Кіріспе

Ресейдегі расизм көбінесе этникалық ресейлік емес азаматтарға, иммигранттарға немесе туристерге қатысты теріс көзқарастар мен кейбір ресейліктердің оларға қарсы жасаған жағымсыз әрекеттері түрінде көрінеді. Дәстүрлі ресейлік расизмге антисемитизм, татарфобия, сондай-ақ Кавказ, Орталық Азия, Шығыс Азия және Африка халықтарына деген жаулық сезімі кіреді. Біріккен Ұлттар Ұйымының мәліметінше, Ресейдегі иммигранттар саны 11,6 миллионнан асып, әлемде үшінші орында тұр. Елдегі халық санының азаюы және этникалық ресейліктер арасындағы туу көрсеткішінің төмендігі мен өлім-жітімнің жоғары деңгейіне байланысты, Ресей үкіметі соңғы он жылда елге иммиграцияны арттыруға тырысты, нәтижесінде миллиондаған мигрант, негізінен бұрынғы кеңестік мемлекеттерден Ресейге келді, олардың көпшілігі заңсыз және құжаттары жоқ. Полиция тарапынан күшті қысым көрсеткенінің нәтижесінде 2009 жылдан бастап Ресейде расистік әрекеттердің саны төмендеді. 2016 жылы Ресейде жеккөрушілік қылмыстардың айтарлықтай азайғаны туралы хабарланды.

Ксенофобия

XIX ғасырдың соңында, әсіресе Польшада ұлтшылдық көтерілістер болғаннан кейін, үкімет орыс тілінде сөйлейтін этникалық азшылықтарға деген жаттық сыртқы көрінісін танытты. Үкімет басқа тілдердің қолданылуын шектеуге шешім қабылдады және орыс тілінде сөйлейтін емес азшылықтарды орысшаландыруды талап етті. XX ғасырдың басында көптеген еуропалық еврейлер Ресей империясының батыс шебінде, қазіргі Польша, Литва, Беларусь және көршілес аймақтарды қамтитын «Жерлену аймағында» өмір сүрді. 1917 жылғы революция мен одан кейінгі азамат соғысы кезінде көптеген погромдар болды, бұрынғы Ресей империясының аумағында жасалған қатыгездіктер салдарынан шамамен 70 000 – 250 000 еврей азаматы қаза тапты, еврей жетімдерінің саны 300 000-нан асты. 2000 жылдары ондаған мың адам Ресейдегі неонацистік ұйымдарға қосылды. Ресей азаматтарына (Кавказ халықтары, Сібір мен Ресейдің Шығыс аймақтарының жергілікті халықтары және т.б.) және африкалық, Орталық Азиялық, Шығыс Азиялық (Вьетнам, Қытай және т.б.) және еуропалық (украиндықтар және т.б.) Ресей азаматы емес адамдарға қатысты расизм маңызды мәселе болып табылады. 2016 жылы «Еркін Еуропа/Еркіндік радиосы» Ресейдегі ксенофобияны зерттейтін мамандар жеккөрушілік қылмыстардың «көзге түретіндей» азайғанын тіркегенін хабарлады, себебі билік оңшыл топтарға қысымды күшейтті. 1996, 2004 және 2012 жылдары жүргізілген сауалнамалардың нәтижелеріне сүйене отырып, Ханна С. Чапман және басқалар ресейліктердің жеті топқа деген жағымсыз көзқарасының үнемі артып келе жатқанын хабарлады. Мәскеу тұрғындары ерекше ксенофобиялық көзқарастарды көрсетті.

