға сенімді көрінді. Бірақ б.з.д. 2 жылы ол зина жасады және мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындалды; Август Тиберийдің атынан оған некелерін жоқ деп жариялаған хат жіберді (Тиберий сол кезде Родос аралында болды және жылдам жауап бере алмады). Сондай-ақ, ол әйелінің өзіне қарсы құйрық тістеп, қастандық жасап жатқанын жария етті. Ол кезде Август отбасылық құндылықтарды қолдау үшін заңдар қабылдап жатқан болатын, олар Легes Iuliae деп белгілі болды, бірақ ол оның басқа ер адамдармен жасаған сырлы істерін білгені мүмкін, бірақ оны айыптауға біраз уақыт барып келді. Юлияның сүйіктілері деп есептелген бірнеше адам, ең бастысы Семпроний Гракх, жер аударылды, ал Юл Антоний (Марк Антоний мен Фулвияның ұлы) өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Кейбір адамдар Юлияның күйеулері деп саналатын адамдар оның қалалық топтасқандарының мүшелері болды деп болжайды, олар Тиберийді ықпалынан шығарып, оның орнына Антонийді қоюды қалаған. Бұл Гракхтың Августқа Юлияның Тиберийден ажырасуына рұқсат беруін сұрап жазған хатын түсіндіреді.

Жер аудару

Август оны өлімге кесуге ынталанбады, керісінше Юлияны Пандатерия аралына, шамамен 1,5 километрлік аралға қамады, онда ер адамдар жоқ еді және тіпті шарап ішуге де тыйым салынған. Анасы Скрибония онымен бірге жер аударылды. Оған әкесінің рұқсатысыз, оның бойы, терісі және денесіндегі кез келген белгілер туралы хабарланбастан ешкім келуге рұқсат етілмеді. Бірінші жер аударылғаннан кейін бес жыл өткен соң, шамамен б.з. 4 жылы Юлия материктегі Региумға көшірілді, және Август оған жылдық кіріс беріп, қалада еркін жүруге рұқсат берген сияқты. Бұл жеңілдіктерге қарамастан, Август оны ешқашан кешірген жоқ және Римге қайтуға рұқсат бермеді. Бұл шешім римдіктердің арасында ұнамағандықтан, оны қайтару туралы бірнеше рет өтініш түсті. Юлияның жер аударылуы Августтың қалған өміріне қараңғы көлеңке түсірді. 6 жылы Юлияның кіші ұлы Агриппа Постум өзінің көтерілісшіл мінезіне байланысты жер аударылды. Содан кейін, 8 жылы оның үлкен қызы Юлия кішісі Тремирусқа жер аударылды, сондай-ақ ол неке адалдығын бұзды деген айып тағылды; бұл оның күйеуі Луций Эмилий Паулус пен Плавтий Руфтың бүлік көтеру әрекеттерімен байланысты болуы мүмкін. Юлия немесе оның екі баласы туралы айтылғанда, Август: "Егер мен үйленбесем немесе баласыз өлсем..." деп, "Илиадада" Гектордың сөздерін шатастырды. Оны тұтқыннан босату үшін жасалған кем дегенде бір құпия жоспар болды; Луций Аудасий мен Асиний Эпикадус оны және оның ұлы Агриппа Постумды тұтқындалған жерінен әскерге күштеп әкетуді жоспарлаған, мүмкін Августқа қарсы төңкеріс жасау үшін. Бірақ ол оған қатысты шарттарды одан да қатаң етті. Ол оның қоржынын және жылдық кірісін алып тастады, өйткені Август олар туралы өсиетінде ешқандай ескерту жасамаған, осылайша оны мүсірлікке ұшыратты. Сонымен қатар, ол үйінен шығуға немесе қонақтарды қабылдауға рұқсат бермеді. Замандас тарихшылардың көпшілігі бұл Тиберийдің оған қарсы әрекеттерінің нәтижесі екенін мойындайды, бірақ оның өлімінің мән-жайы белгісіз. Дио Кассий Тиберийдің оны әлсіздіктен немесе аштықтан қайтыс болғанға дейін түрмеге қамап, оның өліміне тікелей қатысқандығын көрсетеді. Тацит Постумның өлтірілгенін білгенде, оның үмітсіздігіне беріліп, денсаулығы нашарлағанын айтады. Август өсиетінде оны өзінің кесенесіне жерлемеуді қатаң бұйырды. Сонымен қатар, оның күйеуі деп есептелген Семпроний Гракх Африка жағалауындағы Керкеннада 14 жыл жер аударылды. Дио Кассиус "Форумда және тіпті Рострада түнгі тойлар мен ішімдікке толы кештер" туралы айтады (Рим тарихы 55.10). Сенека (De Beneficiis 6.32) Ространың "әкесі неке адалдығына қарсы заң ұсынған" жер екенін айтады, бірақ енді ол өзінің "әдепсіздіктеріне" орын таңдады. Сенека жезөкшелікті нақты атап көрсетеді: "Ол [Форумда] неке адалдығын бұзушы рөлін тастап, өзінің құмарлықтарын сатты және тіпті бейтаныс жандармен кез келген құмарлықты іздеді". Макробий оның өткірлігі мен мінезі туралы құнды мәліметтер береді. Ол оған тағылған ұнатпаған жауаптардың арасында балаларының бәрі Агриппаға ұқсағанына адамдардың таңғалуына берген жауабы бар: "Кеме толы болғанда ғана жолаушыны аламын". Оның мінезі туралы ол жазғандай, Юлия өзінің жомарттығына қарамастан, мейірімді, жанашыр және оқуға құштар болды: "[Ол] өзінің мәртебесін асыра пайдаланды, бірақ әдебиетке және білімге деген сүйіспеншілігі үшін және мейірімділігі үшін көп мақтау алды". 5 ғасырда жазған Сидоний Аполлинарис Юлияны Овидийдің "Аморе" романындағы Корина кейіпкері ретінде бірінші болып анықтады.

