Генри Джой МакКракен: Ирландиялық революционер және 1798 жылғы көтеріліс жетекшісі
Henry Joy McCracken
Генри Джой МакКракен (1767-1798) – ирландский республиканец, лидер восстания Объединенных ирландцев. Боролся за независимость Ирландии и союз протестантов с католиками.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландиялық республикашы (1767–1798)
Irish republican (1767–1798)
Генри Джой МакКракен (31 тамыз 1767 – 17 шілде 1798) – 1798 жылғы көтерілісте Біріккен ирландиялықтарды басқарғандығы үшін Белфаста өлім жазасына кесілген ирландиялық республикашы. Ирландияда халық өкілдігімен басқарылатын үкіметтің құрылуы британдық тәждің билігінде мүмкін емес деп сенген МакКракен, Ольстердегі протестанттар мен елдің басым көпшілігін құрайтын, жерсіз қалған католиктер арасында революциялық одақ құруға ұмтылды. 1798 жылдың маусым айында Ленстерде көтеріліс болғаны туралы хабардар болғаннан кейін, француздық көмек күткен басшылардың әрекет етуге асықпауынан кейін ол бастаманы өз қолына алып, Антрим қаласындағы британдық гарнизонға қарсы көтерілісшілер күштерін жетектеді. Жеңіліске ұшырағаннан кейін ол Белфастқа қайтарылып, әскери сотта айыпталып, дарға асылды.
Henry Joy McCracken (31 August 1767 – 17 July 1798) was an Irish republican executed in Belfast for his part in leading United Irishmen in the Rebellion of 1798. Convinced that the cause of representative government in Ireland could not be advanced under the British Crown, McCracken had sought to forge a revolutionary union between his fellow Presbyterians in Ulster and the country's largely dispossessed Catholic majority. In June 1798, following reports of risings in Leinster, he seized the initiative from a leadership that hesitated to act without French assistance and led a rebel force against a British garrison in Antrim Town. Defeated, he was returned to Belfast where he was court martialed and hanged.
Ерте өмір және әсері
Генри Джой МакКраккен Белфаст қаласының Хай-стрит көшесінде қаланың ең белгілі пресвитериандық өнеркәсіптік отбасыларының бірінде дүниеге келді. Ол кеме иесі, капитан Джон МакКраккеннің және француз гугеноттарының қызы, Энн Джойдың ұлы еді. Жүн өндірісінен ақша тапқан Джойлар Белфасттағы еріктілер қозғалысының өркендеуімен тығыз байланысты болды және «Белфаст жаңалықтары» газетін құрды. Ол кіші әпкесі Мэри Энн МакКраккенмен бірге Донегалл көшесіндегі Дэвид Мэнсонның мектебінде оқыды. Мэнсон, теңдестердің араласуы мен ойын арқылы балалар білімінен «қиыншылықты және қорқынышты» жоюға тырысты. Ол оқушыларын патшалар мен патшайымдардан бастап, жалға берушілер мен қосалқы жалға берушілерге дейін дәрежелеп орналастырды, бірақ кейіннен МакКраккен қарсылық көрсеткен тәждің және жер иелерінің билігінің иерархиясынан өзгеше, бұл рөлдік ойын толығымен қабілетке негіделген болды; өзара міндеттемелерді қамтыды (жалдау немесе сыйлық ретіндегі төлемге белгілі бір оқу немесе жазу сабағы қарастырылды, өздерінің лайықты үлесін алу үшін жоғары дәрежедегілер төменгілерге көмектесуге ұмтылды, барлық есептер сенбі күні «парламентте» шешілді).