Баспагерлер мен мерзімді басылымдар

Неопагандық, расистік, антисемиттік және антихристиандық сипаттағы әдебиетті 1994 жылы ресми тіркелген, неопагандық публицист Александр Аратов (Огнев) құрған Мәскеу баспасы "Русская правда" шығарады. Баспахананың мақсаты – "арийлік славяндық орыс мәселелеріне арналған әдебиетті басып шығару және тарату". Көбінесе "Русская правда" газетін жариялайды. "Русская правда" баспасының басшылары ресейлік неопаганизмнің негізін қалаушылардың бірі Алексей Добровольскийді (Доброслав) жарнамалады. 1997 жылы ресейлік неопаганизмнің негізін қалаушылардың бірі Валерий Емельянов, шағын топтасымен бірге Аратовтың кішкентай қозғалысына қосылып, "Русская правда" газетінің бас редакторы болды. 1997 жылдан бері Аратовтың өкілдігіндегі "Русская правда" баспасы, Калуга славян қауымы және басқа да топтармен бірге ірі неопагандық SSO SRV бірлестігінің ядросын құрады. 2001 жылдың күзінде Халықтық Ұлттық партиясының және Ресей Ұлттық Бірлігінің бұрынғы жетекшілері, сондай-ақ "Русская правда" газетінің редакторлары Ресейдің Ұлттық Күш партиясын құру үшін бірікті. Тарихшы Виктор Шнирелман баспаны және "Русская правда" газетін антисемиттік деп сипаттайды. "Белые Альвы" баспасы расистік әдебиет шығарады. Санкт-Петербургте "Белые Альвы" баспасының кітаптарын "За Русское дело" газеті таратып жүрді. Санкт-Петербургтік құқық қорғаушылар Руслан Линков және Юрий Вдовин "Белые Альвы" баспасынан "нацистік сипаттағы әдебиеттің түрлерін" жариялау фактілерін тексеруді талап етіп, билік органдарына бірнеше рет жүгінді. 1999 жылы Владимир Авдеев (нордік нәсілдің басымдығы туралы "расология" ілімінің авторы) "Белые Альвы" баспасынан "Расалық ой-пікір кітапханасы" атты кітап сериясын бастады, оның аясында орыс нәсіл теорияшыларының және батыстық нәсіл теориясының классиктерінің еңбектерін жариялады; атап айтқанда, ол 20 ғасырдың басындағы танымал расистік жазбаларды қайта басып шығарды, мысалы Людвиг Вольтманның "Саяси антропологиясы" және нацистік кезеңдегі нәсілдік антропологияның пропагандисі Ханс Ф.К. Гюнтердің еңбектері. DK тобының негізін қалаушы Сергей Жариков рок мәдениетінің пұтқа табынушылық сипаты туралы жазып, ұлттық идеяны және мессианизмді қолдады. Академик Борис Рыбаковтың еңбектеріне сілтеме жасап, ол орыс жерінің тәуелсіздігі үшін күреске неопагандық идеологияның ең қолайлы екенін дәлелдеді. Жариков нео-нацистік "Attack" журналының баспашысы болды. Соңғы жылдары фашистік "Русский реванш", нео-нацистік "Земщина" және расистік "Дәулет мұрасы" газеттері жарық көрді. "Книжный мир" баспасы нәсілдік идеяларды таратумен айналысады.

