Американдық бизон: Дэвид Мамет пьесасы

Кіріспе

1975 жылы Дэвид Маметтің пьесасы

«Американдық бұқа» – американдық драматург Дэвид Маметтің 1975 жылы жазылған пьесасы. Оның тұңғыш көрсетілісі Чикаго қаласындағы Гудман театрында өнер көрмесі ретінде болды. Екі қосымша көрсетілімнен кейін 1977 жылы Бродвейдегі сахнада қойылды.

Сюжет

Бірінші акт шамамен сағат 11-де өтеді. Бүкіл ойын өтетін қоқыс дүкенінің иесі Дон бір клиентке 90 долларға бизоналық никельді сатты, бірақ қазір оның құны әлдеқайда көп деп күдіктенді. Ол өзінің жас серігі Бобпен (біреулер оны Бобби деп атайды) бірге монетаны ұрлап алуды жоспарлайды. Боб клиенттің үйін қадағалап отырды және ол демалыс күндері чемоданмен кеткенін хабарлады. Доның покер досы Тейч келіп, жоспарды біледі. Ол Донды Бобтың тәжірибесіз және ұрлық жасауға сенуге болмайтынына сендіреді және өзін Бобтың орнын басатын ретінде ұсынады. Тейч бүкіл монеталар жинағын және одан да көп нәрсені ұрлауды ұсынады. Дон олардың покер досы Флетчерді Тейчпен бірге баруға мәжбүрлейді. Тейч Флетчерсіз де жұмыс істей алатынын айтады. Екінші акт сол күні түн ортасынан сәл бұрын өтеді. Тейч пен Дон ұрлық үшін соңғы дайындықты жасайды, ал Флетчер кешігіп келеді. Тейш Донға Флетчердің өтірікші және картада алдап ойнайтынын айтады және өздігінен ұрлық жасауға дайындалады. Боб дүкенге келгенде, Дон оны қаруын алып кетпеуге көндіруге тырысады. Ол Донға сатып алушыға сатқанға ұқсас буфлондардан жасалған никельді сатуға тырысады. Ол ақшаны қайдан алғанын сұрағанда, Боб жасырын жауап береді. Тейч Боб пен Флетчердің өздерінің ұрлықтарын Дон мен Тейчтің артында ұйымдастырып, аяқтағанын күдіктенеді. Ол Бобтан Флетчердің қайда екенін сұрайды. Боб оған Флетчерді "кейбір мексикалықтар" тонағанын және ауруханада екенін айтады, бірақ Дон ауруханаға қоңырау шала салғанда, оның қабылдануы туралы ешқандай дерек жоқ. Боб аурухананың атын қате атаған болса керек, бірақ күдікті Тейч оны металл затымен шапағатына тигізеді. Тағы бір досы Бобтың әңгімесін растап, аурухананың атын дұрыс атады. Дон ауруханаға хабарласып, Флетчердің сынды жауы бар екенін растайды. Боб клиенттің чемоданмен кетіп бара жатқанын және екінші тыйынды ақша сатушыдан сатып алып, Донмен клиентті бақылай алмағаны үшін онымен татуласу үшін жасағанын мойындайды. Дон Тейхті Бобты жарақаттағаны үшін ескертеді және оны ауруханаға апару үшін машинасын алуға бұйырады.

Act I takes place at about 11 a. m. Don, who owns the junk shop where the entire play takes place, has sold a buffalo nickel to a customer for $90 but now suspects it is worth considerably more. He and his young gofer, Bob (sometimes called Bobby), plan to steal the coin back. Bob has been keeping watch on the customer's house and reports that he has left for the weekend with a suitcase. Teach, a poker buddy of Don's, arrives and learns of the scheme. He persuades Don that Bob is too inexperienced and untrustworthy for the burglary, and proposes himself as Bob's replacement. Teach suggests they steal the whole coin collection and more. Don insists on their poker buddy Fletcher going with Teach. Teach continues to argue that he can do the job without Fletcher. Act II takes place a little before midnight on the same day. Teach and Don make final preparations for the burglary while waiting for Fletcher, who is late. Teach tells Don that Fletcher is a liar and a cheater at cards, and prepares to go commit the burglary on his own. Don tries to persuade him not to take his gun with him when Bob appears at the store. He attempts to sell Don a buffalo nickel, similar to the one Don had sold the customer. When asked where he got the coin, Bob is evasive. Teach suspects that Bob and Fletcher have organized and completed their own burglary behind Don and Teach's backs. He asks Bob where Fletcher is. Bob tells him that Fletcher was mugged by "some Mexicans" and is in a hospital, but when Don calls the hospital, they have no record of his admission. Bob claims that he must have been mistaken about the name of the hospital, but the suspicious Teach strikes him on the head with a metal object. Another friend calls, corroborating Bob's story and naming the correct hospital. Don calls the hospital and confirms that Fletcher has been admitted with a broken jaw. Bob confesses that he made up the story about the customer leaving with a suitcase, and that he bought the second nickel from a coin dealer in order to make up with Don for his failure to keep tabs on the customer. Don admonishes Teach for wounding Bob and orders him to get his car so they can take him to the hospital.

