Тебке қарсы жеті батырдың соғысы

Кіріспе

Грекия мифологиясының Тебаға қарсы соғысқан жеті батыры – Тебаға қарсы соғысқан жеті батыр. Олар грек мифологиясында Тебаға қарсы соғысқан жеті батыр еді. Аргос патшасы Адраст оларды Аргос әскерінің қолбасшылары етіп таңдады, мақсаты – Эдиптің ұлы Полиниксті Теба тағына қайтару болатын. Адраст Тебаға қарсы жорықтың әрқашан басшысы болғанымен, әрқашан жеті батырдың бірі ретінде есептелмеді. Көбінесе жетілікке Полиник, Тидей, Амфиарай, Капаней, Партенопей, Гиппомедон және Адраст немесе Этеокл кіретін, егер Адраст алынып тасталса. Олар Тебаны басып алуға тырысып, сәтсіз аяқтады, ал Адрасттан басқалары бұл әрекетте қаза тапты. Тебаға жол тартқанда жетілік Немеяда тоқтады, онда нәресте Офельттың қабірлік ойындарын өткізді, ол Немея ойындарының бастауы болды. Адраст Тебаға келгенге дейін Тидейді келіссөздер арқылы дауды шешу үшін жіберді, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Тевада Капаней қала қабырғасына өрлеп шығуға тырысқанда Зевстің нөсерінен қаза тапты. Тидей жанжарлы жарақат алды, Афина оны өлмес етуді ниеттенсе де, шабуылдаған адамның миын жеп жатқанын көргенде, оны өлтірді. Полиник ағасы Этеоклдан қаза тапты, көреген Амфиарайды жер жұтты, ал Адраст құдай атты Арионда отырып, шайқастан қашып кетті. Жеңіске жеткен тебандықтар аргивтердің мәйітін жерлеуге рұқсат бермеді, бірақ Тесей афиналық әскерді Тебаға алып барып, қаза тапқан жауынгерлердің денелерін қайтарып алды. Жетіліктің Тебаға қарсы соғысы Троя соғысынан бұрынғы ұрпақта болды. Гесиодтың «Еңбектер мен күндер» еңбегінде бұл екі соғыс төртінші дәуірдің, батырлар дәуірінің екі үлкен оқиғасы деп көрсетілген. Жетіліктің Тебаға қарсы соғысы – Тебаның екі соғысының біріншісі еді. Екінші Теба соғысын он жылдан кейін жетіліктің ұлдары Эпигондықтар жүргізіп, жеңіске жетті.

Полиник пен Этеокл

Жетіліктердің Тебаға қарсы соғысы Полиник пен Этеокл ағайындылардың Теба патшалығы үшін болған даудан туындады. Бұрынғы Теба патшасы Эдип олардың әкесі, ағайындыларды өз мұралары үшін күресуге қарғыс салған болатын. Осы қарғыс ағайындылардың араздасуына, бір-бірін өлтіруіне және Тебадағы аргивтік апатқа сөзсіз әкелді. Эдип тақтан бас тарғаннан кейін, кейбір деректерге сәйкес, Этеокл таққа мұрагер болып, ал Полиник үй мүлкінің бір бөлігін алды. Ал басқа деректерде Этеокл Полиникты жер аударып жіберді. Дегенмен, оқиғаның ең көп таралған нұсқасы, алғаш рет Еврипидтің "Феникиялық әйелдер" трагедиясында кездесетін нұсқа бойынша, ағайындылар тақты кезекпен билеуге келісті, бірақ бірінші жылдан кейін Этеокл тақтың билігін босатудан бас тартты. "Феникиялық әйелдерде" Полиник қаһарман, ал Этеокл жамандық жасаушы болып бейнеленеді. Алайда, Полиник таққа құқығынан бас тартып, мүлік алған нұсқаларда, соғысқа оның кінәсі бар сияқты көрінеді. Қалай болғанда да, Этеокл патша болып қалды, ал Полиник жер аударылды.

Әскер жиналды

Полиник Фива қаласын тастап, Аргосқа келді, онда Аргос патшасы Адрасттың қызы Аргияға үйленді және Фиваға қарсы жорыққа әкесінен қолдау алды. Еврипидтің бір хикаясында Полиник түнімен Адраст сарайына баспана іздеп келгенін естиміз. Ол ұйықтауға орын тапты, бірақ көп ұзамай Калдон патшасы Энейдің шеттен қуылған ұлы Тидей де баспана іздеп келді, екеуі бір орын үшін таласа бастады. Адраст Полиник пен Тидейдің жабайы аңдарша күресіп жатқанын (немесе кейіннен Полиник арыстан терісін, ал Тидей шошқа терісін кигенін, немесе олардың қалқандарында осы жануарлар бейнеленгенін көргенде) Аполлонның болжамын есіне алды. Болжамда Адраст қыздарын арыстан мен шошқаға үйлендіру керектігі айтылған. Сондықтан Адраст екі қызын қуылған шетелдік ханзадаларға берді және оларды патшалықтарына қайтаруге уәде берді, Полиникпен бастап. Адраст Фиваға шабуыл жасау үшін үлкен әскер жинады және жеті батырды оның басшылары етіп тағайындады. Олар «Фиваға қарсы жетілік» деп аталды. Таңдалғандардың бірі, болжаушы Амфиараус, жорықтың сәтсіз аяқталатынын және Адрасттан басқа барлық батырлар қаза болатынын көріп білді, сондықтан қатысудан бас тартты. Бірақ Полиник Амфиараус әйелі Эрифилаға пара беріп, күйеуіне жорыққа қосылуға кеңес бергенде, ол Амфиараус әйеліне, яғни Адрасттың қарындасына, екі адам арасындағы дауларды шешуге рұқсат беру туралы берген уәдесіне байланысты оған бағынуға мәжбүр болды. «Илиада» бойынша, Тидей мен Полиник Микенге соғысқа одақтастар іздеуге барды, бірақ бастапқыда келіскен микендіктер Зевстің жіберген жаман белгілеріне байланысты кейіннен бас тартты.

Офельттің өлімі

Жеті патшаның әскері Тебаға қарай жорық жасағанда, Немеядан өтті. Олар Ликургтың нәрестесі Офельтты бағып күткен Гипсипильге кездесті. Суға зәру болған Жеті патша Гипсипильден бұлаққа жол көрсетуін сұрады. Ол Офельтті бір орынға отырғызғанда, қараусыз қалған баланы жылан шағып өлтірді. Жеті патша жыланды өлтіріп, Гипсипильді кінәсі үшін жазалауға әрекеттенгендерден қорғады. Амфиарай баланы Архемор деп атады, яғни "Апаттың басталуы", және осы баладағы оқиғаны Тебада Жеті патшаның күтіп отырған апаттық соңының белгісі деп түсіндірді. Жеті патша баланың құрметіне аза тұту ойындарын өткізді, осылайша Немей ойындарының бастауы болды.

Тидеус елшілігі

Аргив әскері Фиваға жақындаған кезде, Тидей жеке елші ретінде қалаға жіберілді, мұрагерлік дауды бейбіт түрде шешуге тырысу үшін. "Илиадада" айтылғандай, Тидей Этеоклдің үйінде той жасап отырған Теба басшыларын кездестірді, оларды көптеген сайыстарға шақырды және (Афинаның көмегімен) барлығында жеңіске жетті. Ашуға буған жиырма бес тебандық, Хамонның ұлы Маон мен Автофонның ұлы Полифонт бастауымен, Тидей әскеріне қайтып бара жатқанда оған шабуыл жасады. Бірақ Тидей олардың бәрін өлтірді, тек Маонды ғана құдайлардың бұйрығымен үйіне жіберді.

