Кіріспе
Doctor Who сериалының «Кротондар» – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал Doctor Who-ның алтыншы маусымының төртінші сериалы, ол алғаш рет 1968 жылдың 28 желтоқсанынан 1969 жылдың 18 қаңтарына дейін апта сайын төрт бөлімге бөлініп көрсетілді. Сериалда уақыт саяхатшысы Екінші Доктор (Патрик Траутон) және оның серіктері Джейми МакКриммон (Фрейзер Хайнс) мен Зои Хериот (Венди Пэдбери) Гонд тайпасымен бірігіп, мыңдаған жылдар бойы Гондтарды өз қалаларында құлдыққа ұстаған кристаллдық шетелдіктер – Кротондарға қарсы күреседі.
The Krotons is the fourth serial of the sixth season of the British science fiction television series Doctor Who, which was first broadcast in four weekly parts from 28 December 1968 to 18 January 1969. In the serial, the time traveller the Second Doctor (Patrick Troughton) and his travelling companions Jamie McCrimmon (Frazer Hines) and Zoe Heriot (Wendy Padbury) battle alongside the Gond race against the crystalline aliens the Krotons, who enslaved the Gonds in their city for thousands of years.
Сюжет
Аты белгісіз планетада Гондтар деп аталатын тайпа Кротондардың құпия билігінде, олар өздерінің ең дарынды ақыл-ойымен "серіктес" ретінде қамтамасыз ететін көрінбейтін жаратылыстар. Гонд көшбасшысы Сельристің ұлы Тара ғана осы әдетке қарсы тұрады; бұрын серіктес болғандардың ешқайсысы қайтып келген жоқ және олар туралы ешқандай хабар жоқ. Екінші Доктор, Джейми және Зои таңдалған серіктес Абудың өліміне куә болады, ол есіктен шыққанда екі жақтан шашыратылған түтінмен жоғалып кетеді, және Вананы құтқару үшін араласады, оның тірі қалуын Сельрис пен Гондтарды Кротондардың олардың қоғамына тигізетін зиянды әсеріне көндіру үшін пайдаланады. Доктор бұл жағдайды "өздігінен жалғасатын құлдық" деп атайды, оның арқасында Гонд қоғамындағы ең дарынды адамдар алынып тасталған. Олардың білімінде, әсіресе химия саласында үлкен олқылықтар бар. Бұл жағдай Кротондар келгеннен бері көп жылдар бойы сақталып келеді, олар Гонд қаласының сыртындағы жерлерді ластаған уланды шығарды – Гондтар оны "Шөл" деп атайды – және халықтың көп бөлігін өлтірді. Тара жағдайдың алаңдаушылығын пайдаланып, көтеріліс бастайды және Білім залындағы Кротондардың Оқыту машиналарын шабуылдайды. Бұл кристалл зондты пайда болуға және Машиналарды қорғауға, сондай-ақ Гондтарды тоқтатуға ескертуге мәжбүрлейді. Зои Оқыту машиналарын сынап көреді және Кротондардың "серіктесі" болып таңдалады. Доктор да сол тағдырды қабылдайды және екеуі де Динотропқа шақырылады, онда олар психикалық шабуылға ұшырайды. Зои Кротондардың ақыл-ойының энергияға айналуын тапқан жолын анықтайды, ал Доктор Кротон ортасынан химиялық үлгілер алумен айналысады. Осы жағдай Динотроптың (Кротон ғарыш кемесі) ішіндегі химиялық резервуарлардан екі Кротонның пайда болуына себеп болады. Жаңадан құрылған Кротондар Джеймиді тұтқындайды, бірақ олардың нақты мақсаты – Доктор мен Зои, "Жоғары Ақылдылар", олар Динотроптан кетіп қалған. Бұрын Кротондарға адал болған кеңесшілер Илек пен Аксус олармен толыққанды соғыс үшін шақыруды бастайды және Гонд қоғамында бастамашылықты өз қолына алады. Сельрис биліктен шеттетіледі, бірақ толыққанды шабуыл оның халқына пайда әкелмейтінін ескертеді. Оның орнына ол машинаға төменнен шабуыл жасап, оның негізін тұрақсыздандыруды шешеді. Илек Сельристі тұтқындайды және Кротондармен келіссөздер жүргізу