Кіріспе

Өзін-өзі өлтіру туралы келісім – екі немесе одан көп адамның өзін-өзі өлтіру үшін жасалған келісілген жоспары. Жоспар бірдей уақытта немесе жақын арада бөлек-бөлек өлтіруді көздеуі мүмкін.

Жалпы ескертулер

Өзін-өзі өлтіру туралы келісімдер – өзін-өзі өлтіруді зерттеуде маңызды ұғым болып табылады және тарих бойы, сондай-ақ көркем әдебиетте де кездеседі. Мұның мысалы – Австрияның тәж мұрагері Рудольф пен баронша Мэри Ветсера арасындағы өзін-өзі өлтіруге келісім. Өзін-өзі өлтіру туралы келісімдер кейде жаппай өзін-өзі өлтірумен салыстырылады, ол көптеген адамдардың бірдей идеологиялық себеппен, көбінесе діни, саяси, әскери немесе жартылай әскери жағдайда өздерін өлтіруі ретінде түсініледі. "Өзін-өзі өлтіру туралы келісім" әдетте шағын топтарды және идеологиялық емес себептерді білдіреді, сондай-ақ үйленген немесе романтикалық серіктестер, отбасы мүшелері немесе достар, тіпті қылмыстық серіктестер ретінде байланысты болуды да білдіреді.

Құқықтық аспектілер

Англия мен Уэльсте, өзіне-өзі қол жұмсау туралы келісім – 1957 жылғы Кісі өлтіру туралы заңның 4-тарауына сәйкес, қылмыстық іс бойынша адам өлтіруді қасақана кісі өлтіруге дейін төмендетуге мүмкіндік беретін жартылай қорғаныс болып табылады. Солтүстік Ирландияда бұл қорғаныс 1966 жылғы Қылмыстық әділет туралы заңның (Солтүстік Ирландия) 14-бабымен (N. И.) құрылады.

Өңірлік факторлар

Израильде интернеттегі алғашқы өзіне-өзі қол жұмсау жағдайларының бірі 1997 жылы болды. 19 жастағы әскери қызметші Эран Адерет өзін өлтіруге ниетті екенін онлайнда білдіргеннен кейін, және оның қолында M16 мылтығы болғанда, оны қалай жасауға болатыны туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар алғаннан кейін қайтыс болды. Осы жағдайдан кейін 1999 жылы SAHAR деген жаңа израильдік ұйым қолдау көрсету арқылы және тиісті ресурстарға бағыттап өзіне-өзі қол жұмсаудың алдын алуға тырысты. 2005 жылы интернетте өзіне-өзі қол жұмсау жағдайларының көбеюіне байланысты полиция алты полицейден тұратын арнайы бөлім құрды, олар өз-өзіне қол жұмсау ниетін онлайнда білдіретін адамдарға көмектесуге маманданған. Бөлім форум модераторларымен байланыста болады, олардан өзіне-өзі қол жұмсау туралы ойлар білдірген пайдаланушылардың жазбаларын қадағалау сұралады. Жыл сайын шамамен 200 жағдай анықталады, нәтижесінде ондаған өзіне-өзі қол жұмсау оқиғасының алды алынады. Израильдік модельдің табысына байланысты, Швецияда, Германияда және Францияда да осыған ұқсас бөлімдер құрылды.

Өмірбаян

Интернетке байланысты осындай өзін-өзі өлтіру келісімдерінің көпшілігі Жапонияда (онда ол netto shinjū, ネット心中 деп аталады) болғанмен, ұқсас жағдайлар Қытай, Оңтүстік Корея, Германия, Австралия, Норвегия, Ұлыбритания, Канада және АҚШ-тан да хабарланды. Интернетке байланысты алғашқы өзін-өзі өлтіру келісімі 2000 жылдың ақпан айында болды, онда норвегиялық ер адам мен австриялық әйел Норвегияның Рогаланд округіндегі танымал Преикестолен жартасынан 300 метр төмен құлады. Кейін норвегиялық әйел, норвегиялық жігіт интернет-форумда онымен танысып, онымен бірге өзін-өзі өлтіруді жоспарлағанын, бірақ ол австриялық әйелді таңдағанын айтты. Екеуінің жасы да 20 шамасында болған. Бұқаралық ақпарат құралдарының алаңдаушылық білдіруіне қарамастан, интернет арқылы жасалған өзін-өзі өлтіру келісімдері әлі де сирек кездеседі. Тіпті Жапонияда, мұндай келісімдердің көп бөлігі орын алған жерде де, олар барлық топтық өзін-өзі өлтіру келісімдерінің 2% ғана және барлық өзін-өзі өлтірулердің 0,01% азын құрайды. Дегенмен, елде олардың саны артып келеді: 2003 жылы мұндай келісімдерден 34 адам қайтыс болды; 2004 жылы кем дегенде 50 адамның қаза тапқаны болжанып отыр; ал 2005 жылы 91 адам қайтыс болды. Маңызды мысал ретінде, 2007 жылдың 28 наурызында үш адамды өлтірді деген айыппен асылып өлім жазасына кесілген Хироси Маэуэні атауға болады. 2004 жылдың желтоқсанында Британдық медициналық журналында жарияланған, Лондондағы Сент-Томас ауруханасының психиатры Сундарражан Раджагопалдың мақаласы кибер-өзін-өзі өлтіру келісімдерінің салыстырмалы түрде жаңа құбылысын атап өтті және оны психиатриялық тұрғыдан қарастырды. Раджагопал: «Жапониядағы соңғы өзін-өзі өлтіру келісімдері бұрын өзін-өзі өлтіру келісімдерінің ең жоғары деңгейін көрсеткен елдегі жекелеген оқиғалар болуы мүмкін. Керісінше, бұл өзін-өзі өлтіру келісімдеріндегі жаңа және алаңдатарлық үрдістің бастамасы болуы мүмкін, интернет арқылы танысқан бейтаныс адамдардың қатысуымен мұндай оқиғалар көбейе түсуі мүмкін. Егер соңғысы дұрыс болса, онда өзін-өзі өлтіру келісімдерінің эпидемиологиясы өзгеруі мүмкін, жалғыз өмір сүретін және өздері ғана өзін-өзі өлтіру арқылы қайтыс болған жастар, өзін-өзі өлтіруді ойлаған адамдармен бірге өлу үшін бірігеді» деді.