Кіріспе

Майо округіне жататын қала, Ирландия.

Кроссмолина – Ирландияның Майо округіндегі және қала орналасқан азаматтық приходтың атауы болып табылатын, тарихи Тайроули барониясындағы қала. Қала Лау Конн көлінің солтүстік жағалауына жақын Дель өзенінің жағасында орналасқан. Кроссмолина N59 тас жолымен Баллина қаласынан батысқа қарай шамамен орналасқан. Қаланың төңірегінде Энахбег, Ратмор және Торин сияқты ауыл шаруашылығы үшін маңызды шағын ауылдар бар.

Этимология

Кроссмолина атауы Crois Uí Mhaoilíona сөзінен туындаған, яғни "Мулланидің шатыры" немесе "Маоиллионаның шатыры" деген мағынаны білдіреді. 18 ғасырда бұл атау кейде Кросмалина, Кросмалине, Кросмолина немесе Кросмалинг деп те жазылған.

Тарих

Қазіргі Кроссмолинаның тарихы осы аймақтағы діни орталықтың негізі қалатын кезеңмен байланысты: Эрреу аббаттығы 6 ғасырда Әулие Тирнан құрған. 12 ғасырда бұл аббаттықты жаулап келген Hiberno Norman de Barry әулеті иеленді.

Англо-протестанттық тектес

XV ғасырда Кросмолина Бурк отбасының меншігіне өтті. 1526 жылы Тир Конайлдың О'Доннелл (Донегал графтығы) Тираулиге шабуыл жасап, Кросмолина қамалын қиратты. Жауап ретінде Бурк отбасы Дильде жаңа қамал салды. Алайда, олардың осы жаңа бекініске ие болуы ұзаққа созылмады, себебі 1690 жылдардағы Ирландиядағы Вильям соғысы кезінде Томас Бёрк жеңілген католик Якобиттер жағынан соғысты. Соңынан Диль қамалы ағылшын тәжімен ағылшын-ирландтық протестант Гор отбасына берілді. XVII ғасырда Ирландияда Кромвельмен бірге шайқасқан Фрэнсис Джексон да Солтүстік Майода жер алды. Кейін Джексон отбасы Энниско үйін салды. Еске сала кетейік, Джексондар иеленген жер бұрын Бурк отбасына тиесілі болған. Осы жер иелерінің келуі аймақта протестанттық үстемдік дәуірін бастады. 18 ғасырдың соңында қала сауда және әкімшілік орталық ретінде дами бастады. Осы кезеңде жергілікті жер иелері Кросмолина еріктілері жасағын құрды. 1800 жылдардың басында астық сақтау қоймасы және кедендік қоймалар ашылды. 1823 жылы шағын сот отырыстары апта сайын өте бастады, ал 1830 жылдары кіріс полициясы мен констебюлярия орналасты. Мамыр, қыркүйек және желтоқсан айларында жыл сайын жәрмеңкелер өткізілді. 1831 жылғы халық санауы бойынша қалада 296 үй шаруашылығында 1481 адам тұрды, ал ауылдық приходта – 10198 адам. Қала тұрғындарының шамамен жартысы сауда, өндіріс және қолөнермен айналысты. Қала 1827 жылы жарық көрген Лидің Ирландияның қалталық жол кітабында «Майодағы ауыл» деп сипатталған, оның «ең танымал нысаны – Мария Діңге арналған аббаттың қиратылуы».

Поитин өндірісі

Поитин – дәстүрлі ирландия спирті, астық немесе картопты ашыту арқылы жасалады және жоғары спирт мөлшерімен ерекшеленеді. Ғасырлар бойы Ирландияда өндіріліп, Кроссмолинаның жергілікті экономикасына маңызды әсер еткен. 19 ғасырдың басында Ирландия үкіметі кең таралған заңсыз жеке дистилляцияға алаңдады, бұл жергілікті тұрғындармен жиі қақтығыстарға себеп болды. 1816 жылдың ақпан айына қарай Солтүстік Майодағы поитин өндірісі үкіметті сауданы тоқтату үшін қалаға әскер орналастыруға жеткізді. 1833 жылдың шілдесінде Кроссмолинада орналасқан кіріс полициясы кезекшілікке шығып, күтпеген жағдайға тап болды – поитиннің заңсыз дистилляциясымен айналысатын адамдар. Полиция топтың екі мүшесін ұстады. Бірақ, тұтқындармен бірге қайтып келе жатқанда, оларды босатуға батыл әрекет жасалды, онда тұтқындардың әкесінің қалың жұбайының әкесі белсенді рөл атқарды. Аса қайғылы жағдайға байланысты, жағдай ушығып, полиция оқ атып, бір адам қаза тапты.