арқылы бақылауды қайта орнатады, егер оларға екі "Жоғары Ақылды" берілсе, олар кемелерін қуаттандыруға және басқаруға көмектесе алады. Зои мен Доктор Динотропқа мәжбүрленеді, ал Сельрис қайтыс болады, оларға Доктор Кротон резервуарларына қосатын қышқылдың құтысын береді. Сыртта Джейми мен ғалым Бета күкірт қышқылын қолданып, кеме құрылысына шабуыл жасайды. Бұл екі жақты шабуыл теллурға негізделген Кротондарды және олардың кемесін жояды. Динотроптар жоғалып кетеді, ал Гондтар ақыры бостандыққа шығады, оларды басқаруға Тараны таңдайды. Гондтарды болашаққа қатысты өз жауаптарын табуға қалдырып, Доктор, Джейми және Зои ТАРДИС-ке оралады. Холмс бастапқыда 1965 жылы "Тұрақ" сериалын BBC-ге жеке ғылыми-фантастикалық туынды ретінде ұсынған. Сериалдар бөлімінің басшысы Шон Саттон осы сериалды сол кезде BBC-нің қызығушылығын тудырмағандықтан қабылдамады, бірақ сценаристке оны Доктор Ху өндіріс кеңсесіне осы сериал үшін идея ретінде ұсынуды ұсынды. Холмс солай істеді, және оқиға редакторы Дональд Тош қызығушылық танытса да, сценарийлер сол кезде одан әрі дамытылмады. Бірнеше жылдан кейін, сценарий редакторы Терренс Дикс өндіріс кеңсесінің файлдарында осы оқиғаны табады және басқа сценарийлер орындалмаған жағдайда оны Холмспен бірлесіп жеке жоба ретінде дамытуды шешеді. Кейінірек оқиға орын алғанда (Дик Шарплздің "Prison in Space" сценарийі, қуыршақ күзетшілері бар әйелдер билік жүргізетін комедиялық антиутопиялық туынды, іске аспайтындығын дәлелдеді), Дикс осы сериалды өз басшыларына дайын өндіріс ретінде ұсына алды. Директор Дэвид Малони сериалдың орындалуға лайықты екеніне келісті, және ол шұғыл түрде ауыстыру ретінде камералардың алдына түсірілді. Роберт Ла'Бассиер – бұл Роберт Гранттың псевдонимі, ол Кротондардың бірі ретінде пайда болғандығы үшін осы атпен есептелуін сұрады. Планета бетіндегі көріністер Мальверн тауларындағы Танк карьері мен Англияның батысындағы карьерде түсірілді.
Қалыптастыру жазбалары
"Кротон" фильміне шақырылған актерлердің бірі – Филип Мадок, ол кейіннен 1969 жылғы "Соғыс ойындары" сериясында басқа рөлде, сондай-ақ Том Бейкердің "Төртінші дәрігерімен" бірге түскен басқа рөлдерде де пайда болды. Бета рөлін ойнаған актер Джеймс Кернкросс бұрын Уильям Хартнеллдің "Бірінші дәрігерімен" бірге "Үрейдің билігі" фильмінде Лемайтр рөлінде ойнаған.
Баспаға шығарылған
Терренс Дикс жазған осы сериалдың романы 1985 жылғы маусымда Target Books баспасынан шықты.
Үй медиасы
Бұл оқиға 1991 жылдың ақпанында VHS форматында жарық көрді. Саундтрек 2008 жылдың қарашасында CD форматында шықты. "Кротондар" 2012 жылдың 2 шілдесінде Ұлыбританияда DVD форматында жарық көрді. 1-аймақтың DVD-сі 2012 жылдың 10 шілдесінде шықты. "Кротондардың бірінші эпизоды" 16 мм тележазба фильмінің түпнұсқасы және 35 мм негатив түрінде сақталған. Жоғары сапалы 35 мм негативтен алынған VidFIREd көшірмесінен жасалған фрагменттерді "Ацтектер" DVD-сіндегі қалпына келтіру туралы деректі фильмде және 2003 жылы шыққан "Doctor Who" DVD-леріндегі 40 жылдық мерекелік музыкалық бейнебаянында көруге болады.
Саундтректің релизі
Брайан Ходжсонның BBC Radiophonic Workshop-тағы осы сериалдық туындысынан жасалған "ерекше дыбыстар" 2013 жылдың 13 мамырында CD және цифрлық жүктеу (Digital Download) түрінде, ал 2013 жылдың 24 мамырында 10 дюймдік винил пластинкасының шектеулі санымен жарық көрді.
Пікірлер
Маниядағы Кротондар.com