Фибаға шабуыл

Жеті патшаның әскері Фиваға жеткенде, олар қалаға шабуыл жасауға кірісті. Еврипидтің "Феникиялық әйелдер" трагедиясында алғаш айтылғандай, көреген Тирезий Креонның ұлы Менокей (бұрын белгісіз есім) өзін құрбан етсе, Фива құтылады деп болжады, және ол солай істеді. Капаней Зевс тіпті қаланы өртеп жіберуге тосқауыл қоя алмайды деп пендешілікпен мақтанды. Бірақ қабырғаға шығар тұсында Зевс оны күйдіргіш нұрмен құлатты. Тидей Астак ұлы Меланипптің қолынан қаза тапты. Афинаның жақын серігі, қадірлі Тидейді мәңгілікке айналдыруды ниеттенген, бірақ көреген Амфиараус осыны біліп, Тидейді жек көріп, Меланипптің басын кесіп, Тидейге берді, ол өзінің өлтірушісінің миын жеді. Амфиараус қалағандай, Афина қатты қорқып, Тидейдің өліміне рұқсат берді. Амфиараусты Партенопейді өлтірген Периклимен шайқас алаңынан қуды. Амфиараус Периклименнің найзасымен арқасынан жараланып өлмекші болғанда, Зевс араласып, жердің жарылып, Амфиараусты, оның күймесі мен керуеншісімен бірге жұтып қойды. Шайқас барысында Полиник пен Этеокл жекпе-жекке шығып, бір-бірін өлтірді. Мифограф Аполлодордың мәлімдемесіне сәйкес, Этеокл мен Гиппомедонды Меланипптің бауырлары Лиадес пен Исмар өлтірді. Жетіліктен Адраст қана қашып құтылды, оны оның құдайлық жануары Арион шайқас алаңынан алып кетті, ал қалғандарының барлығы қаза тапты.

Жерлеу

Б.з.д. V ғасырда грек трагедияларында алғаш айтылған деректерге сәйкес, Фиваға жасалған сәтсіз шабуылдан кейін, Этеоклдің қазасынан соң Фиваның жаңа билеушісі болған Креон, қаза тапқандарды жерлеуге тыйым салды. Софоклдің "Антигона" трагедиясында Полиникстің қарындасы Антигона Креонның бұйрығына бағынбай, ағасын жерлеуге тырысады, бұл әрекет Антигонаның және Креонның ұлы Хамонның өліміне соқтырады. Афина дәстүрінде Афина патшасы және қаланың негізін қалаушы батыры Тесей, күш көрсету арқылы немесе келіссөздер жүргізу арқылы Тебадағы Жеті батырдың денелерін алып, Элеусиде жерлейді. Еврипидтің "Сураншылар" трагедиясында Тесей Адрастқа қаза тапқан серіктерінің денелерін қайтаруға көмектесуге келіседі, және Тесей тебандықтарды шайқаста жеңгеннен кейін осыны істейді. Алайда, Эсхилдің ертерек, қазір жоғалған "Элевсин тұрғындары" трагедиясында Тесей денелерді келіссөздер арқылы алғандығы айтылады, бұл нұсқаны тебандықтар бағалаған. Кейбір мәліметтер бойынша, Полиникс Фивада, ал қалғандары Элеусиде жерленген. "Илиада" поэмасында Тидей Фивада жерленген, ал Пиндар онда жеті кремация қадасын айтады. "Сураншылар" трагедиясында Капанейдің әйелі Эвадна күйеуінің өртенген кремация қадасына секіріп өледі.

Гомер

Жетілік экспедициясына қатысты сілтемелер Гомердің "Илиадасында" кездеседі, онда "жетілік" чемпиондарының төртеуі: Адраст, Тидей, Полиник және Капаней есімдері аталады. "Илиада" Адрасты Сикйонның патшасы, Тидейдің қайын атасы және құдайлық жылқысы Арионның иесі ретінде сипаттайды. Экспедицияның өзіне қатысты жалғыз айтылған нәрсе – Тидей мен Полиниктің Микенге сарбаз жинау үшін жасаған миссиясы, Тидейдің Фиваға елшілікке баруы, сондай-ақ елшілік туралы тағы екі мәлімет және Тидей мен Капанейдің Фивада қаза табуы туралы хабарлар. 4-кітапта Агамемнон Тидей мен Полиниктің Фиваға қарсы соғыс үшін қосымша одақтастар іздеуге Микенге келгенін айтады. Микендіктер экспедицияға қосылуға келісіп, әскер жинауға кірісті, бірақ Зевс жаман ниетті белгілер жіберген соң, шешімдерін өзгертті. Агамемнон сондай-ақ Тидей мен Полиник Микеннен кеткенде, "терең қамыстардың арасында, шөпте жатқанда" (яғни Боэтиядағы Асопос өзеніне жеткенде) Тидейді Тебаға жеке елшілікке жібергенін айтады. Сол жерде ол Этеоклдің сарайында той кешіп отырған тебандықтарды кездестірді. Тидей олардың барлығын "күш сынасуға" шақырды және олардың бәрінде де жеңіске жетіп, "Афина оған көмектесті" деді. Тебандықтар ашуланып, Хамонның ұлы Маон мен Автофонның ұлы Полифонт басшылығымен елу адамды Тидей әскеріне қайтып келе жатқанда оған шабуыл жасауға жіберді. Тидей олардың бәрін өлтірді, бірақ Маонды аман қалдырып, "құдайлардың белгілеріне бағынып" үйіне жіберді. 5-кітапта Афина Тидейдің елшілігін айта келіп, "оған өз залдарында тыныштықпен той жасауға рұқсат бергенімен", Тидей тебандықтарға қарсы шығып, оңай жеңіске жеткенін, "мен оған осылай көмектестім" деді. 10-кітапта Тидейдің ұлы Диомед әкесінің миссиясын еске алып, Тидейді тебандықтарға "жақсылық тілеген елші" деп, ал шабуыл туралы айта келіп, Тидейдің Афинаның көмегімен "қорқынышты" жоспарлар жасағанын баяндады. Капанейдің ұлы Стенел мен Диомедтің серігінен олардың әкелері "жеті қақпалы" Фивада "өздерінің ақымақтығынан" қаза тапқанын естіміз. Ал 14-кітапта Диомед Тидейдің Фивада жерленгенін хабарлайды. Гомердің "Одиссеясында" бесінші чемпион Амфиараус, әйелі Эрифиладан опасыздық көргені туралы айтылады. 11-кітапта "өз әйелінің өмірі үшін құнды алтын алған, жек көретін Эрифила" есімді әйел туралы сөз болады. Ал 15-кітапта "әскерді көтеріп, соғысқа шақыратын" Амфиараус туралы айтылады. Ол Зевс пен Аполлонның сүйіктісі болғанымен, "әйелдің сыйынан" көз жұмды.

References to the expedition of the Seven occur as early as Homer's Iliad, in which four of the "seven" champions: Adrastus, Tydeus, Polynices, and Capaneus are mentioned. The Iliad refers to Adrastus as king of Sicyon, the father in law of Tydeus, and as possessing the divine horse Arion. The only references to the expedition itself are an account of Tydeus and Polynices' recruitment mission to Mycenae, and the embassy of Tydeus to Thebes, plus two more mentions of the embassy, and reports of the deaths of Tydeus and Capaneus at Thebes. In Book 4, Agamemnon says that Tydeus and Polynices came to Mycenae to recruit additional allies for their war on Thebes. The Mycenaeans agreed to join the expedition, and began assembling an army. But they changed their minds when Zeus sent ill omens. Agamemnon also says that—when Tydeus and Polynices left Mycenae, "and were with deep reeds, that coucheth in the grass" (i. e. had reached the Asopos River in Boetia)—Tydeus was sent alone on an embassy to Thebes. There he found the Thebans feasting at the palace of Eteocles. Tydeus challenged all of them to "feats of strength" and was easily victorious in every one, "such a helper was Athene to him." The Thebans were so angry that they sent fifty men, led by Maeon, the son of Haemon, and Polyphontes, Autophonus' son, to ambush Tyedeus on the way back to his army. Tydeus killed all of these but Maeon, whom he spared and sent home "in obedience to the portents of the gods". In Book 5, Athena mentions Tydeus' embassy, saying that although she "bade him feast in their halls in peace", Tydeus challenged the Thebans and easily won everything, "so present a helper was I to him." In Book 10, Tydeus' son Diomedes refers to his father's mission, calling Tydeus a "messenger" who brought a "gentle word" to the Thebans, and about the ambush says that Tydeus devised "terrible" deeds, with Athena's help. From Sthenelus the son of Capaneus, and comrade of Diomedes, we hear that at Thebes "of the seven gates", their fathers "perished through their own blind folly". And finally in Book 14, we learn from Diomedes that Tydeus was buried at Thebes. In Homer's Odyssey, we hear of a fifth champion, Amphiaraus betrayed by his wife Eriphyle. Book 11 mentions the "hateful Eriphyle, who took precious gold as the price of the life of her own lord". While in Book 15 we learn of Amphiaraus, "the rouser of the host", who, though loved by Zeus and Apollo, died at Thebes, "because of a woman's gifts."