19-ғасырдағы ауылдағы тәртіпсіздіктер

Солтүстік Майодағы жер мәселесі 19 ғасырда үнемі шиеленіс тудырды. Көбінесе Англияда тұратын ірі жер иелері жерді шаруаларға жалға беріп, олардың кез келген уақытта жерінен қуылу қаупін тудырды. Бұл жағдай жалдау ақысын өзгерткен кезде айқын қарсылыққа, кейде зорлық-зомбылыққа әкелді. Кроссмолинаның төңірегінде эндемикалық кедейлік басып алды. 1838 жылы «Ирландиядағы ең төмен таптардың жағдайы туралы корольдік комиссия» қалаға сапар шекті және оның есебі ауылдық кедейлердің қиын өмірлік жағдайларын көрсетті. Олардың диетасы көбінесе картоптан тұрды, ал етті жылына бір-екі рет ғана жейтін. Жұмысшылар күніне 6-8 пенни табады, оның бір бөлігі азық-түлікпен төленеді. 1813 жылдың желтоқсан айында, жергілікті тұрғындардың қалың тобы, найза мен мылтықпен қаруланып, төленбеген жалдау үшін тәркіленген малды қайтаруға тырысқанда қайтадан зорлық-зомбылық орын алды. 1820 мен 1840 жылдар аралығында «Риббонмен» аграрлық қозғалысы Кроссмолинада белсенді болды. 1821 жылдың желтоқсан айында Джон Карр, Питер Гилласпи, Эней Эрли және Мэтью Чемберс «Риббонмен» ұйымының мүшесі болғаны және заңсыз ант бергені үшін түрмеге қамалды. Жергілікті судья Джордж Ормсби, Гортнер аббаттығының эсквайры, олардың тұтқындалуына көмектесті. Ауылдық жерлердегі үлкен тәртіпсіздіктерге байланысты 1820 жылдан бастап үш офицер мен 85 сарбаздан тұратын жасақ қалаға тұрақты орналастырылды. Ауылдық зорлық-зомбылық пен саяси тәртіпсіздік 19 ғасырдың екінші жартысына және тіпті 20 ғасырдың басына дейін жалғасты. 1881 жылдың наурыз айында Трираулидің жоғары констеблінің Кроссмолинадағы үйіне қарулы адамдар тобы шабуыл жасады. 1882 жылдың қараша айында жергілікті дін қызметкері Кроссмолина шіркеуінде Жер лигасының жиналысын өткізгені үшін тұтқындалды. 1882 жылдың маусым айында Майкл Браун есімді Кроссмолина шаруасы атылып, ауыр жарақат алды. Ол жергілікті тұрғындар бойкот еткен шаруашылықты иеленді. 1911 жылы зорлық-зомбылық орын алды, өйткені жергілікті тұрғын Патрик Бродерик және оның көршілері, Бродерикті Кроссмолинадағы үйінен шығаруға елуден астам R.I.C. офицерінің әрекетіне қарсылық көрсетті. Кроссмолина шаруаларының лигасы осы әрекетке қарсылықты ұйымдастырды.

Қатты жел

Қала 1839 жылғы 6 қаңтарда Ирландияны шарпыған "Ұлы желдің түні" (ирландша: Oíche na Gaoithe Móire) кезінде ауыр зақымдарға ұшырады. Қаладағы дерлік барлық үйлер зақымдалды, ал төрт үй толығымен қирады. Сегіз адам қаза тапты.

