Буганда патшалығының қабака тағы және екі билеуші туралы дәстүрлер

Кіріспе

Буганда патшасының атағы, Уганда. Кабака – Буганда Корольдігінің патшасының атағы. Баганда дәстүріне сәйкес, оларды екі патша билейді, біреуі рухани, екіншісі – дүниелік. Рухани, немесе табиғаттан тыс патша Патшалық барабандармен, «Муджагузо» деп аталатын патшалық белгілермен бейнеленеді. Олар әрқашан бар болғандықтан, Буганданың кез келген уақытта патшасы болады. «Муджагузоның», кез келген патша сияқты, өз сарайы, шенеуніктер, қызметшілер және сарай күзетшілері бар. Дүниелік, адам патша Буганда патшасы болып жариялану үшін Патшалық барабандарда арнайы мәдени рәсімдер орындауы керек. Патшалық әулетке жаңа мүше туғанда, патшалық барабандарды белгілі бір рудан арнайы таңдалған барабаншылар соғып, патшалыққа бағынышты халыққа жаңа туған сәби туралы хабар береді. Сол Патшалық барабандар биліктегі патшаның қайтысы туралы ресми түрде хабарлау үшін де соғылады. Буганда мәдениетінде патша өлмейді, ол орманда жоғалады. Буганданың патшалық қабірлерінде, мысалы Касуби және Вамала қабірлерінде, орманға апаратын кіреберіс көрсетіледі. Кіреберістен тысқары қарау – тыйым салынған. Сонымен қатар, Баганданың Буганда Корольдігін билейтін екі патшаға қатысты ерекше дәстүрі бар, ол Кабака Тебандеке қайтысынан кейін басталды (шамамен 1704 – 1724 ж.ж.). Кабака Тебандеке қайтыс болғаннан кейін, оның орнына Буганданың екі патшасы келді: біріншісі – оның туысы Кабака Ндаула Нсобия (шамамен 1724 – 1734 ж.ж.), ол дүниелік патша болды, ал екіншісі – оның жалғыз тірі қалған ұлы Джума Катебе, ол рухани патша болды. Джума Катебе (кейде Джума Катебе деп те жазылады) бастапқыда Кабака тағының бір бөлігі болған рухани дін қызметкерінің лауазымын атқарды. Кабака Тебандеке қайтыс болғаннан бері, екі патша әулеті осы күнге дейін үзбей жалғасып келеді. Джума Катебе – Буганда Корольдігінің рухтары мен рухани күштерінің патшасы. Қазіргі биліктегі рухани патша да Кабака Тебандекенің жалғыз тірі қалған ұлы Джума Катебе есімді болды. Дүниелік патшаның таққа отырғызылуы аяқталғаннан кейін, рухани патшаның (Джума Катебе) таққа отырғызылуы да жүзеге асырылады. Рухани патша Джума Катебе, биліктегі дүниелік патша қайтыс болғаннан кейін, жаңа дүниелік патшаны таққа отырғызу рәсіміне қатысады. Джума Катебенің рухани күші Кабака Тебандекеден бастау алады. Джума Катебе үнемі «масироға», яки Бундекеде орналасқан Кабака Тебандекенің сарайлы қабіріне немесе жерлеу орнына барып, Бусиродағы (Уганданың Вакисо ауданының бір бөлігі) Мерерада арнайы діни рәсімдер орындайды.

Title of the king of Buganda, Uganda

Kabaka is the title of the king of the Kingdom of Buganda. According to the traditions of the Baganda they are ruled by two kings, one spiritual and the other secular. The spiritual, or supernatural, king is represented by the Royal Drums, regalia called Mujaguzo and, as they always exist, the Buganda at any time will always have a king. Mujaguzo, like any other king, has his own palace, officials, servants and palace guards. The material, human prince has to perform special cultural rites on the Royal Drums before he can be declared king of Buganda. Upon the birth of a royal prince or princess, the Royal Drums are sounded by drummers specially selected from a specified clan as a means of informing the subjects of the kingdom of the birth of a new member of the royal family. The same Royal Drums are sounded upon the death of a reigning king to officially announce the death of the material king. According to Buganda culture, a king does not die but gets lost in the forest. Inside Buganda's royal tombs such as the Kasubi Tombs and the Wamala Tombs, one is shown the entrance of the forest. It is a taboo to look beyond the entrance. Additionally, there is another specific tradition of the Baganda concerning the two kings who rule the Kingdom of Buganda that began after the death of Kabaka Tebandeke (c. 1704 – c. 1724). When Kabaka Tebandeke died, he was succeeded by two kings of Buganda; the first was his cousin Kabaka Ndawula Nsobya (c. 1724 – c. 1734) who became the material king and the second was his only surviving biological son Juma Katebe who became the spiritual king. Juma Katebe (sometimes spelt Juma Kateebe) held the spiritual priesthood which was originally part of the throne of the Kabaka. Since the death of Kabaka Tebandeke, the two lines of kings have been in perpetual succession to date. Juma Katebe is king over the spirits or the spiritual forces of the Buganda kingdom. The current reigning spiritual king is also named "Juma Katebe" after the name of the historical only surviving biological son of Kabaka Tebandeke who was named Juma Katebe. When the coronation of the material king is done, the coronation of the spiritual king (Juma Katebe) is also done. The Juma Katebe, the spiritual king, is involved in the traditional procedures to crown the new material king after the death of a reigning material king. The Juma Katebe’s spiritual power originates from Kabaka Tebandeke. The Juma Katebe regularly visits the "masiro" or palace tomb or burial ground of Kabaka Tebandeke located in Bundeke, Merera in Busiro (part of Wakiso district of Uganda) to perform special religious ceremonies.