Стезихорус, Тебайд, Әйелдер каталогы, Кипселос сандығы

Гомердің жазбаларынан басқа, Жетілік туралы және олардың V ғасырға дейінгі Тебаға қарсы соғысы туралы ақпараттар аз сақталған. Лирикалық ақын Стесихор (шамамен б.з.д. 630 – 555 жж.) Тебаға қарсы соғыс туралы өлең жазған (қазір жоғалған). Мұнда көреген Тирезий Тебаға төнетін қауіпті және Полиник мен Этеокл ағайындыларының өлімін болжайды. Осы ауыр тағдырдан қашу үшін олар патшалықты жеребе тастау арқылы анықтауға келіседі, біреуі таққа отырады (Этеокл), ал екіншісі әкесінің барлық мүлкін алады, бірақ Тебаны тастауға мәжбүр болады (Полиник). Тирезийдің айтуынша, Полиник Аргосқа баруға тағдырланған, онда Адраст оған қызын сыйға береді. Циклдік Тебаид (б.з.д. VI ғасырдың басында?) – грек эпопеясы, негізгі тақырыбы Жетіліктің Теба соғысы, алайда оның тек бірнеше бөліктері ғана сақталған. Өлеңнің бірінші жолы "Ән айт, құдайлар, шөлді Аргос туралы, сол жерден билеушілер..." деп басталады. Біз Полиник пен Этеоклдің әкесі Эдиптің қарғысына ұшырап, олардың қазаға ұшыраған дау-жанжалына тағдырланғанын, ал Тебадағы шайқаста барлығы қаза тапқанда, Адраст өзінің Арион атты жылқысының арқасында ғана құтқарылғанын білеміз. Сондай-ақ, Амфиарайдың өлеңде пайда болғаны және оның өліміне Адраст қайғырып, оны "жақсы көруші де, найзамен күресуге шебер де" деп атағаны, сондай-ақ Тидейдің Меланипптің миын жегені туралы мәліметтер бар (франц. 9*). Гомерде кездесетін Жетіліктің осы төртеуінен басқа, жаңа бір есім – Партенопейді де естиміз. Ол Периклимен өлтірілгенін айтады. Партенопей туралы Милеттік Гекатаей да айтқан, ол Талаостың ұлы (сонымен қатар Адрасттың інісі) болған. Полиник б.з.д. VI ғасырға жататын әйелдер каталогының бір бөлігінде есімдері аталады, онда ол біреуден көмек алған сияқты көрінеді. Географ Паусанийдің мәлімдемесіне сәйкес, Полиник пен Этеокл ағайындылары Олимпиададағы Кипселос сандығында (б.з.д. VII-VI ғасырлар) бір-бірімен соғысқанда бейнеленген, олардың қасында Өлім құдайы Кера тұрған.

Besides those found in Homer, there are few surviving references to the Seven, and their war against Thebes, before the fifth century BC. The lyric poet Stesichorus (c. 630 – 555 BC) apparently wrote a poem (now lost) about the war against Thebes. Here the seer Tiresias prophesies a threat to Thebes, and the deaths of the brothers Polynices and Eteocles. Seeking to avoid this dire fate, they agree that the kingship would be determined by lot, with one gaining the throne (Eteocles), and the other gaining all their father's possessions, but forced to leave Thebes (Polynices). Tiresias also says that Polynices is destined to go to Argos where Adrastus will give him his daughter. The Cyclic Thebaid (early sixth century BC?) was a Greek epic poem whose entire subject was the Seven's Theban war, however only a few fragments have survived. The poem's first line began "Sing, goddess, of thirsty Argos, from where the lords ". We learn that Polynices and Eteocles, were cursed by their father Oedipus, and so doomed to their fatal dispute, and that, during the battle at Thebes, while all the others perished, Adrastus alone was saved thanks to his horse Arion. There is also evidence for the appearance in the poem of Amphiaraus, his death being lamented by Adrastus, calling him "both a good seer and good at fighting with a spear", and possibly also Tydeus eating Melanippus' brains (fr. 9*). In addition to these four of the Seven, already found in Homer, we hear of a new name, Parthenopaeus, who is said to have been killed by Periclymenus. Parthenopaeus is also mentioned by Hecataeus of Miletus, as being the son of Talaus (and so apparently a brother of Adrastus). Polynices is named in a fragmentary passage from the c. 6th century BC Hesiodic Catalogue of Women, where he seems to be receiving aid from someone. According to the geographer Pausanias, the brothers Polynices and Eteocles were depicted fighting each other, in the presence of a Ker (a goddess of death) on the Chest of Kypselos at Olympia (late seventh to early sixth century BC).

Б. з. б. V ғасыр

Тарихтағы сирек кездесетін ерте дереккөздер оқиғаның шашыраңқы іздерін ғана көрсетеді, ал б.з.д. V ғасырында көптеген дереккөздер бар, олар біріктірілгенде оқиғаны толықтырады. Оларға тарихшылар Гелланик пен Ферекид, лирикалық ақындар Симонид, Бакилид және Пиндар, сондай-ақ үш ұлы трагедия авторының шығармалары кіреді: Эсхил («Элеусиндер» және «Тебаға қарсы жеті»), Софокл («Антигона» және «Колондағы Эдип»), және Еврипид («Гипсипиле», «Финикиялық әйелдер» және «Сураншылар»).

Пиндар

Бұл оқиғаға қатысты тағы бірнеше деректі Пиндардың (Немея 9) өлеңінен білеміз. Бізге Адраст пен Амфиарай арасындағы дау туралы айтылады, нәтижесінде Адраст өзінің қарындасын ("Эрифилені бағындырған адам") Амфиарайға әйелдікке берді. Осыдан кейін:

Пиндар сондай-ақ Адрасттың Немея ойындарын құруына сілтеме жасайды (осылай Немея 8 және 10-да да). Фива шайқасында Пиндар былай дейді: Амфиарайды Периклименнің найзасы арқасынан шабуға азда қалғанда, оны жауынгерлік "намыссыздықтан" сақтап қалу үшін Зевс жерді күлдіреп жарып, Амфиарайды жылқыларымен бірге жерге көмді. Ал экспедицияның қалған бөлігі туралы:

Пиндар тағы бір өлеңінде (Олимпиадалық 6) "жеті жерлеу отының мәйіттері жанып болғаннан кейін" Адраст Амфиарайдың өліміне қайғырып: "Мен әскерімнің көзін қатты сағынамын, ол болжам жасауға да, найзамен күресуге де шебер еді" деді.