Henry Joy McCracken was born in High Street, Belfast into two of the city's most prominent Presbyterian industrial families. He was the son of a shipowner, Captain John McCracken and Ann Joy, daughter of Francis Joy, of French Huguenot descent. The Joys, who made their money in linen manufacture, were closely associated with the rise of the Volunteer movement in Belfast, and founded the Whig paper Belfast News Letter. With his younger sister, Mary Ann McCracken, he attended David Manson's school in Donegall Street. Through peer tutoring and play, Manson sought to banish "drudgery and fear" from children's education. His arranged his pupils in rank from kings and queens to tenants and subtenants, but in contrast to the hierarchy of Crown and landed Ascendancy against which McCracken was later to rebel, the role play was entirely meritocratic; involved mutual obligation (as the rent or tribute paid to rank was a certain portion of reading or a spelling lesson, to receive their due the higher ranks were induced to assist the lower, with all accounts settled at a Saturday "parliament");
Розмари көшесіндегі Үшінші пресвитериандық шіркеуінің пасторы Синклер Келберн еріктілер қозғалысының жақтаушысы болды. Америка соғысында француздарға қарсы Корольдікті қорғау деген желеумен, азаматтық милиция немесе кейін «Ұлттық гвардия» деп аталған, пресвитериандарға англикандық биліктен тәуелсіз қарулануға, жаттығулар жасауға және жиналуға мүмкіндік берді. Келберн өзінің киімімен уағыз айтты, ал мылтығын уағыз мінберінің есігіне сүйеп қойды, және еріктілердің съездерінде католиктердің эмансипациясы және демократиялық парламенттік реформалар туралы мәселе көтерді. Қарындасы Мэри Эннмен бірге МакКраккен Том Пэйннің (олардың анасы оны қатты құрметтеген), Уильям Годвиннің және Мэри Уолстонкрафттың радикализмін қабылдады. Аға мен апа ирланд музыкасына деген патриоттық құштарлықты бөліскен болуы мүмкін: 1792 жылдың шілдесінде Белфаст арфашылар фестивалінен кейін МакКраккендер отбасы ирланд әндерін жинап, жазған Эдвард Бантингті қабылдады.
The family's minister at the Third Presbyterian Church in Rosemary Street, Sinclair Kelburn was a strong supporter of the Volunteer movement. On the pretext of securing the Kingdom against the French in the American War, the citizens' militia or "National Guard" as it was later styled, allowed Presbyterians to arm, drill and convene independently of the Anglican Ascendancy. Kelburn preached in his uniform with his musket leaning against the pulpit door, and at Volunteer conventions urged the case for Catholic Emancipation and democratic parliamentary reform. Together with his sister, Mary Ann, McCracken would go on imbibe the radicalism of Tom Paine (of whom their mother was an ardent admirer), William Godwin, and Mary Wollstonecraft. Brother and sister may also have shared a patriotic enthusiasm for Irish music: following Belfast Harpist Festival in July 1792, the McCracken family hosted Edward Bunting who collected and transcribed the Irish airs.
Біріккен ирланд
Уильям Дреннанның «халық үшін жасалған игі ниетті құйрық» ұсынысына жауап ретінде 1791 жылдың 1 сәуірінде МакКракен Сэмюэл Нилсон, Джон Робб, Александр Лоури және Томас МакКейбпен бірге «барлық ирландты біріктіретін қауымдастық құруға» шешім қабылдады. Қазан айында құрылтай жиналысына келгендер және Теобальд Вулф Тоунның ұсынысымен өзін «Біріккен ирландтар қоғамы» деп атағандар, МакКракен мен оның отбасының Белфастағы Розмари-стрит пресвитериан шіркеулері мен Ирландиялық еріктілер роталары арқылы таныс болған адамдар еді. Оның есімі алғашқы жазбаларда кездеспесе де, МакКракен Қоғамның атқару комитетінің басынан-ақ сенімін жеңіп алды. МакКракен 1795 жылдың 24 наурызында «әр түрлі діни көзқарастағы ирландтар арасында махаббат пен бірлікке ұмтылу» және «Ирландия халқының барлығы үшін тең, толық және лайықты өкілдік алу» мақсатында Біріккен Ирландияға берілген антына («тест») ресми түрде қол қойған кезде, Қоғам парламенттік реформаға үміттерін жоғалтып алды. Бұл реформашыл Лорд Фицвильямның, қызмет еткеніне 100 күн өткен соң Ирландияның Лорд-лейтенанты қызметінен алынғанынан бір апта бұрын, ал Белфаст пен Дублиндегі сауда осы шешімге «нараздықпен» наразылық білдіріп, төрт күн бұрын тоқтатылды. Католиктердің азаттығына және басқа да барлық жеңілдіктерге қарсы болған лорд Камденнің жаңа басшылығымен, ойлар француздық көмекпен болатын көтеріліс мүмкіндігіне көшті. 