Картоптың өнімінің нашарлауы

XIX ғасырдың бірінші жартысында картоп егісінің нашарлауы аштыққа жиі себеп болатын. 1822 жылы Солтүстік Майода кең ауқымды сәтсіздік орын алды. Сол маусымда Туам архиепискобы келіп, Лондонның "Таймс" газетіне Кроссмолина және айналасындағы аудандарда "жартылай аштықтан өлген ерлер, әйелдер мен балаларды" көргенін хабарлады. Жергілікті жер иелері мен дін қызметкерлері конфессияаралық көмек комитетін құрды. Кроссмолинада кең жерлері бар Палмер иелігінің өкілі Ричард Шарп аштықпен күресу үшін сұлы жөнелтпелерін ұйымдастырып, көмек көрсету жұмыстарын жетекке алды. 1831 жылдың басында картоп егісінің нашарлауы аштыққа әкелді. Шарп аштықтан зардап шеккен шаруаларға сұлы сатып алу үшін жер иелері арасында ақша жинауды ұйымдастырды. 1831 жылдың маусым айында Кроссмолинада 1920 жылға дейін Солтүстік Майода қайта-қайта пайда болатын тиф ауруы тарады. Доктор Джеймс Макнейр Коннаут телеграфына 100-ден астам тиф жағдайын хабарлады, оның 38-і Кроссмолинада тіркелді. Келесі маусымда, пастор Эдвин Сток аймақты зерттеп, 3 мыңнан астам отбасы, барлығы 17 мың адам азық-түлік тапшылығынан зардап шегіп жатқанын анықтады. Жергілікті жер иесі және көмек комитетінің хатшысы Джордж Вон Джексон Лондонның "Таймс" газетінде аштықтан өлген аналар, жұмыс іздеп жүрген ерлер және кең таралған қызба туралы айтып, қиын жағдайды сипаттады, бұл аштық пен аурудың кең таралғанын көрсетеді. 1822 және 1832 жылдардағы егістіктің нашарлауы 1840 жылдардағы апатты ашаршылықтың алғы күші болды. 1840 жылдары Кроссмолинаның айналасындағы ауылдар кедейлікке ұшырады, көптеген адамдар қиын жағдайда қалды. Кедей халық негізгі тамақ көзі ретінде картопқа тәуелді болды. Алайда 1845 жылдың тамызында, кейіннен "Фитофтора инфестанс" деп табылған зиянды саңырауқұлақ картоп егісін жоя бастағанда, апат орын алды. Бұрынғы жасыл сабақтар тез шіріп, шіріген егістен жағымсыз иіс шықты. Ашаршылық Кроссмолинаны қоршаған ауылдық аймақтарды қиратты, 1841 жылы 12 221 адамнан 1851 жылы 7 236 адамға дейін азайтты. Бұл аймақтағы тілдің қолданылуына да әсер етті: ашаршылыққа дейін Кроссмолина ауданының 80% -дан астамы ирланд тілінде сөйлеген деп есептеледі. 1847 жылдың басында Ұлы ашаршылықтың Кроссмолинадағы қатты әсері Англияда кеңінен жарияланды. Жергілікті протестант дін қызметкері Сент-Джордж Нокс Лондонның "Evening Standard" газетіне жазған хатында қаладағы қиындықтарды егжей-тегжейлі сипаттады. Ол азық-түлік бағасының өсуін, кедейлердің көмекке жиналуын және бір айда он алты адамның қайтыс болғанын, 900-ге жуық адам азық-түлік сатып ала алмағанын атап өтті. Осындай жағдайларға қарамастан, Нокс халықтың таңғажайып шыдамдылығы мен бейбітшілігін атап өтті, күнделікті аштықтан өлімге қарамастан, "қылмыс жасалмады" деп мәлімдеді. 1847 жылдың қаңтарында Лондонның "Evening Standard" газетінде жарияланған мақалада қаладағы жағдайдың нашар екені, яғни тамақ жетіспеушілігінен туындаған аурулардан кенеттен қайтыс болғандарды тергеу жүргізілгені айтылды. Ол Солтүстік Майода күн сайын тамақтанудың нашарлығынан көптеген адамдар өліп жатқанын, ал кейбіреулері аштықпен күресу үшін шикі көкөністер жеп жатқанын хабарлады. Жергілікті сот дәрігері мен дәрігердің (Аткинсон және Макнейр) жұмысының арқасында кейбір ашаршылық құрбандарының есімдері жергілікті баспасөзде тіркелді. Жәбірленушілер ауылдағы үйлерінен қалаға қайыр сұрап кететін. 1846 жылдың желтоқсан айында қалада өткен тергеу кезінде жергілікті тұрғындар Майкл Уолш, Джон Муннелли (Муннелли), Майкл МакГевир және Энтони Мэлли аштықтан қайтыс болған деп танылды. Джеймс Флеминг (60 жаста) және Эдвард Флеминг (13 жаста) 1847 жылдың наурыз айында Кроссмолина маңындағы Коррабегте аштықтан қайтыс болды. Бернард Роган 1846 жылдың желтоқсан айында қалада қайтыс болды. Ол Лимериктен келген отбасының бір мүшесі еді, оларға қаладағы кедейлер үйіне кіруге рұқсат берілмеді. Отбасы көшпелі болып, қайыр сұрай бастады және Кроссмолинаға келді, онда бала қайтыс болды. Майкл Моран да 1846 жылдың желтоқсан айында қайтыс болды. Өмірінің соңғы алты аптасында ол отбасымен бірге тамақ сұрауға мәжбүр болды. 1847 жылдың ақпан айында өткен тергеу кезінде Мэри Минн мен Патрик Горманның өлімі Кроссмолина тұрғындары аштықтан қайтыс болған деп жазылды. Тергеу барысында айналасындағы ауылдардың 16 тұрғыны аштықтан қайтыс болғаны анықталды. 1847 жылдың наурыз айында Бриджит Макдермоттың денесі қалада өлі болып табылды. Сотталған адам аштықтан өлген деп шешім шығарды.