Элевсинийлер

Фивадағы экспедициялардың қаза тапқандарын жерлеуге тыйым салу алғаш рет Эсхилдің жоғалған трагедиясы «Элевсинийліктерде» (шамамен б.з.д. 500–475 ж.) куәландырылған. Плутархтың айтуынша, Эсхилдің пьесасы Адрастусқа жасалған жақсылық ретінде Тесейдің Фивадағы қаза тапқандарды қайтарып алу оқиғасын бейнелеген. Мұнда Тесей түбіндегілерді шайқаста жеңу арқылы емес, келіссөздер арқылы қайтарып алады, кейінгі баяндамалардағыдай, мысалы, Эврипидтің «Тілшілер» пьесасында (б.з.д. 420 ж.). Географ Паузаний Елеусистен шығатын жолда көрген жеті қабір, Эсхилдің пьесасы жазылған кезде-ақ болған болуы мүмкін.

Жеті адам Фибаға қарсы

Фива шайқасы – Эсхилдің «Тебаға қарсы жеті» (б.з.д. 467 ж.) пьесасының тақырыбы. Бұл пьеса чемпиондардың саны жеті екендігі туралы алғашқы нақты мәліметтерді береді. Эсхил әрбір чемпионды Тебаның жеті қақпасының әрқайсысына қосады, ал әр қақпаны тиісті тебалық чемпион қорғайды. Эсхилдің айтуынша, Жетілік Адрастпен соңғы қоштасады – ол шайқаста болғанымен, Эсхил оны Жетілік чемпиондарының бірі деп санамайды және оған отбасына жеткізілуге тиіс естеліктерді тапсырады. Жетіліктердің әрқайсысы ретімен сипатталады. Сипаттамада олардың қалқандарындағы бейнелер, оларға бекітілген қақпалар және қақпаны қорғайтын тебалықтар туралы ақпарат бар. 1. Тидейдің қалқанында ай мен жұлдыздар бейнеленген, ол Меланипп қорғайтын Проетид қақпасына тағайындалады. Бірақ оны көреген Амфиарай тоқтатады, себебі құрбандықтар жаман белгілер көрсетіп тұр. «Шайқасқа өте құштар» Тидей Амфиарайды қорлықтап, оны қорқақ деп айғайлайды. 2. Капанейдің қалқанында «Мен қаланы өртеймін» деген жазуы бар, от ұстаған адам бейнеленген, ол Полифонт қорғайтын Электран қақпасына тағайындалады. Ол Тебаны басып алатынын мақтан етеді және «Зевстің жерге құлаған қару-жарағының өзі оның жолында тұра алмайды» дейді. 3. Этеоклдың қалқанында қоршау сатысына көтерілген адам бейнеленген, ол Креонның ұлы Мегарей қорғайтын Нейстан қақпасына тағайындалады. 4. Гиппомедонның қалқанында Тифон монстры бейнеленген, ол Оинопстың ұлы Гипербий қорғайтын Афина Онка қақпасына тағайындалады. 5. Партенопейдің қалқанында Сфинкс бейнеленген, ол Гипербийдің інісі Актор қорғайтын Солтүстік қақпасына тағайындалады. Ол Аркадиядан Аргосқа келген шет елдік одақтас екені айтылады. 6. Амфиарайдың қалқанында ешқандай бейне жоқ (өйткені ол көріністен гөрі шындықты артық жақсы көреді дейді), ол Ластен қорғайтын Гомолоид қақпасына тағайындалады. «Ең жоғары мінезді және тамаша жауынгер» деп сипатталатын Амфиарай Тидейге «кісі өлтіруші, қалаңды қиратқан, Аргостың жамандыққа үйреткен ұлы ұстазы, ашу-ызаны қоздырған, қырғынның бас діни қызметкері» деп айғайлайды және оны Тебаға шабуыл жасаудың «осы қылмыстарында Адрасттың кеңесшісі» болғаны үшін кінәлайды. Ол сондай-ақ Полиниксті шетелдік әскермен өзінің қаласына шабуыл жасағаны үшін, туған жерін қиратқаны үшін сөкпейді және өзінің тарапынан «душманның топырағында жерленген пайғамбар болып, осы жерді байытамын» дейді. 7. Полиникстің қалқанында Дике (Әділет) Полиниксті Тебаға қайтару бейнеленген, ол Этиокл қорғайтын Жетінші қақпаға тағайындалады. Пьесада нақты шайқас туралы ешқандай мәлімет берілмейді. Бір хабаршы қала қабырғасы берік тұрғанын және алғашқы алты қақпада қала чемпиондары жеңіске жеткенін хабарлайды. Бірақ жетінші қақпада Полиникс пен Этиокл, Эдиптің ұлдары, «әкесінің қарғысына сәйкес» бір-бірін өлтіріп алады. Пьесаның соңында Полиниксті жерлеуге тыйым салынғаны туралы хабарланады, ал Антигона бұл тыйымға бағынбайтынын жариялайды. Алайда, бұл сахнаны Эсхил жазбағаны және Софоклдың «Антигона» пьесасынан кейін қойылымға қосылғаны бар деп есептеледі, ол осы тақырыпты қарастырған.

The battle at Thebes is the subject of Aeschylus' Seven Against Thebes (467 BC). This play is the first certain source for the number of the champions being seven. Aeschylus pairs a champion with each of the seven gates of Thebes, each of which is defended by a corresponding Theban champion. Aeschylus has each of the Seven saying a last goodbye to Adrastus—who although present at the battle is not considered by Aeschylus to be one of the Seven champions—and entrusting him with mementos to be given to their families. Each of the Seven is described in order. The description includes the devices on their shield, their assigned gate, and the gate's Theban defender. 1. Tydeus, on his shield the moon and stars, is assigned the Proetid Gate defended by Melanippus. But he is held back by the seer Amphiaraus because the sacrifices are giving bad signs. "Lusting madly for battle", Tydeus screams insults at Amphiaraus, calling him a coward. 2. Capaneus, on his shield a man holding a torch, with the inscription "I will burn the city", is assigned the Electran Gate defended by Polyphontes. He boasts that he will sack Thebes, and that "not even the weapons of Zeus crashing down to earth will stand in his way or hold him back." 3. Eteoclus, on his shield a man climbing a siege ladder, is assigned the Neïstan Gate, defended by Megareus, son of Creon. 4. Hippomedon, on his shield the monster Typhon, is assigned the Gate of Athena Onca defended by Hyperbius, the son of Oinops. 5. Parthenopaeus, on his shield a Sphinx, is assigned the North Gate defended by Actor, the brother of Hyperbius. He is said to be a foreign ally of Argos from Arcadia. 6. Amphiaraus, on his shield no image (since, it's said, he prefers reality over appearance) is assigned the Homoloïd Gate defended by Lasthenes. Described as a "man of the highest virtue and an excellent fighter", Amphiaraus yells insults back at Tydeus, calling him "murderer, wrecker of your city, Argos’ great instructor in evil, arouser of a Fury, high priest of Carnage" and blames him for being "Adrastus’ counsellor in these crimes" of attacking Thebes. He also rebukes Polynices for attacking and his own city with a foreign army, and devastating his homeland, saying that for his part he "will enrich this land by becoming a prophet buried in the soil of the enemy." 7. Polynices, on his shield Dike (Justice) leading Polynices back to Thebes, is assigned the Seventh Gate defended by Eteocles. No details of the actual fighting are given in the play. A messenger simply reports that the city wall has held, and that at the first six gates the city's champions have all won in single combat. But that, at the seventh gate, Polynices and Eteocles, the sons of Oedipus, have killed each other, "in accordance with their father’s curse". Near the end of the play it is announced that the burial of Polynices is forbidden, and Antigone announces her intention to defy this prohibition. However this scene is generally thought not to have been written by Aeschylus, and to have been added to the play some time after the production of Sophocles's Antigone, which dealt with the same theme.