1795 жылдың маусым айында қозғалыстың Солтүстік атқару комитетінің үш мүшесі – Томас Рассел, Сэмюэл Нилсон және Роберт Симмспен бірге МакКракен Америка Құрама Штаттарына (және Францияға) жер аударылып бара жатқан Теобальд Вулф Тоунмен кездесті. Белфастқа көрініс беретін үңгір үстіндегі МакАрттың бекінісінде олар «біздің елдегі Англияның билігін жоққа шығарып, тәуелсіздігімізді жариялағанша, күш-жігерімізді тоқтатпаймыз» деп салтанатты ант берді. Ата Джеймс Койглинің «біріктіру» жұмысына паралель, Армагтағы ала-көктемде МакКракен және Белфасттан келген басқа да елшілер Қоғамның республикалық бағдарламасымен сектанттық шиеленістерді басуға тырысып, кең аумаққа сапарлады. Бір кезде ол Армаг графтығында тұрып, Чарльз Тилингпен бірге «қорғаушылар» арасында жұмыс істеді (сондай-ақ оңтүстікке қарай Кингс графтығына дейін барды), оларды біріккен қозғалысқа қосылуға шақырды және протестант көршілері тарапынан бейтарап судьялардың алдына әкелінгендердің шығындарын өтеу үшін өзін үлкен сомаға міндеттендірді. Белфастқа жақын, Даун мен Антримдегі аймақтарда МакКракен Джемми Хоуппен бірге пресвитериандық шаруалар, саудагерлер мен жұмысшылар арасында ұйымдастыру жұмыстарын жүргізді. Сондай-ақ, ол үкіметтік милицияны азғыру және Белфаст пен Дублин арасында ақпарат жеткізу сияқты қауіпті тапсырмаларды орындады. 1796 жылдың қыркүйегінде лорд Кастлриг Нилсон, Рассел, Тилинг және тағы бес танымал «Біріккен» адамдарға тұтқындау ордерін ұсынды және МакКракенді қуды. Ол 10 қазанда тұтқындалып, Дублиндегі Килменхам түрмесіне қамалды. Алайда, бір жылдан астам уақыттан кейін, 1797 жылдың желтоқсан айында ауыр сырқатқа байланысты кепілдікпен босатылды.
In response to William Drennan's proposal for a "benevolent conspiracy a plot for the people", on 1 April 1791 McCracken resolved with Samuel Neilson, John Robb, Alexander Lowry and Thomas McCabe to form "an association to unite all Irishmen [ ] for the restoration and preservation of our liberty and the revival of our trade". Those who gathered for the inaugural meeting in October, and who called themselves, at the suggestion of Theobald Wolfe Tone, the Society of United Irishmen, were men with whom McCracken and his family had been associated in Belfast through the Rosemary Street Presbyterian churches and the Irish Volunteer companies. While his name does not appear in early records, McCracken was in the confidence of the Society's executive committee from the outset. By the time McCracken formally took the United Irish pledge (or "test") on 24 March 1795 to "persevere in endeavouring to form a brotherhood of affection among Irishmen of every religious persuasion", and "to obtain an equal, full and adequate representation of all the people of Ireland", the Society was abandoning its hopes for parliamentary reform. It was just a week since the reform minded Lord Fitzwilliam was recalled as Lord Lieutenant of Ireland after just 100 days in office, and just four days before trade in Belfast and Dublin shut down in "sullen indignation" at this departure. Under the newly repressive regime of Lord Camden, a decided opponent of Catholic emancipation and of all other concessions, thoughts turned increasingly toward the prospect of a French assisted insurrection. In June 1795, with three other members of the movement's Northern Executive, Thomas Russell, Samuel Neilson and Robert Simms, McCracken met with Theobald Wolfe Tone who was en route to exile in the United States (and France). At McArt's fort atop Cave Hill overlooking Belfast they swore the celebrated oath "never to desist in our efforts until we had subverted the authority of England over our country, and asserted our independence'". Working parallel to the "uniting" efforts of Father James Coigly, during the Armagh Disturbances McCracken and other emissaries from Belfast travelled extensively in an effort to counter sectarian tensions with the Society's republican programme. For a time he lived in County Armagh, working amongst the Defenders with Charles Teeling (and ranging as far south as King's County), urging them to join the united movement and binding himself in substantial sums to meet the expenses of those hauled before biased magistrates by their Protestant neighbours. Nearer home, in Belfast and its hinterland in Down and Antrim, McCracken worked with Jemmy Hope organising among Presbyterian tenant farmers, tradesmen and labourers. He also undertook the fraught task of seducing government militia and of carrying information between Belfast and Dublin. In September 1796 Lord Castlereagh personally presented Neilson, Russell, Teeling and five other prominent United men with warrants for their arrest and pursued McCracken. He was seized on 10 October and lodged with the others in Kilmainham Gaol in Dublin. Serious illness, however, permitted his release on bail a little more than a year later, in December 1797.