Патшаларды сайлау

Бугандада мұрагер ханзадаға тең келетін ұғым жоқ. Барлық ханзадалар билік басындағы монархтың өлімінен кейін жаңа патша таққа отырғызылғанға дейін тең қарастырылады. Бірақ, билік құрған патшаның кезінде, жас ханзадалардың мінез-құлқы мен қасиеттерін зерттеу үшін арнайы кеңес құрылады. Билік құрған патша, арнайы кеңестің ұсынымымен, өзінің ізбасары болатын бір ханзаданы таңдайды. Құпия салтанатта таңдалған ханзадаға арнайы тексеру кеңесінің басшысы арнайы қабық матасын табыс етеді. "Болашақ патшаның" есімін арнайы кеңес билік құрған патшаның өліміне дейін құпия сақтайды. Барлық ханзадалар мен ханшайымдар қайтыс болған патшаның салтанатты түрде жатқан денесін көруге шақырылғанда, таңдалған ханзада марқұм патшаның денесін арнайы қабық матасымен жауып, өзін тақ мұрагері ретінде таныстырады. Баганда халқының балалары дәстүр бойынша өздерінің биологиялық әкелерінің руын қабылдайды. Буганданың Кабакасы (патшасы) руын анасынан алады деген жалған түсінік бар. Кейбіреулер тіпті Буганданың патшалық отбасы аналық желі бойынша жалғасқан дейді. Бұл екі пікір де дұрыс емес. Кабаканың "Олулуангира" деп аталатын жеке руы бар. Бұл рудың еркек мүшелері абалангира, ал әйел мүшелері абамбеджа деп аталады. Бұл қате түсінік, себебі патшалық руда басқа Баганда руларында бар тотем жоқ. Дегенмен, тотемді румен шатастыруға болмайды. Тотем – бұл тек символ, ал ру – генеалогия мәселесі. Патшалық рудың Кинтуға дейінгі әкелік желі бойынша өз шежіресі бар. Дәстүр бойынша Кивеева деп аталатын тұңғыш ханзадаға патша болуға рұқсат берілмейді. Бұл оны тақ үшін күреске тырысқандардың кез келген қастандығынан қорғау үшін мұқият жоспарланған. Оның орнына, оған патша отбасы мен мемлекеттік істерде атқаруға арналған ерекше міндеттер беріледі. Осылайша, таққа мүмкін болатын мұрагердің аты құпия болып қалады.

Buganda has no concept equivalent to the Crown Prince. All the princes are equally treated prior to the coronation of a new king following the death of a reigning monarch. However, during the period of a reigning king, a special council has the mandate to study the behavior and characteristics of the young princes. The reigning king, informed by the recommendation of the special council, selects one prince to be his successor. In a secret ceremony, the selected prince is given a special piece of bark cloth by the head of the special verification council. The name of the "king to be" is kept secret by the special council until the death of the reigning king. When all the princes and princesses are called to view the body of the late king lying in state, the selected prince lays the special piece of bark cloth over the body of the late king, revealing himself as the successor to the throne. By tradition, Baganda children take on the clan of their biological fathers. It is a common misconception that the Kabaka (king) of Buganda takes his clan from his mother. Some go as far as saying that Buganda's royal family was matrilineal. Neither of these assertions is true. The Kabaka has his own clan which is called the royal clan "Olulyo Olulangira". Members of this clan are referred to as abalangira for males and abambejja for females. The misconception arose in part because the royal clan has no totem which is something that all other Baganda clans have. However, the totem should not be confused with the clan. The totem is just a symbol but the clan is a matter of genealogy. The royal clan has its own genealogy traced along the patrilineal line, extending all the way back to Kintu. The firstborn prince, by tradition called Kiweewa, is not allowed to become king. That was carefully planned to protect him against any attempted assassinations in a bid to fight for the crown. Instead, he is given special roles to play in the matters of the royal family and kingdom. Thus, the name of the possible successor to the throne remains secret.