Африкалықтар

Совет Одағы кезінде африкалықтарға қатысты ресми көзқарас, оның интернационалистік бағытының арқасында, формалды түрде бейтарап болды. Африканың отаршылдықтан босауына қолдау көрсету мақсатында Кеңес Одағы Африка мемлекеттерінің таңдаулы азаматтарына тегін білім беру мүмкіндігін ұсынды. Бірақ, Кеңес Одағына келгеннен кейін, бұл студенттер қоғамның барлық топтарынан күнделікті расизмге ұшырады. 1963 жылы Мәскеуде африкалық студенттер қара терілі ер адамның қазасына қарсы спонтанды наразылық акциясын ұйымдастырды, ол онымен қарым-қатынас жасаған әйелдің отбасы тарапынан өлтірілген болатын. 2006 жылы кейбір алмасу студенттері "маймыл" деп қорлау жиі кездесетінін, сондықтан олар осы фактілерді хабарлауды тоқтатқанын мәлімдеді. 2010 жылы Жан Сагбо Ресейде үкіметке сайланған алғашқы қара нәсілді адам болды. Ол Мәскеудің солтүстігіндегі Новозавидово ауылының муниципалдық кеңесінің мүшесі. 2013 жылы Дума депутаты Ирина Роднина Twitter желісінде Обаманың қолында банан бар суретін жариялады. Татарстандағы татарларға тиесілі бір супермаркет американдық президент Обаманы маймыл түрінде бейнелейтін күнтізбелерді сатты және бастапқыда осы күнтізбе үшін кешірім сұраудан бас тартты. Бірақ, кейін кешірім сұрауға мәжбүр болды. 2016 жылдың ортасында АҚШ пен Ресей арасындағы қарым-қатынас шиеленіскеннен кейін, Татарстанның мұз фабрикасы "Обамка" (кішкентай Обама) деген мұздықты шығарды, оның қаптамасында сырға киген қара баланың суреті бейнеленген; бұл қадам Ресейдегі антиамерикалық көзқарас пен елдегі кеңес кезеңінен қалған расизмнің көрінісі ретінде қарастырылды. Компания мұздықтың саяси мақсатта еместігін мәлімдегеннен кейін, дау туғаннан кейін көп ұзамай оның өндірісін тоқтатты.

Қырым татарлары

Крым татарларына қарсы дискриминация Кеңес дәуірінде нәсілдік негіздегі арнайы қоныстандыру жүйесі арқылы мемлекеттік деңгейде күштеп жүзеге асырылды. Бұл жүйе күштеп жер аударылған Қрым татарларын Орталық Азия және Мари АССР-інің шектеулі аумақтарына қамап, оларды басқа халықтарға берілген түрлі азаматтық құқықтардан айырды. Бұл институт енді ресми түрде мемлекеттік деңгейде қолдау табалмаса да, Қрым татарларына деген жағымсыз көзқарас пен ынқылабтық пікірлер үкімет пен қоғамда кеңінен таралған. Соның айқын мысалы – Ресей консулы Владимир Андреев, Қрым татарларының екінші дәрежелі Кеңес Одағының Батыры Аметхан Сұлтан туралы "Хайтарма" фильмінің тұсаукесеріне шақырылған ресейлік азаматтардың ешқайсысының қатыспауын талап етті, себебі фильмді Қрым татары түсіргендіктен, ол шындыққа сай келмейді деп мәлімдеді.