Көтерілісшілердің қолбасшысы
Солтүстік Дублиннің және оңтүстіктің 1798 жылғы 23 мамырда көтерілуге шақыруына жауап бермеді. 1 маусымда Роберт Симмс – әлі де бостандықта жүрген Біріккендердің санаулы көшбасшыларының бірі – француздық көмекке жеткілікті сенімділік болмағандықтан Антрим графтығындағы округтік басшылығынан бас тартты. Келесі күні, қалған "полковниктер" әлі де шешімге келе алмағанда, кіші офицерлер МакКраккенге жүгінді. МакКраккеннің Қорғаушылар арасындағы беделі оның жоғарылауына себеп болуы мүмкін: Дэвид Бейли Уорден (10 маусымда Ньютаунардқа қарсы көтерілісшілерді басқаратын) өзінің Солтүстік Даун командасы Антрим полковниктерінің "әрекетке қарсы" болғанымен, Қорғаушылардың "5000 адам әрекетке дайын" екені туралы хабарлама алғандығын еске алады. МакКраккен – католиктерге кеңінен танымал қозғалыстың санаулы пресвитериандық көшбасшыларының бірі болды, оның құтқарылуы, бірнеше күн бұрын Белфасттағы "Ирландиялық кварталдың" – Геркулес көшесінің тұрғындарымен, осының дәлелі болуы мүмкін. МакКраккен 6 маусымда "Бостандықтың бірінші жылы" деп жариялады. Графтықта кең ауқымды жергілікті жиындар өтті, оның ішінде Баллимена мен Рэндалстаунды (сондай-ақ Лондондерри графтығындағы Магераны) басып алу да болды, бірақ олар үйлестіре алмай тұрып, көпшілігі қаруларын жасырып, өз шаруашылықтары мен жұмыс орындарына қайтып келді. Келесі күні кешке мәселе шешілді. МакКраккен төрт-алты мыңдық жасақпен, ауыр шығынға ұшырап, Антрим қаласын басып алуға тырысты, онда графтық судьяларының кездесуін күтпеген шабуылмен жоспарлаған болатын. Католик Қорғаушылары шықты, бірақ қалаға жасалған шабуыл кезінде Пресвитериандық Біріккен Ирландиямен туған шиеленіс кейбір дезертирліктерге және МакКраккеннің жоспарланған шабуылының кешігуіне себеп болуы мүмкін. Осы уақытта Корольдік әскерлері дайындалып, Лизбурндағы негізгі базасынан келген күштермен МакКраккенді күтпеген жерден шабуылдады.
The north did not respond to the call from Dublin and the south to rise on 23 May 1798. On 1 June, Robert Simms—one of the few United leaders still at liberty—resigned his county command in County Antrim rather than proceed without greater certainty of French assistance. The next day, when the remaining "colonels" still vacillated, junior officers turned to McCracken. McCracken's standing among Defenders may have urged his elevation: David Bailie Warden (who on 10 June was to lead the rebels against Newtownards) recalls his North Down command receiving a report that while the Antrim colonels were "adverse to action" the Defenders were "5,000 all ready for action". McCracken was one of the few Presbyterian leaders of the movement broadly known to Catholics, a possible measure of which was his rescue from Yeomanry in Belfast, just days before, by residents of the town's "Irish quarter", Hercules Street. McCracken proclaimed the "First Year of Liberty" on 6 June. There were widespread local musters in the county, including seizures of Ballymena and Randalstown (and in conjunction with them, of Maghera in County Londonderry), but before they could coordinate most were burying their arms and returning to their farms and workplaces. The issue had been decided by the following evening. McCracken, commanding a body of four to six thousand, failed, with heavy losses, to seize Antrim Town where he had planned to surprise a meeting of the county's magistrates. Catholic Defenders turned out, but in the march upon the town tensions with the Presbyterian United Irish may have caused some desertions and a delay in McCracken's planned assault. The Crown forces meanwhile prepared and were able to surprise McCracken with reinforcements from their main base in Lisburn.
Әскери соттың соты және өлім жазасы
МакКраккеннің қарындасы Мэри Энн оны қашқан кезде екі рет кездесіп, ақша және киім-кешекпен қамтамасыз етті. 18 маусымдағы хатында ол елдегі апатқа әкелген бөлініс дін емес, әлеуметтік теңсіздік екенін айтты: «Сіз елдің жағдайы туралы көптеген әңгімелер еститін боларсыз, оның қазіргі өкінішті жағдайының себебі – сатқындық, байлар әрқашан кедейлерді сатып жібереді».