Жабдықтаушылар

Еврипид өзінің "Жалынушылар" трагедиясында (б.з.д. 420 ж.) Тебадағы экспедицияның қаза тапқан жауынгерлерінің мәйіттерін қайтару мәселесін қарастырады. Адраст аналар (жалынып жалбарынушылар хоры) және Жетіліктердің ұлдарымен бірге Афиналықтардан өлгендерін қайтаруға көмек сұрау үшін Элеусиске келді. Осы пьесада соғыс қалай басталғаны туралы естіміз. Алғашқы әңгімеде Адраст Афина патшасы Тесейге Полиник әкесінің қарғысынан қашып, "ағасын өлтірмеу үшін" Тебадан кеткенін, бірақ Этеокл Полиникке "мүлкін ұрлап, зұлымдық жасағанын" айтады. Шетте жүрген Полиник түнімен Аргосқа келді, сол түні келген тағы бір шеттенуші Тидеймен шайқасты. Аполлонның пұжылы оған қыздарын "доңыз бен арыстанға" үйлендіру керектігін айтқандықтан және екеуі жабайы аңдар сияқты шайқасқандықтан, ол қыздарын екеуіне де берді. Адраст күйеу баласы Полиникке жасалған "қылмыстың" жазасы ретінде "жеті жасақпен" Тебаға қарсы жорыққа шықты. Тесей Адрасттан Тебаға қарсы соғыс бастамас бұрын болжамдармен және құдайлармен кеңескен-келмегенін сұрайды. Адраст "құдайлардың қалауысыз" соғысқа барғанын, сонымен қатар "Амфиарастың қалауына қарсы" кеткенін мойындайды. Адрастқа көмектесуге көндірілген Тесей афиналық әскерді Тебаға бастап келеді, онда – Эсхилдің "Элеусис халқында" болғандай дипломатиялық шешім табудың орнына – құлаған жауынгерлердің мәйіттерін Элеусиске қайтару үшін тебандықтарды жеңуге мәжбүр болады. Жетіліктен бесеуі қайтарылады, Амфиараостан басқа, оның жайлы "құдайлар оны тірідей, арбасымен бірге жердің тереңіне алып кетіп, ашық мақтады" делінеді, сондықтан оны қайтару мүмкін емес, ал Полиник, болжам бойынша, Тебада жерленген. Жеті әскерінің қалған бөлігін Тесей Элеутерада, Цитарон тауының аттикалық жағындағы шағын ауылға жерлейді. Адраст Элеусиске әкелінген Жетіліктен бесеуі үшін сөз сөйлейді. Осы жерде Аркадиялық Партенопей Аталантаның ұлы екенін, Этеокл Ифистің ұлы екенін және Ифистің қызы Эвадна Капанейге үйленгенін білеміз. Еврипид берген толық тізім Эсхил берген Жетіліктің тізімімен сәйкес келеді: Тидей, Капаней, Этеокл, Гиппомедон, Партенопей, Амфиараус және Полиник. Тесей табылған мәйіттерге қатысты, "Зевстің отынан опат болған" Капанейдің қалғандарынан бөлек, жеке өртелетінін айтады, ал олар бір өртеу қадасында бірге өртеледі. Капанейдің әйелі Эвадна оның жанып тұрған өртеу қадасына өзін тастайды. Жеті батырдың күлін Аргосқа олардың ұлдары әкеледі, олар әкелерінің өлімінен кек алуға ант етеді.

Euripides, in his tragedy The Suppliants (c. 420 BC) deals with the recovery of the expedition's dead warriors at Thebes. Adrastus has come to Eleusis, along with the mothers (the Chorus of suppliants) and sons of the Seven, to seek help from the Athenians in the recovery of their dead. In this play we hear for the first time an account of how the war came about. In an initial interview, Adrastus tells Theseus, the king of Athens, that Polynices, because of his father's curse, left Thebes "to avoid killing his brother", but that Eteocles "wronged" Polynices stealing "his property". In exile, Polynices came to Argos at night, fought with Tydeus, another exile who had arrived the same night, and that because of an oracle of Apollo saying he should marry his daughters to "a boar and a lion", and because the two men were fighting like wild beasts, he gave his daughters to the two men. It was to punish the "crime" done to his son in law Polynices, that Adrastus marched "seven companies against Thebes". Theseus then asks Adrastus whether he consulted seers and the gods before making war on Thebes, and Adrastus answers that, not only did he go to war "without the gods’ good will", he also "went against the wish of Amphiaraus." Theseus, having finally been persuaded to help Adrastus, leads an Athenian army to Thebes where—unlike in Aeschylus' Eleusinians in which he is able to accomplish his mission through diplomacy—he must defeat the Thebans in battle in order to bring back to Eleusis the bodies of the fallen warriors. Five of the Seven are brought back, all except Amphiaraus, of whom it is said that "the gods by snatching him away alive, chariot and all, into the depths of the earth openly praise him", and so could not be brought back, and Polynices, who presumably was buried at Thebes. The rest of the Seven's army was buried by Theseus at Eleutherae a small village on the Attic side of Mount Cithaeron. Adrastus gives a eulogy for the five of the Seven brought back to Eleusis. Here we learn that the Arcadian Parthenopaeus is the son of Atalanta, that Eteoclus is the son of Iphis, and that Iphis' daughter Evadne is married to Capaneus. The complete list given by Euripides is the same list of Seven given by Aeschylus: Tydeus, Capaneus, Eteoclus, Hippomedon, Parthenopaeus, Amphiaraus and Polynices. As for the recovered corpses, Theseus says that Capaneus, who was "struck down by the fire of Zeus", will be burned apart, on a separate funeral pyre from the rest, who will be burned together on a single pyre. Capaneus' wife Evadne throws herself on his burning pyre. The ashes of the Seven are carried back to Argos by their sons, who vow to avenge their fathers deaths.

Финикиялық әйелдер

Еврипидтің "Феникиялық әйелдер" (б.з.д. 410–409 ж.), Эсхилдің "Тебаға қарсы жеті" сияқты, Теба шайқасы туралы баяндайды. Біз алғаш рет Полиник пен Этеоклдің Тебаны кезегімен билеу туралы келісімі туралы естиміз. Алғашқы сөздерде Эдип ұлдарына "осы үйді өткір қылышпен бөліңдер" деп қарғыс айтқан және осыған қорқып, олар Полиник кіші ұлы ретінде Тебадан кетуге, ал Этеокл бірінші жыл Тебаны билеуге келіседі. Бірақ бір жыл өткен соң Этеокл тақтан бас тартудан бас тартты. Полиник анасына Тебадан Аргосқа қуылғанын және Адрасттың қызына үйленгенін айтады. Ол "Сүраншылар" кітабында айтылған оқиғаны қайталайды: Аргосқа түнгі уақытта келген, Тидеймен шайқасқан, Адраст Аполлонның "арыстан мен шошқаға" үйлену туралы болжамына сәйкес қыздарын оларға берген және Адраст жаңа күйеу балаларын, бастап Полиникпен бірге, жер аударылудан қайтаруға уәде берген. Эврипид "Сүраншылар" мен Эсхилдегідей жеті батырдың тізімін келтіреді, бірақ Эврипид Адрастты Этеоклдың орнына жетінің бірі деп санайды. Эсхил сияқты, ол жеті батырдың әрқайсысына қақпа тағайындайды. Бес қақпа атаулары бірдей: Гомолоид, Электран, Нейстан, Проетид және жетінші, ал жұптасулардың бірі: Капаней Электран қақпасында. Басқаша айтқанда, Эврипид Тидейді Гомолоид қақпасында, Гиппомедонды Огиги қақпасында, Партенопейді Нейстан қақпасында, Амфиарайды Проетид қақпасында, Полиникті Крена (яғни, бұлақ) қақпасында, ал Адрастты жетінші қақпасында орналастырады. Этеокл жеті тебалық сарбазды (аты аталмаған) таңдайды, олар жеті тебалық қақпасында жеті батырға қарсы тұрады. Тебалық абыз Тирезий қала Креонның ұлы Менокей өлтірілсе ғана құтылатынын болжайды. Тирезий түсіндіргендей, Тебаның негізін қалаушы Кадмус Арес айдаһарын өлтіргені үшін, Ареске және Жер-Анаға құрмет көрсету үшін, Спартой ұрпағы айдаһа өлтірілген жерде өлтірілуі керек. Тек Менокей ғана қажетті шарттарға сай келеді, сондықтан ол айдаһа өлтірілген жердің үстіндегі қала қабырғасында өзін пышақтап, денесі сол жерге түседі. Шайқас кезінде Партенопейді Периклимен өлтіреді. Капаней тіпті Зевс өзіне тосқауыл қоя алмайды деп мақтанады, бірақ Зевстің нөсерінен қаза табады, ал Адраст "Зевс оның әскерінің жауы екенін" көріп, әскерін кері шегеді. Содан кейін Этеокл Полиникпен жеке жекпе-жекке түсуді ұсынады, жеңімпаз Тебаны билейді. Полиник ұсынысты қабылдайды, екі әскер де оның шарттарын орындауға ант етеді. Екі бауыр жекпе-жекке шығып, бір-бірін өлтіреді. Екі әскер жекпе-жектің кім жеңгеніне келісе алмай, шайқас қайта басталады, және тебалықтар жеңіске жетеді.