Кавказ халықтары

Ресейде "кавказдық" сөзі Кавказдың түпкілікті этностарынан тараған кез келген адамды білдіретін жиынды атау болып табылады. Орыс тіліндегі жаргон бойынша Кавказ халықтарын "қара" деп атайды, бұл атау олардың салыстырмалы түрде қараңғы сыртқы түрінен туындаған. Кеңес Одағының таралуынан бері, Ресейде мұсылман халқының өсуі және Екінші Чечен соғысынан кейін көптеген ресейлік радикалды ұлтшылдар ислам мен мұсылмандарды терроризм және ішкі қылмыстармен байланыстырды. 2010 жылы Джулия Иоффе бұл итальяндық американдықтардың тарихи кезеңдерде кездесетін стереотиптерге ұқсас екенін жазды. 2001 жылдың 21 сәуірінде Мәскеудің Ясенево ауданындағы базарда Кавказ аймағынан келген саудагерлерге қарсы тәртіпсіздік болды. Ресейде армяндарға қатысты этникалық негізде жасалған шабуылдар соншалықты көбейді, Армения президенті Роберт Кочарян бұл мәселені Ресейдің жоғары лауазымды шенеуніктерінің назарына жеткізді. 2006 жылдың қыркүйегінде Кондопогада ресейліктер мен кавказдықтар арасындағы қақтығысқа байланысты үлкен этникалық шиеленіс орын алды. 2006 жылы Грузия мен Ресей арасындағы қарым-қатынастағы дағдарыс грузиннің Ресейден депортациялануына әкелді. Ресей тарапы бұл процесті заңсыз иммигранттарға қарсы құқық қорғау шарасы ретінде түсіндірді, ал Грузия үкіметі Ресейді этникалық тазалау жасауда айыптады. Адам құқықтары жөніндегі Еуропалық сот 2006 жылы грузин азаматтарының ұсталуы мен жаппай депортациясы Еуропалық адам құқықтары конвенциясын бұзғанын анықтады және 2019 жылы Ресейді 10 миллион еуро көлемінде өтемақы төлеуге міндеттеді. 2010 жылдың желтоқсан айында кавказдықтарға қарсы наразылық күшейіп, Мәскеудегі Манежная алаңында және басқа қалаларда ұлтшыл наразылықтарға ұласты. Бұл оқиғаның себебі 6 желтоқсанда болған төбелес кезінде ресейлік футбол жанкүйері Егор Свиридовтың қаза болуы болды. 11 желтоқсанда мыңдаған ұлтшыл наразылар Мәскеу Кремлінің алдында расистік ұрандарды айқайлады, "Ресей – ресейліктер үшін" және "Мәскеу – мәскеуліктер үшін" деп шу көтерді, қасынан өткен кавказдықтар мен басқа да аз ұлт өкілдеріне шабуыл жасады, ал кейбіреулері – тіпті он төрт жастағы балалар да – нацистік сәлемдеме жасады. Келесі күні Ростов-на-Донда да осындай тәртіпсіздік болды, содан кейін қала әкімдігі кавказдықтардың қалада дәстүрлі биі – лезгинканы билеуіне тыйым салды. Кейіннен Мәскеудегі полиция бастығы азаматтық бостандықтар қауіпсіздікке кедергі келтіретінін және көші-қонды шектеу қажет екенін мәлімдеді. Ресейдің Халықтық азаттық фронты ұйымының (оның басты мақсаты Ресейді кавказдық және еврейлік "басқыншылардан" "азат ету" екенін айтады) жетекшісі Владимир Квачков мынадай мәлімдеме жасады: "Біз, ресейлік ұлтшылдар, халықтық фронттың бастамашылары, сіздерге 11 желтоқсан оқиғалары Ресейдегі революциялық өзгерістердің бастамасы, алдағы ресейлік революцияның алғашқы жарқылы екенін хабарлаймыз. Оған қатысу мүмкіндігі сіздерге берілген". Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Орталық Азиядан келген жұмысшы-мигранттарға қатысты нәсілдік дискриминация (гастарбайтерлер деп аталады) жүйелі нормаға айналды.

Яһудилер

2006 жылдың 11 қаңтарында Александр Копцев Мәскеудегі Болшая Бронная синагогасына басып кіріп, сегіз адамды пышақтап жарақаттады. Наурыз айында ол 13 жылға бас бостандығынан айырылды. 2008 жылы Новосибирск қаласында плакаттарда еврейлерге қарсы қанға қастық айыптамалары пайда болды. Ресей еврей қауымдастықтары федерациясы еврейлерге бағытталған шабуылдардың көбейіп бара жатқанына алаңдаушылық білдіріп, оны Ресейде "жақындағы антисемиттік көріністердің күшеюінің" бір бөлігі деп атады. 2019 жылы Илья Яблогов 1990 жылдары көптеген ресейліктердің антисемиттік артық көрінетін теорияларға бейім болғанын, бірақ 2000 жылдан кейін бұл құлдырап, көптеген жоғары лауазымды шенеуніктер антисемиттік мінез-құлқы үшін кешірім сұрауға мәжбүр болғанын жазды. 2019 жылғы Pew Research зерттеуі көрсеткендей, ресейліктердің 18%-ы еврейлерге жағымсыз пікірде болды, бұл көрсеткіш 2009 жылы 34% құраған.

Якуттар

Саха (Якутия) республикасынан 46 жастағы Сергей Николаев футбол матчынан кейін, этникалық русы емес адамдарды іздеп жүрген нәсілшіл жастар тобының қолынан қатыгездікпен өлтірілді. Еуразиялық сырт келбеті бар Николаев оқиға орнында көз жұмды. Көптеген куәгерлер болғанына қарамастан, ешкім 30 минут бойы араласпады немесе полицияға хабар бермеді. Ресей қоғамы этникалық жеккөрушілікке байланысты күшейіп бара жатқан зорлық-зомбылықпен күресуде.