McCracken's sister, Mary Ann, met with him twice while he was on the run, supplying him with money and clothes. In a letter to her, dated 18 June, he suggested that the fatal division in the country had been one, not of religion. but of class:You will no doubt hear a great number of stories respecting the situation of the country, its present unfortunate state is owing entirely to treachery, the rich always betray the poor
8 шілдеде Мэри Энн ағасының Каррикферг түрмесіне қамалғанын естіді. Ол екі серігімен бірге шетелдік кемеге отыруға тырысқанда ұсталған еді. 17 шілдеде әскери сотта Роберт Симмстің есімін атаудың орнына кешірімнен бас тартты. Ол сол күні інісімен бірге дарға асылатын әпкесіне, досы Томас Расселге (бес жылдан кейін осындай тағдырға ұшырайтын) өзінің «міндетін» орындағанын жеткізуін өтінді. Маккракен 17 шілде 1798 жылы 30 жасында Белфасттың Хай-стритіндегі (он жыл бұрын сенбілік мектепте сабақ берген) Базар үйінің алдына тіктелген дарға асылды. Ол отбасылық пастор Рев. Келберннің рәсімдік қызметін қалаған, бірақ өзін ұстай алмағандықтан, Келберн Рев. Стил Диксонға жүктеді, ол өзі де қамауда болған. Генридің соңғы сөздері қарындасы Мэри Энн МакКраккенге: «Расселге мен міндетімді орындағанымды айт». Базар үйінде бірнеше апта бұрын атылған Маккракеннің серіктерінің бастары қойылған: Антримде онымен бірге шайқасқан Джеймс Дики мен Джон Стори, сондай-ақ Баллинахинчтегі көшбасшылар Хью Граймс пен Гарри Байр. Алайда, генерал сэр Джордж Нюгент Маккракеннің денесін басын кесу арқылы одан әрі қорлауға жол бермеді. Ол мәйітті тез арада түсіріп алып, Мэри Эннге тапсырды. Ол хирург шақырып, інісін қайта тірілтуге тырысты, бірақ әрекеттері сәтсіз аяқталды. Фрэнсис Джозеф Биггер Маккракеннің қалдықтарын Белфасттағы Клифтон-стрит зиратында, Мэри Энн күтім алған қарындасы Мэри Энн мен қызы Мариямен (Мэри Боделлдің баласы деп есептеледі) бірге қайта жерледі. Джемми Хоуп 1798 жылы да, Роберт Эммет пен Томас Расселмен 1803 жылы көтерілісті жаңартқан тырысынан да аман қалды. Ол екі ұлын (біріншісі нәресте кезінде қайтыс болды) Генри Джой Маккракен Хоуп деп атады. «Біздің барлық көшбасшыларымыз бізді тастап кеткенде, - деп еске алады Хоуп, - Генри Джой Маккракен соңғы сәттерге дейін адал болды. Ол осы істің үмітсіздігіне жетекшілік етті».
On 8 July Mary Ann received news that her brother was in Carrickfergus Gaol. He had been seized with two companions hoping to embark on a foreign vessel. Court martialled on 17 July, he refused clemency in return for naming Robert Simms. His last request of his sister, who walked with him later that afternoon to the gallows, was that she convey to his friend Thomas Russell (who, five years later, was to suffer the same fate) the simple message that he had done his "duty". McCracken was hanged from gallows erected in front of the Market House on Belfast's High Street (where ten years before he taught his Sunday school) on 17 July 1798, aged 30. He had wanted the Rev. Kelburn, the family minister, to officiate, but unable to compose himself, Kelburn deferred to the Rev. Steel Dickson, himself under detention. Henry's last words were to his sister, Mary Ann McCracken "Tell Russell I did my duty". The Market House displayed the staked heads of McCracken's confederates executed weeks previously: James Dickey and John Storey who had fought with him at Antrim, and Hugh Grimes and Harry Byres, leaders at Ballynahinch. General Sir George Nugent, however, was to spare McCracken's body the further ignominy of decapitation. He allowed the body to be cut down quickly and entrusted it to Mary Ann. She arranged for a surgeon to resuscitate her brother but his efforts proved unavailing. Francis Joseph Bigger reinterred what he believed were McCracken's remains in Clifton Street Cemetery, Belfast, alongside his sister Mary Ann and his daughter Maria (thought to be the child of Mary Bodell) for whom Mary Ann had cared. Jemmy Hope, who survived both 1798 and his attempt with Robert Emmett and Thomas Russell to renew the insurrection in 1803, named two of his sons (the first having died in infancy) Henry Joy McCracken Hope. "When all our leaders deserted us", recalled Hope, "Henry Joy McCracken stood alone faithful to the last. He led the forlorn hope of the cause".