Стиль

Маметтің жазу стиліне сай, пьесадағы диалог кейде қысқа да, көбінесе дөңгелек тілмен келеді. Тейч "қатындар" деген сөзді көп рет қайталаса, Дон мен Тейч "бір жағынан" деген сөзді тіпті көп қолданады. Нәсілдік айыптаулар да пайдаланылады. Ал жас Бобби тек өте қиын жағдайларда ғана "бір жағынан" дейді: ұрып-соққаннан кейін және Донниден соңғы рет кешірім сұрағанда. Маметтің қатыгез сөздері қорқыту үшін емес, оның кейіпкерлерінің "қатыгез поэзиясының" ажырамас бөлігі болып табылады, жиі серіктесі Грегори Мошердің айтуынша, ол "төменгі топтың тілінен иамбикалық пентаметрді шығарған". Кейіпкерлердің кейде дөңгелек лексикасы, сондай-ақ, олардың қатыгез ортасына қарсы психологиялық қорғаныс құралы ретінде қарастырылуы мүмкін. Авторлық қосымша нұсқаулар түсінікті және сөздерді қалай оқу керектігін көрсетпейді.

Өндірістер

"Американдық Буффало" 1975 жылдың 23 қарашасында Чикагодағы Гудман театрының ІІ сахнасында дебют жасады, режиссері Грегори Мошер, актерлік құрамында Уильям Х. Мейси (Бобби), Бернард Эрхард (Тейч) және Дж. Дж. Джонстон (Донни) болды. Спектакльдің алғашқы көрсетілімі 1976 жылдың 26 қаңтарында Сент-Клемент шіркеуіндегі Театрда Бродвейден тыс өтті және 1976 жылдың 7 ақпанында жабылды. Режиссері Грегори Мошер, актерлік құрамында Майк Келлин (Тейч), Майкл Иган (Донни) және Дж. Т. Уолш (Бобби) болды. Спектакль 1977 жылдың 8 ақпанында Этель Бэрримор театрында Бродвейде алғашқы көрсетілімін жасады, 1977 жылдың 16 ақпанында ресми түрде қойылды және 122 қойылымнан кейін 1977 жылдың 11 маусымында жабылды. Режиссері - Улу Гросбард, актерлік құрамында Роберт Дювалл (Тейч), Кеннет Макмиллан (Донни) және Джон Савидж (Бобби) болды. Декорацияларын Санто Локасто, жарығын Жюль Фишер жасады. 1981 жылдың маусымында спектакль Бродвейден тыс "Circle in the Square" театрында (Downtown) қайта қойылды, басты рөлдерді Аль Пачино (Тейч), Томас Уэйтс (Бобби) және Клифтон Джеймс (Донни) ойнады. Бұл қойылым 1980 жылы Коннектикут штатының Нью-Хейвен қаласында Лонг-Уорф театрында көрсетілді. Пьеса Бродвейдегі Бут театрында 1983 жылдың 20 қазанынан 1984 жылдың 4 ақпанына дейін қайтадан қойылды. Режиссері Арвин Браун, актерлік құрамында Аль Пачино (Уолтер Коул, Тейч деп аталды), Джеймс Хейден (Бобби) және Дж. Дж. Джонстон (Донни Дуброу) болды. Бұл қойылым 1984 жылғы "Тони" сыйлығына "Жаңа қойылым" (Play or Musical) номинациясына ұсынылды, ал Аль Пачино 1984 жылғы "Drama Desk Award" сыйлығына "Пьесадағы үздік актер" номинациясына ұсынылды. Осы қойылымның 8 қарашадағы көрсетілімінде Хейден өнері үшін тұрғындардың ыстық ықыласына бөленді; алты сағаттан кейін ол өзінің Үстіңгі Батыс жағындағы пәтерінде ажырасқан әйелімен телефон арқылы сөйлесіп жатқанда героиннің шамадан тыс дозасынан қайтыс болды. Оның орнына дублері Джон Шепард келді. Пьеса 2000 жылдың 28 қаңтарынан 26 ақпанына дейін Лондондағы Донмар қоймасында қойылды. Басты рөлдерді Уильям Х. Мейси (Тейч), Филип Бейкер Холл (Донни) және Марк Уэббер (Бобби) ойнады, режиссері - Нил Пеп. Бұл қойылым 2000 жылдың наурыз айында Атлантик театры компаниясының Бродвейден тыс театрына көшірілді және 2000 жылдың 21 мамырында жабылды. (Мамет пен Мейси Атлантик театры компаниясының негізін қалаушылары.) Тағы бір қойылым 2002 жылдың сәуір/мамыр айларында Манчестердегі Royal Exchange театрында өтті, режиссері Грег Херсов. Онда Майк МакШейн Донни, Бен Китон Тейч және Пол Попплвелл Бобби рөлін сомдады. Бен Китон "Үздік актер" сыйлығын жеңіп алды, ал Пол Попплвелл Манчестер театрлық сыйлықтары (M. E. N.) және тележүргізушілер сыйлықтарының "Үздік қосалқы актер" номинациясына ұсынылды. 2008 жылы Бродвейде қайта жаңғыртылған бұл спектакльде Седрик Әзілші, Хейли Джоэл Осмент және Джон Легуизамо ойнады, бірақ ол сегіз қойылымнан кейін жабылды. Спектакль Лондонның Вест-Эндедегі Уиндэм театрында қойылды, режиссері Дэниел Эванс, ал басты рөлдерді Джон Гудман (Донни), Дэмиан Льюис (Тейч) және Том Стерридж (Бобби) ойнады. Көрсетілім 2015 жылдың 17 сәуірінен 27 маусымына дейін жалғасты. Бродвейдегі тағы бір қайта жаңғыру, режиссері Нил Пеп, ал басты рөлдерді Лоренс Фишберн, Сэм Роквелл және Даррен Крисс сомдады. Circle in the Square театрында 2020 жылдың наурыз айында алдын ала көрсетілімдер басталып, ресми ашылу 14 сәуірде өтуі тиіс болған, бірақ COVID-19 пандемиясының салдарынан өндіріс тоқтатылды. 2021 жылдың қазан айында өндірістің 2022 жылдың 22 наурызында алдын ала көрсетілімдерді бастайтыны және ресми ашылу 14 сәуірге белгіленгені хабарланды. Ақырында, жоғарыда аталған актерлік құрам мен режиссердің қатысуымен 2022 жылдың 22 наурызында 16 апталық өндіріс басталды, соңғы қойылым 2022 жылдың 10 шілдесіне белгіленді. Сэм Роквелл 2022 жылғы "Тони" сыйлығына "Тейч" рөлі үшін "Үздік басты актер" номинациясына ұсынылды.