Euripides' The Phoenician Women (c. 410–409 BC), like Aeschylus' Seven Against Thebes, deals with the battle at Thebes. We hear, for the first time, of an agreement between Polynices and Eteocles to rule Thebes in alternate years. In the prologue we are told that Oedipus had cursed his sons to "divide this house with the whetted sword", and that, in fear of this, they agreed that Polynices, as the younger brother, would leave Thebes, and that Eteocles would rule Thebes in the first year. But after the year was up, Eteocles refused to relinquish the throne. Polynices tells his mother an account of how, exiled from Thebes, he went to Argos and married Adrastus' daughter. He tells the same story already told in The Suppliants, coming to Argos late at night, fighting Tydeus, Adrastus giving them his daughters because of Apollo's oracle to marry his daughters "To lion and to boar", and Adrastus' promise to bring his new son in laws back from exile, starting with Polynices. Euripides gives the same list of seven champions as he did in The Suppliants, and as Aeschylus did, with the exception that here Euripides counts Adrastus as being one of the Seven, in place of Eteocles. And, like Aeschylus, he pairs each of the Seven with a gate. Five of the gate names are the same: Homoloïd, Electran, Neïstan, Proetid and Seventh, and one of the pairings: Capaneus at the Electran Gate. Otherwise Euripides has Tydeus at the Homoloïd Gate, Hippomedon at the Ogygian Gate, Parthenopaeus at the Neïstan Gate, Amphiaraus at the Proetid Gate, Polynices at the Crenaean (i. e. Fountain) Gate, and Adrastus at the Seventh Gate. Eteocles chooses seven Theban captains (unnamed), to oppose the Seven champions at the seven Theban gates. The Theban seer Tiresias prophesizes that the city can be saved only if Creon's son Menoeceus is killed. As Tiresias explains, in retribution for the killing of Ares' dragon, by Cadmus, the founder of Thebes, in order to appease Ares and propitiate Earth, a descendant of the Spartoi must be killed in the same place that the dragon was killed. Since only Menoeceus satisfies the proper conditions, he stabs himself on top of the city walls above where the dragon was killed, so that as his body falls it lands on that spot. During the battle, Parthenopaeus is killed by Periclymenus. Capaneus, boasting that not even Zeus could stop him, is killed by Zeus' thunderbolt, and Adrastus, seeing that "Zeus was his army's enemy", withdraws his forces. Then Eteocles offers to fight Polynices in single combat, with the winner ruling Thebes. The offer is accepted by Polynices, and both armies swear to abide by its terms. The two brothers fight a duel, and kill each other. Since the two armies cannot agree on who won the duel, the battle resumes, and the Thebans are victorious.

Гипсипиль

Еврипидтің жартылай сақталған «Гипсипиль» пьесасы (б.з.д. 411–407 жж.) Жетіліктердің Немеяда тоқтағанын және нәресте Офельттың өлімін көрсетеді. Бұл пьеса Офельт тарихына Гипсипильді алғаш рет енгізген көз, және бұл Эврипидтің туындысы болуы мүмкін. Мұнда бұрын Лемнос патшайымы және Ясонның сүйіктісі болған Гипсипиль құл болып, Офельт баланың күтіміне алынған. Офельт – Немеядағы Зевс жұмасы Ликург пен оның әйелі Эвридиканың ұлы. Жетіліктер Немеяға келген соң Гипсипильмен кездеседі. Амфиарай оған құрбандық үшін су қажет екенін айтады, ол Жетілікті бұлаққа жетелейді. Гипсипиль Офельтті өзімен бірге алып келеді, бірақ бір сәтте оны қадағаламай қалғанда, Офельт жыланның шабуына ұшырайды. Эвридика Гипсипильді өлтіруге асыққанда, Амфиарай келіп, баланың өлімі тағдырмен белгіленгенін айтады және Офельттың құрметіне қоштасу ойындарын ұсынады. Амфиарай Эвридиканы Гипсипильдің өмірін сақтап қалуға көндіреді, содан кейін ойындар өткізіледі.

Эдип Колонның жанында

Тек Софоклдің "Колондағы Эдип" (б.з.д. 401 ж.) кітабында Тебадағы Жетіліктер соғысының басталуы туралы айтылады. Полиник (мұнда ол үлкен ағасы) Этеокл оны Ферекидтегідей жерден қуған деді. Софокл Есхилдің "Тебаға қарсы Жеті" және Еврипидтің "Тілшілер" кітаптарындағыдай Жетіліктердің тізімін келтіреді: Тидей, Капаней, Этеокл, Гиппомедон, Партенопей, Амфиарай және Полиник. Этеокл Аргос қаласынан екені, ал Гиппомедон Талаостың ұлы, демек Адрасттың бауыры екені айтылады.

Асклепиадалар

Б.з.д. V ғасырындағы Эсхил мен Софоклдің жоғалған трагедияларына сүйенгендігі саналады, б.з.д. IV ғасырындағы әдебиет сыншысы Асклепиад (Одиссеяның түсіндірмелерінде айтылғандай) Амфиараостың әйелі Эрифиланың оны сатып кеткені туралы оқиғаны баяндайды. Асклепиадтың сөзінше, Амфиараос пен Адраст арасында дау болғаннан кейін, екеуі келешекте туындаған кез келген келіспеушіліктерде Амфиараостың әйелі және Адрасттың қарындасы Эрифиланың шешімімен басшылыққа түсетініне ант берді. Фиваға қарсы жорық дайындалып жатқанда Амфиараос оған қарсылық көрсетіп, болашақтағы апатты болжады. Бірақ Полиникстен Гармонияның мойын алқасын алған Эрифила Амфиараосты жорыққа қатысуға мәжбүр етті.

Кейінгі дереккөздер

Грек тарихшысы Диодор Сицилий (б.з.д. бірінші ғасыр), римдік мифограф Гигин (б.з.д. шамамен 64 – б.з. 17), латын жыршысы Статий (шамамен 45 – шамамен 96), және грек мифографы Аполлодор (бірінші немесе екінші ғасыр б.з.) – бәрі де Тебаға қарсы жетінің оқиғасын баяндаған. Бұл жазбалардың әрқайсысы белгілі бір деңгейде толық және бұрынғы жазбалармен үйлеседі. Бірақ кейбір айырмашылықтар және бірнеше қосымша егжей-тегжейлер бар.