Вьетнамдық

2004 жылдың қазан айында орыс скинхедтері Вьетнам студенті Ву Ан Туанды пышақтап, ұрып-соғып өлтірді. Ву Ан Туан Санкт-Петербургте қаза тапқанда 20 жаста болған. 2006 жылдың қазан айында оның өліміне қатысты сотталған 17 скинхед соттан босатылды. Вьетнамдық 100 адам Ву Ан Туанның өлтірілуіне қарсы наразылық танытты, наразылық білдіргендердің бірі: «Біз осы елге оқуға келдік, бұл елдің Вьетнамның досы деп ойлаған едік. Біз мас болып төбелес жасамаймыз, ұрлық жасамаймыз, есірткі сатпаймыз және қарақшылардан қорғалуға құқылымыз». 2004 жылдың 25 желтоқсанында Мәскеудегі Мәскеу Энергетика институтында көпшілік адамдар Нгуен Туан Ань және Нгуен Хоанг Ань есімді 2 вьетнамдық студентке таяқтар мен пышақтармен шабуыл жасады. Олар ауыр жарақат алып, ауруханаға түсті. 2005 жылы Мәскеуде үш орыс 45 жастағы вьетнамдық Куанды пышақтап өлтірді. 2008 жылы Мәскеудегі Фестивальная көшесінде (Москва) жас жігіттер тобы 35 жастағы вьетнамдық әйелді пышақтап, ол кейіннен алған жарақатынан қайтыс болды. 2009 жылдың 9 қаңтарында Мәскеудегі бейтаныс адамдар тобы 21 жастағы вьетнамдық студент Тан Квок Биньді пышақтап, ол 10 қаңтарда алған жарақатынан көз жұмды. Көшпенді жұмысшыларға деген жаугершілікке байланысты, 2013 жылдың тамызында Мәскеуде 600-ға жуық вьетнамдық ұсталды және Ресейден депортациялануды күтіп жатқанда шатырларға орналастырылды.

Этникалық емес ресейліктер

Мәскеудегі қиын тұрғын үй нарығында этникалық азшылықтарға қатысты кемсітушілік, мұндай әрекеттерге тыйым салатын заңдарға қарамастан, кең таралған. Robustory деп аталатын дерек журналистикасы жобасы 2017 жылдың сәуір айында Cian.ru сайтындағы 35 796 үй жарияланымдарын талдап, шамамен 16 пайызы, яғни 5 780 жарнама этникалық тегі немесе ұлты бойынша кемсітушілікке ұшырағанын анықтады. Северный ауданы ең көп кемсітушілік байқалған аймақ болып шықты, мұнда үй иелерінің 58 пайызы жалға алушылардың славян текті болуын талап еткен.