American Buffalo opened in Chicago at the Goodman Theatre Stage II on November 23, 1975, directed by Gregory Mosher with a cast that featured William H. Macy (Bobby), Bernard Erhard (Teach), and J. J. Johnston (Donny). The play premiered Off Broadway at the Theatre at St. Clement's Church on January 26, 1976 and closed on February 7, 1976. Directed by Gregory Mosher, the cast featured Mike Kellin (Teach), Michael Egan (Donny) and J. T. Walsh (Bobby). The play premiered on Broadway at the Ethel Barrymore Theatre on February 8, 1977 in previews, officially on February 16, 1977, and closed on June 11, 1977 after 122 performances. Directed by Ulu Grosbard, the cast featured Robert Duvall (Teach), Kenneth McMillan (Donny), and John Savage (Bobby). Sets were by Santo Loquasto and lighting by Jules Fisher. The play was produced again Off Broadway at the Circle in the Square (Downtown) in June 1981, starring Al Pacino as Teach, Thomas Waites (Bobby) and Clifton James (Donny) and directed by Arvin Brown. This production ran at the Long Wharf Theater, New Haven, Connecticut, in 1980. The play was revived on Broadway at the Booth Theatre, running from October 20, 1983 (previews) to February 4, 1984. Directed by Arvin Brown, the cast starred Al Pacino (Walter Cole, called Teach), James Hayden (Bobby) and J. J. Johnston (Donny Dubrow). The production was nominated for the 1984 Tony Award, Revival (Play or Musical), and Pacino was nominated for the 1984 Drama Desk Award, Outstanding Actor in a Play. During the November 8 performance of this run, Hayden received a standing ovation for his performance; six hours later, he died of a heroin overdose while on the phone with his estranged wife while in his Upper West Side apartment. He was replaced by his understudy, John Shepard. The play was presented at the Donmar Warehouse, London, from January 28, 2000 to February 26, starring William H. Macy (Teach), Philip Baker Hall (Donny) and Mark Webber (Bobby), directed by Neil Pepe. This production transferred to Off Broadway at the Atlantic Theatre Company in March 2000 and closed on May 21, 2000. (Mamet and Macy are co founders of the Atlantic Theatre Company.) Another production was in April/May 2002 at Royal Exchange, Manchester, directed by Greg Hersov. It featured Mike McShane as Donny, Ben Keaton as Teach, and Paul Popplewell as Bobby. Ben Keaton won Best Actor and Paul Popplewell was nominated for Best Supporting Actor at the Manchester Theatre Awards (M. E. N.) & TV Awards. The play was revived on Broadway in 2008 and starred Cedric the Entertainer, Haley Joel Osment, and John Leguizamo, but it closed after eight performances. The play was produced at Wyndham's Theatre in the West End, London, directed by Daniel Evans and starring John Goodman as Donny, Damian Lewis as Teach, and Tom Sturridge as Bobby. The show ran from 17 April to 27 June 2015. Another revival on Broadway, directed by Neil Pepe and starring Laurence Fishburne, Sam Rockwell and Darren Criss at the Circle in the Square Theatre was set to begin previews in March 2020 with an official opening on April 14, but the show suspended production due to the COVID 19 pandemic. In October 2021, it was reported that the production would begin previews on March 22, 2022 with an official opening set for April 14. In the end, the production with the aforementioned cast & director began a 16 week run on March 22, 2022 with a final performance set for July 10, 2022. Sam Rockwell was nominated for a 2022 Tony Award for Best Lead Actor in a play for his performance as Teach.