Диодор Сицилийлік

Диодор Сицилий, Еврипидтің ізімен, Полиник пен Этеоклдің жылдармен кезегімен билеуге келіскенін айтады. Ең үлкені болғандықтан, Этеокл бірінші жылы билік құрды, содан кейін тақтан бас тартудан бас тартты, ал Полиник Аргосқа қашты. Онде ол Адрасттың қызы Аргияға үйленді, ал Адраст Полиникке Теба тағына қайта оралуға уәде берді. Диодордың баяндамасында – Гомердегіден өзгеше – Тидейдің елшілігі мен тұзағы әскер жиналғанға дейін орын алады. Тидей Аргостан Фиваға барып қайтады, жол бойында елу тебандықпен кездесіп, шабуылға ұшырайды. Тидейдің міссиясының сәтсіз аяқталғанын білген Адраст Фиваға қарсы жорық ұйымдастыруға кіріседі. Диодор Амфиарайдың әйелі Эрифиланың сатқындығы туралы толыққанды нұсқасын келтіреді, бұл Гомер мен Пиндардағы қысқаша айтылған мәліметтермен және Асклепиадқа жатқызылған баяндамамен үйлеседі. Амфиарай өлімін болжай білгендіктен, Адрастпен Фиваға қарсы жорыққа қатысудан бас тартты. Бірақ екеуі мәселені шешуді Эрифилаға тапсыруға келісті, ал Полиник Эрифилаға Гармонияның алтын мойыншеңін сыйлағандықтан, ол жорық жасау керектігіне және Амфиарайдың оған қатысуы керектігіне шешім шығарды. Адраст Капанейді, Гиппомедонды және Аталантаның ұлы Партенопейді өзімен, Полиникпен, Тидеймен және Амфиараймен бірге «көрнекті әскердің» жеті басшысы ретінде қосылуға шақырады. Бұл тізім «Феникиялық әйелдердегі» жетіліктермен сәйкес келеді. Диодор жетіліктердің Немеяда тоқтағаны туралы ештеңе айтпай, тікелей Фива шайқасына көшеді. Әдеттегідей, Полиник пен Этеокл бір-бірін өлтіріседі, Капаней «қалқан баспалдақпен қабырғаға шапшаң өрлеп келе жатқанда» (көкнаудан ештеңе айтылмаған), жер Амфиарай мен оның көлігін жұтып алады, ал Адрасттан басқа жетіліктің барлығы қаза табады. Жетілікті жерлеу туралы Диодор (Креон, Антигона немесе Тесей туралы еске салмай) тебандықтар Адрастқа өлгендерді алып кетуге рұқсат бермегенін айтады, сондықтан ол Аргосқа қайтады, ал (Еврипидтің «Сураншылар» трагедиясындағыдай) афиналықтар денелерді тауып, жерлейді.

Diodorus Siculus, following Euripides, says that Polynices and Eteocles agreed to rule in alternate years. Being the oldest, Eteocles ruled the first year, after which he refused to give up the throne, and Polynices fled to Argos. There he married Adrastus' daughter Argia and Adrastus promised to restore Polynices to the Theban throne. In Diodorus' account—unlike in Homer—Tydeus' embassy and ambush occurs before the army is assembled. Tydeus travels from Argos to Thebes and back, and somewhere along the way is ambushed by fifty Thebans. Upon learning of the failure of Tydeus' mission, Adrastus begins organizing an expedition against Thebes. Diodorus gives a more complete version of Amphiaraus' betrayal by his wife Eriphyle, consistent with the passing mentions in Homer and Pindar, and the account attributed to Asclepiades. Amphiaraus had foreseen his death, and because of this would not join Adrastus in his expedition against Thebes. But the two men agreed to let Eriphyle decide the issue, and because Polynices had given Eriphyle the golden necklace of Harmonia, she decides that the expedition should be undertaken, and that Amphiaraus should take part. Adrastus recruits Capaneus, Hippomedon and Parthenopaeus, the son of Atalanta, to join himself, Polynices, Tydeus, and Amphiaraus as the seven leaders of the "notable army", the same list of Seven as in The Phoenician Women. Omitting any mention of the Seven's stop at Nemea, Diodorus moves directly to the battle at Thebes. As always, Polynices and Eteocles kill each other, Capaneus dies while "impetuously ascending the wall by a scaling ladder" (with no mention of a thunderbolt), the earth swallows Amphiaraus and his chariot, and all the rest of the Seven die, except Adrastus. As for the burial of the Seven, Diodorus (with no mention of Creon, Antigone or Theseus) says that the Thebans refused to allow Adrastus to remove the dead, so he goes home to Argos, and (as in Euripides' The Suppliants) the Athenians recover the bodies and bury them.

Гигинус

Хигинус өзінің "Фабула" кітабында оқиғаның көбінесе бұрынғы дереккөздермен (67–74) үйлесетінін айтады. Диодор сияқты, Гигин де "Феникиялық әйелдер" пьесасындағыдай жеті батырды тізімдейді: Адраст, Полиник, Тидей, Амфиара, Капаней, Гиппомедон және Партенопей. Ол Капаней мен Гиппомедонның Адрасттың (70) әпкелерінің ұлдары екенін қосады (бұл Гиппомедонның Эдип Колондағы нұсқасынан өзгеше, онда ол Таулдың ұлы болып келеді). Армия су іздеу үшін Немеяда тоқтайды, Офельт жыланның шабуылынан қаза табады, ал жеті батыр баланың құрметіне қоштасу ойындарын өткізеді (74). Фива қаласының қабырғаларын басып шығуға тырысқанда, дінсіз Капаней жопылық найзағаймен құлайды, жер Амфиарасты жұтады, Полиник пен Этеокл бір-бірін өлтіріседі (68), ал Адрасттан басқа барлығы қаза табады (70). Гигин Антигонаның тағдырын Софоклдың "Антигона" пьесасынан өзгеше баяндайды, бұл мүмкін Еврипидтің жоғалған "Антигона" трагедиясының ықпалынан туындаған. Креон жеті батырдың, оның ішінде Полиниктің де жерленуіне тыйым салады, бірақ Антигона мен Полиник әйелі Аргия оның денесін Этеоклдің өртеу тірегінде жағады. Олар ұсталып алынады, Аргия қашып құтылады, ал Антигона Креонның ұлы Хамонның араласуымен бастапқыда құтқарылса да, соңында қаза табады (72).