Қауымдастық футболы

Ресей 2018 жылғы ФИФА әлем чемпионатын өткізетіні жарияланғаннан кейін, УЕФА FARE мониторинг орталығының басшысы, доктор Рафаль Панковский, Ресей футбол одағын стадиондардағы расистік шұғылдарды жеңілдетуде айыптады, былай деді: «Көптеген ресейлік стадиондарда нацистік ұрандар жиі кездеседі. Матчтар көбінесе қара терілі ойыншыларға бағытталған расистік шұғылдармен тоқтатылады». 2012–2014 жылдары 100-ден астам оқиға тіркелді. Камерундық ойыншы Андре Амугу «Локомотив» сапында ойнағанда тұрақты түрде расизмге ұшырады. «Зенит» Санкт-Петербург клубы 2006/2007 жылғы Ресей Премьер-лигасының алғашқы матчын «Сатурн» Мәскеу облысымен өткізгенде, бразилиялық футболшы Антонио Гедер Петровский стадионында маймылға ұқсатып айқайлап қарсы алынды. 2008 жылдың наурызында француздық «Марсель» клубының қара терілі ойыншылары – Андре Айю, Шарль Каборе және Рональд Зубар – «Зенит» Санкт-Петербург клубының ультраларынан шабуыл көрді. Кейін «Зенит» ультраларына Манчестердегі полиция 2008 жылғы УЕФА кубогының финалы алдындағы тәртіпсіздіктерін қайталамау туралы ескертті. «Зениттің» бас жаттықтырушысы Дик Адвокат француз футболшысы Матье Вальбуэнаны трансферлеуге тырысқанда, көптеген жанкүйерлер «Ол негр ма?» деп сұрады. Сондай-ақ, «Крылья Советов» Самара клубында ойнаған Серж Бранко «Зениттің» қызметкерлерін расизммен айыптады: «Мен Санкт-Петербургте ойнаған сайын трибуналардан расистік қорлауларды естимін. «Зенит» басшылары бұл мәселеге ешқандай шара қолданбайды, сондықтан олардың да расистер екенін ойлаймын». 2010 жылдың 20 тамызында «Локомотив» клубының ойыншысы Питер Одемвинги Премьер-лиганың «Вест-Бромвич Альбион» клубымен 3 жылдық келісімге келді. Кейін фотосуреттерде «Локомотив» жанкүйерлері «Вест-Бромға рахмет» деген жазуы бар банан суретін қолданып, Одемвингидің сатылуын тойлағаны көрінді. 2011 жылдың 21 наурызында «Зенитке» қарсы матчта, Ресей Премьер-лигасының «Анжи Махачкала» клубының ойыншысы Роберто Карлосқа жанкүйерлердің бірі ту көтеру рәсімі кезінде банан ұстады. Маусым айында «Крылья Советов» Самараға қарсы матчта Роберто Карлос қақпашыдан пас алғанда, банан алаңға лақтырылып, жанына түсті. «Локомотив» Мәскеу 2012 жылдың 18 наурызында «Анжи Махачкала» қорғаушысы Кристофер Самбаға «Локомотив» стадионындағы матч кезінде банан лақтырылған кезде тағы бір оқиғаға қатысты. 2013 жылдың қазан айында «Манчестер Сити» мен «ЦСКА» арасындағы матчтың екінші жартысында «Ситидің» жұлдызды жартылай қорғаушысы, Кот-д’Ивуардан келген Яя Туре төреші Овидиу Хатеганға жақындап, ашуланып, «ЦСКА» жанкүйерлерінің маймылға ұқсатып айқайлап, оған және оның қара терілі командаластарына қарсы айтқан сөздерін көрсетті. Ойын жалғасты, және Туренің айтуынша, олардың қорлаулары да жалғасты.

Белгілі жеккөрушілік қылмыстары

2004 жылдың 9 ақпанында неонацистік скинхедтер тобы Санкт-Петербургте тоғыз жасар тәжік қызы Хуршеда Султанованы өлтірді. 2006 жылы Санкт-Петербургтегі Журналистік тергеулер агенттігі осы жеккөрушілік қылмысты жасады деген күдікпен ұсталғандардың "Ақымақ толқын" тобының мүшелері екенін анықтады. 2011 жылдың 14 маусымында Санкт-Петербург қалалық соты Алексей Воеводин мен Артем Прохоренко басқарған топтың 12 мүшесін ондаған нәсілшіл шабуылға қатысқандары үшін айыптады. 2008 жылдың 15 желтоқсанында Артур Рыно мен Павел Скачевский 19 шетелдікті өлтіргені үшін әрқайсысы 10 жылға түзету жұмыстарына сотталды. Олар Ұлыбританияға кіруге тыйым салынған адамдар тізіміне енгізіліп, тізімдегі жалғыз ресейліктер болып қалды. Бұл тыйымның себебі – олардың "мигранттарды ұрып-соғып, шабуылдарының видеоларын интернетке жариялаған зорлық-зомбылық тобының басшылары екендігі, олардың қастандық әрекеттері мен қылмыстық іс-әрекеттерге итермелеуі қабылданбас мінез-құлық саналады" делінген. Осы іс бойынша сот отырысын жүргізген судья Эдуард Чувашов 2010 жылдың 12 сәуірінде, олардың тобының бір мүшесіне 20 жылдық түрме жазасына 2 жыл қосылғаннан кейін төрт күн өткен соң атып өлтірілді.