Орындаушылар тізімі

Персонаж Гудман театры, Чикаго 1975 Оригиналды Бродвей құрамы 1977 Бродвейдің алғашқы қайта қойылымы 1983 Донмар қоймасы, Лондон 2000 Бродвейдің екінші қайта қойылымы 2008 Уиндхам театры, Лондон 2015 Бродвейдің үшінші қайта қойылымы 2022 Ұстаз Бернард Эрхард Роберт Дювалл Ал Пачино Уильям Х. Мейси Джон Легизамо Дэмиан Льюис Сэм Роквелл Донни Дж. Дж. Джонстон Кеннет Макмиллан J. Дж. Джонстон Филип Бейкер Холл Седрик ойыншы Джон Гудман Лоуренс Фишберн Бобби Уильям Х. Мейси Джон Савидж Джеймс Хейден Марк Веббер Хейли Джоэл Осмент Том Стерридж Даррен Крисс

Сыни жауап

1983 жылы "Нью-Йорк Таймс" газетінің сыншысы Фрэнк Рич бұл қойылымды "соңғы он жылдықтағы ең жақсы американдық пьесалардың бірі" деп атады. Рич бұған дейін 1981 жылы Бродвейден тыс қойылымды рецензиялап, пьесаны "ұлы" деп бағалап, былай деп жазған: "Дегенмен, пьеса – бұл мәні бар нәрсе. "Ештеңе", "керемет", "жоқ" сияқты, сондай-ақ төрт әріптен тұратын сөздерді қолданып, ең қарапайым лексикамен жұмыс істеген Мамет мырза өзіне тән сауатсыздыққа бой алдырған, комикалық ритмімен, өмір мен өлім күресін, қайғы мен тіпті мейірімділікті қамтитын бір әлемді жасай білді. "Америкалық Буффало" пьесасында ол американдық мифтердің ең ірілерін жарылысқа ұшыратуға жететін, сырттай қарағанда шағын трагедияны жасады". Бұл қойылым 1977 жылы Нью-Йорк драма сыншылары шеңберінің сыйлығын, "Ең үздік американдық пьеса" номинациясын жеңіп алды. 1977 жылғы Бродвей қойылымы екі "Тони" сыйлығына ұсынылды: "Ойынды ең жақсы режиссуралағаны" және "Ең үздік сахналық безендіруі" (Санто Локасто). Ол төрт "Drama Desk Award" номинациясын алды, оның ішінде "Үздік жаңа пьеса (америкалық)" және "Үздік сахналық дизайн" номинацияларында жеңіске жетті. Дж. Дж. Джонстон Донни рөлін сомдағаны үшін "Театр әлемі" сыйлығын алды. 1983 жылғы қайта қойылым "Тони" сыйлығына, "Ең жақсы қайта қойылым" және "Drama Desk Award" сыйлығына, "Пьесадағы ең үздік актер" (Пачино) номинацияларына ие болды. 2022 жылғы қайта қойылым "Тони" сыйлығына, "Пьесаның ең жақсы қайта қойылымы", "Пьесадағы ең үздік актерлік шеберлігі" (Сэм Роквелл), "Пьесаның ең жақсы режиссері" (Нил Пепе), "Пьесаның ең жақсы сахналық дизайны" (Скот Паск) номинацияларын алды.

Фильмге бейімделу

Пьеса 1996 жылы Дэннис Франц (Дон), Дастин Хоффман (Укытушы) және Шон Нельсон (Бобби) қатысқан фильмге көшірілді.