Стациус

Циклдық Тебайд сияқты, латын ақыны Стацийдің «Тебаиды» (шамамен б.з. 92 ж.) толыққанды «Жетіге қарсы Теба» оқиғасына арналған. 12 кітаптан тұратын эпикалық поэма Эдиптің ұлдары Полиник пен Этеоклды қарғып, оларды жамандыққа ұшыратқанын айтумен басталады (1.56–87). Ағалар Тебаны кезекпен басқаруға келіскеннен кейін (1.138–139), Этеокл Теба тағына отырады, ал Полиник бір жылға жер аударылады (1.164–165). Бір түні, қатты дауыл кезінде Полиник пен Тидей Аргостағы Адраст сарайына пана іздеп келеді. Олар бір пана үшін дауласып, ұрыс басталады, Адраст оянып, оларды ажыратады. Ол екеуін ішке шақырып, Полиник арыстан терісін, ал Тидей шошқа терісі мен тістерін кигенін байқайды. Осы белгілер арқылы Адраст Полиник пен Тидейді екі қызына болжамдалған күйеулер деп таниды (1.401–512). Келесі күні Полиник пен Тидей Адрасттың қыздары Аргия мен Дейипиленің қолына тию ұсынысын қабылдайды, ал Адраст оларға туған патшалықтарын қайтаруға көмектесуге уәде береді (2.152–200). Стаций 2-кітаптың көп бөлігін Тидейдің Тебаға жасаған елшілігіне арнайды. Диодордың баяндамасындағыдай, бұл Арги әскері жиналғанға дейін орын алады. Полиник, Тидей және Адраст Тебаға біреуді жіберіп, Этеокл тақты бейбіт түрде тапсыра ма, жоқ па, соны білу керектігіне келіседі, ал Тидей ерікті болады. Тебада Тидей Этеоклмен ұзақ қақтығысқа түседі, ол Тидейдің аргументтерін қабылдамайды, оның билік мерзімі аяқталғандықтан, патшалық билікті Полиникке беруі керек (2.363–451). Аргосқа қайтып бара жатқанда Тидей елу тебалықтың шабуылына ұшырайды, бірақ олардың барлығын, Мейонды қоспағанда, өлтіреді (2.482–703). 3-кітапта Аргосқа оралғаннан кейін Тидей Тебаға дереу шабуыл жасауға шақырады (3.324–364). Адраст жаман белгілер алған (3.440–551) көрушілер Амфиарай мен Меламппен кеңеседі. Аргив халқы соғыс талап етеді (3.575–597). Амфиарай Тебада өлім мен жеңіліс болатынын алдын ала көргенін айтуға мәжбүр болады (3.618–3.647). Полиникке үйленген Аргия әкесі Адрастты Тебаға қарсы соғыс жүргізуге көзіне жас алып шақырады, ол әскер жинауға кіріседі (3.678–721). 4-кітапта экспедиция Аргостан шығады. Стацийдің жеті батыры «Финикиялық әйелдерде», Диодорда және Гигиннің жазбаларындағы жеті батырмен бірдей: Адраст, Полиник, Тидей, Гиппомедон, Капаней, Амфиарай және Партенопей (4.32–250). Жетіліктің кешігуін қалаған Бакх құрғақшылық тудырады, ал жетіліктер суға мұқтаж болып, Немеяда тоқтауға мәжбүр болады (4.646–745). Стаций 4-кітаптың қалған бөлігін 6-кітаптың соңына дейін Офельттың өліміне арнайды. Немеяда жетілік Ликург патшасының ұлы Офельттың күтушісі Гипсипильмен кездеседі. Гипсипиль жетілікті көзге жетелегенде, Офельт қорқынышты жыланның шабуылынан қаза табады. Жетілік жыланды өлтіріп, Гипсипилді Ликургтың өлтіруінен құтқарады. Олар Офельт құрметіне Немей ойындарына айналатын жерлеу ойындарын өткізеді. 7-кітапта экспедиция Тебаға жетеді, соғыс басталады және 11-кітапқа дейін жалғасады. Жер Амфиарай мен оның соғыс күймесін жұтып алады (7.794–823). Тидей Меланипппен жекпе-жекте жараланады, бірақ Меланипптің кесілген басын әкеледі және Тидей Меланипптің миын жейді (8.716–766). Гиппомедон, Исмен өзенінің суына батып кетуге аздап қалғанда, тебалықтардың найзаларының «жауынынан» қаза табады (9.522–539). Партенопейді Дриас өлтіреді (9.841–849). Тиресий көрушісінің болжамына жауап ретінде Тебаны құтқару үшін Менокей қала қабырғасынан секіріп өзін құрбан етеді (10.756–782). Капаней мұнараға көтеріліп, Зевстің нөсерінен қаза табады (10.837–939). Полиник Этеоклге жеке жекпе-жекке (11.239–249) шақырады, Этеокл оны қабылдайды (11.389–395), ал ағалар бір-бірін өлтіреді (11.403–573). 12-кітапта Креон Полиник пен аргивтердің өлгендерін жерлеуге тыйым салады (12.94–103). Екі жақты ұрыс даласында Полиникті іздеп жүргенде, оның әйелі Аргия мен қарындасы Антигона оның денесі үстінде кездейсоқ кездеседі (12.362–408). Олар оның денесін Этеоклдың өртеу қадасына салып, тұтқындалады (12.429–463). Тесей соғыспен қорқытып келгенде (12.677–686) оларды өлтіруге әзірленеді. Соғыс басталады, Тесей Креонды жеке жекпе-жекте өлтіріп, қалаға жеңімпаз ретінде кіреді, ал құлаған жауынгерлердің денелері өртеліп, жерленеді (12.720–809).

Just as the Cyclic Thebaid had been, the Latin poet Statius's Thebaid (c. 92 AD), is devoted entirely to the story of the Seven against Thebes. An epic poem in 12 books, it begins with Oedipus cursing his sons Polynices and Eteocles, who he says have mistreated him (1.56–87). The brothers having agreed to rule Thebes in alternate years (1.138–139), Eteocles occupies the Theban throne, while Polynices is in exile for a year (1.164–165). One night during a raging storm, Polynices and Tydeus arrive at Adrastus' palace in Argos seeking refuge. They quarrel over the same bit of shelter, a fight breaks out, Adrastus is awoken, and separates them. He invites the two inside, and notices that Polynices wears a lion's pelt and that Tydeus a boar's skin and tusks, and by these signs, Adrastus recognizes in Polynices and Tydeus, the husbands that had been prophesied for his two daughters (1.401–512). The next day Polynices and Tydeus accept Adrastus' offer of his daughters Argia and Deipyle in marriage, and Adrastus promises to help the two regain their native kingdoms (2.152–200). Statius devotes most of Book 2 to Tydeus' embassy to Thebes. As in Diodorus' account, this occurs before the Argive army has been assembled. Polynices, Tydesus and Adrastus agree that someone should be sent to Thebes to see if Eteocles will peacefully surrender the throne, and Tydeus volunteers. At Thebes, Tydeus engages in a long confrontation with Eteocles, who rejects Tydeus' arguments that, since his year of rule is over, he should give over the kingship to Polynices (2.363–451). On his way back to Argos, Tydeus is ambushed by fifty Thebans, but kills all of these but Maeon (2.482–703). In Book 3, on returning to Argos, Tydeus urges an immediate attack of Thebes (3.324–364). Adrastus consults the seers Amphiaraus and Melampus who receive ill omens (3.440–551). The Argive people demand war (3.575–597). Amphiaraus is forced to reveal what he has foreseen: death and defeat at Thebes (3.618–3.647). Argia now Polynices' wife, tearfully urges her father Adrastus to make war on Thebes, who begins assembling an army (3.678–721). In Book 4 the expedition sets out from Argos. Statius' Seven champions are the same as in The Phoenician Women, Diodorus, and Hyginus: Adrastus, Polynices, Tydeus, Hippomedon, Capaneus, Amphiaraus, and Parthenopaeus (4.32–250). Bacchus, wishing to delay the Seven, causes a drought, and the Seven, in desperate need of water, are forced to stop at Nemea (4.646–745). Statius devotes the rest of Book 4, through the end of Book 6, to the Death of Opheltes. At Nemea the Seven encounter Hypsipyle the nurse of Opheltes, the infant son of Lycurgus the king of Nemea. While Hypsipyle leads the Seven to a spring, Opheltes is killed by a monstrous serpent. The Seven kill the serpent and save Hypsipyle from being put to death by Lycurgus. They hold funeral games in Opheltes' honor, which will become the Nemean Games. In Book 7, the expedition arrives at Thebes, the fighting begins, and continues through Book 11. The earth swallows up Amphiaraus and his chariot (7.794–823). Tydeus is fatally wounded by Melanippus, but is brought Melanippus' severed head and Tydeus eats Melanippus' brains (8.716–766). Hippomedon, nearly drowned by the flooding river Ismenus, is killed by a "shower" of Theban spears (9.522–539). Parthenopaeus is killed by Dryas (9.841–849). In response to a prophecy of the seer Tiresias, in order to save Thebes, Menoeceus sacrifices himself by leaping from the city walls (10.756–782). Capaneus climbs a tower and is killed by a Jovian thunderbolt (10.837–939). Polynices challenges Eteocles to single combat (11.239–249), Eteocles accepts (11.389–395) and the brothers kill each other (11.403–573). In Book 12, Creon forbids the burial of Polynices and the Argive dead (12.94–103). Both searching the battlefield for Polynices, his wife Argia and his sister Antigone meet by chance over his dead body (12.362–408). They burn his corpse on Eteocles' funeral pyre, and are arrested (12.429–463). They are about to be executed when Theseus arrives threatening war (12.677–686). A battle ensues, Theseus kills Creon in single combat, enters the city as victor, and the bodies of the fallen warriors are burned and buried (12.720–809).