Антифашистік белсенділердің өлтірілуі

2004 жылы 19 маусымда белгілі этнолог және 15 этникалық жеккөрушілік қылмыстары бойынша сот процестерінде кеңесші болған Николай Жиренко Санкт-Петербургтегі пәтерінде атып өлтірілді. 2011 жылдың 14 маусымында неонацистік «Mad Crowd» тобының мүшелері, оның ішінде Жиренконы өлтіргені үшін бірнеше кісі өлтіргені үшін түрмеге кесілді. 2007 жылдың 7 тамызында Александр Шабалин оны өлтіргені үшін 12 жылға бас бостандығынан айырылды. 2009 жылдың 19 қаңтарында Мәскеуде баспасөз конференциясынан шығып бара жатқан адам құқықтары жөніндегі заңгер және журналист Станислав Маркелов атып өлтірілді. Маркеловқа көмектесуге тырысқан «Новая газета» газетінің журналисі Анастасия Бабурова да осы шабуылда атылып, қаза тапты. 2011 жылдың 6 мамырында сот екі радикалды ұлтшылды – Никита Тихоновты және оның әйелі Евгения Хасисті сәйкесінше өмір бойына және 18 жылға бас бостандығынан айырды. 2009 жылдың 16 қарашасында Мәскеу маңында бұрынғы панк-әндші және антифашистік шаралардың күзетшісі Иван Хуторской өлтірілді. Ол антифашистерге арналған өзін-өзі қорғау курстарын ұйымдастырғанымен және Станислав Маркелов өткізген баспасөз конференцияларында қауіпсіздікті қамтамасыз еткенімен белгілі болды.

Черкизовский базарында болған бомбалау

2006 жылдың 21 тамызында шетелдік саудагерлер көп баратын Мәскеудегі Черкизовский базарында қолдан жасалған бомба жарылды. 2008 жылдың 15 мамырында 14 адамның қаза болуына себеп болған шабуылға қатысқан ресейлік радикалды ұлтшыл "Спас" ұйымының сегіз мүшесі кінәлі деп танылды. Мәскеудегі Адам құқықтары бюросынан Семен Чарный: "Осы істің сотқа жеткені және Черкизово базарындағы жарылыс үшін өмір бойына сотталғандардың болуы біз дұрыс жолмен келе жатырмыз дегенді көрсетеді, бірақ әлі де көп жұмыс жасау қажет" деді.

Тәжікстан мен Дагестан азаматтарының өлімі

Тажик пен дагестандықты өлтіру (Казнь таджика и дагестанца) – 2007 жылдың тамызында Ресей интернет кеңістігінде таратылған видеоролик. Видеода Дағыстандық тегі бар Ресей азаматының басы кесіліп, тажик көшпенісі Ресейлік неонацистер тарапынан атылып өлтіріледі. Бұл видео Ресейлік бұқаралық ақпарат құралдарында (БАҚ) белсенді талқылауларға себеп болды. 2008 жылдың 17 наурызында Новгород аудандық соты видеоны экстремистік деп танып, Ресей Федерациясы аумағында таратуға тыйым салды. Видео Ресейдің Ұлттық-социалистік партиясы атынан Адыгея колледжінің студенті Виктор Мильниковтың жеке блогында жарияланды. Бірнеше күннен кейін ол қамауға алынып, кейін Майкоп сотымен бір жылға түзеу жұмыстарына кесілді. 2008 жылдың 5 маусымында Ресей Тергеу комитеті видеодағы бас кесу көріністерін нақты деп растады. Сол күні видеодағы құрбандардың бірінің туыстары оны Дағыстандық Шамил Одаманов деп таныды.