Кино және теледидар

1976 жылы BBC телеарнасының "Мен, Клавдий" романы бойынша қойылған телеспектаклінде Джулия рөлін Фрэнсис Уайт ойнады. Италиялық "Imperium: Augustus" мини-сериалында Джулияны Виттория Белведер сомдады. Сериал Август пен Джулия арасындағы қарым-қатынасқа және оның өкіметке қалай келгенін оған айтуына баса назар аударды. Әкесі мен Ливия оны Тиберийге күштеп үйлендіргеннен кейін, ол Юлл Антониймен махаббатқа түседі. Ол Юлияны Августың династиялық жоспарларынан босату үшін оны өлтіруге тырысады, нәтижесінде ол жер аударылады. "Көмекей" (The Robe) фильмінде Розалинд Иван оны Тиберийдің әйелі ретінде тарихи дәуірден бұрынғы кейіпте бейнеледі. 2021 жылғы "Домина" телесериалында оны Лия О'Прей сомдады.

Anno Domini хронологиясындағы рөлі

1605 жылы поляк тарихшысы Лорантиус Суслига трактат жариялады (кейін Кеплер сілтеме жасады), онда Исаның б.з.д. 6-4 жылдары аралығында туғаны алғаш рет айтылды, Дионисий Экзигус ұсынған 1 б.з.д. 25 желтоқсан күні емес, бірақ ол туралы нақты айтпаған. Дионисийдің даталау схемасына сәйкес, христиан дәуірі шамамен 1 қаңтарда, Исаның желтоқсан соңында туғаннан кейін бір аптадан соң басталды деп есептелді. Юлияның б.з.д. 2 жылы Римнен қуылғаны Суслиганың хронологиялық аргументінде ескерілді, ол Иродтың б.з.д. 4 жылы қайтыс болғанын дәлелдеуге тырысты. Суслиганың Юлия Ескінің жер аударылуына негізделген Иродтың қайтысының мерзімін анықтау туралы хронологиялық идеялары археологтар тарапынан сынға ұшырады.