Жер лигасы

Майоның көп бөлігі сияқты, қалада және оның төңірегінде Жер лигасы белсенді болды, және Лиганың қызметіне байланысты бірнеше жергілікті мүшелер тұтқындалды. 1881 жылдың наурыз айында Лиганың екі Кроссмолина мүшесі, Коули және Дейли есімділер, мәжбүрлеу туралы заңның ережелері бойынша тұтқындалды. Оларды қарулы күзетпен Килменхам түрмесіне жеткізді. 1881 жылдың қазан айында Адергул приходының діни қызметкері, әке МакХейл, Рим-католик шіркеуінде Жер лигасының жиынын өткізгені үшін сол мәжбүрлеу заңы бойынша тұтқындалды. Бір айдан кейін Лиганың Кроссмолина бөлімшесінің мүшесі Питер Доэрти де тұтқындалды. Кроссмолина Жер лигасының қызметі 1881 жылдың қаңтар айында Адамдар мен мүлікті қорғау (Ирландия) заң жобасы талқыланған кезде, Парламентте талқыланды. Брэдфорд депутаты В. Э. Форстер қарулы Лига мүшелері жергілікті жалдамалы шаруаларды Гриффиттің бағалау сомасынан асып түсетін жалға төлемдерден бас тартуға мәжбүрлегенін мәлімдеді. Олар сондай-ақ Кроссмолинадағы бақша дүкенінен Хоганнан тауар сатып алудан да бас тартты, Форстер оны "іскер бақшашы" деп сипаттады және ол Жер лигасына қосылудан немесе оны қолдаудан бас тартты.

Кроссмолинаның жанжал туралы куәлігі

1883 жылдың мамыр айында жергілікті бірнеше ер адам "Кросмолина қастандығы" деп белгілі болған оқиғада тұтқындалды. Тұтқындалғандардың арасында Томас Дейли, Томас Маколей, Джеймс Кинг, Ричард Холлоран, Патрик Нунелли және Патрик Нэлли болды. Олар жергілікті жер иелері мен олардың өкілдерін өлтіру үшін сөз байласты деген айып тағылды. Тұтқындардың үйлерін тінткен кезде полиция екі мылтық, револьвер және жарылғыш заттар тапты. Патрик Нэлли – Ирландия Республикалық Бауырластығының Жоғарғы Кеңесінің мүшесі – кейін сотталып, кінәлі деп танылып, 10 жылға бас бостандығынан айырылды. Ол 1891 жылдың қараша айында түрмеде ішек қызбасынан қайтыс болды. Крок паркіндегі бір трибуна Патрик Нэллинің құрметіне аталды.

Кроссмолиналық тобыр

1910 жылғы 28 тамызда Кроссмолинада «Ирландия үшін барлығы» лигасының (AFIL) жетекшісі, депутат Уильям О’Брайен қала орталығында ашық ауада митинг өткізуге тырысқанда тәртіпсіздік орын алды. Лига – бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін қысқа ғана уақыт бойы дамыған, діни ағымға бөлінбеген ұлттық саяси партия болды. Оның басты мақсаты – одақтастар мен ұлтшылдар арасында кең коалиция құру еді. Лигаға католик ұлтшыл ұйымдары, мысалы, Гиберниялықтардың ежелгі ордені (AOH) және Біріккен Ирландия лигасы қарсы болды. О’Брайен қақтығысты күтіп, қалаға көптеген полицейлер мен AFIL жақтастарын алып келді. Жергілікті тұрғындар таяқтар мен тастармен қаруланғанда, ол Чапел-стритте ашық ауада сөйлеуге ниеттенді. Полиция қызметкерлері жолды тазалау үшін таяқтармен шабуылдап, О’Брайеннің сөйлеу әрекетіне мүмкіндік жасады. Бірақ Лахарданның «Файф энд Драм» тобы ойнай бастады, ал жергілікті тұрғындардың шуынан оның сөзін естірте алмады. Содан зорлық-зомбылық басталды, ал Баллинаға қарай шегіну кезінде О’Брайеннің басына таяқпен соққы тиді. Бір айдан кейін Томас Моклер оқиға кезінде оқ атқандығы үшін айыпталды, 10 шиллинг айыппұл төледі және сот шығындарын өтеуге міндеттелді. Бұл оқиға Ұлыбританияның бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен жарияланды.

Тәуелсіздік соғысы

Ирландияның Тәуелсіздік соғысы – Ирландия Республикалық Армиясы мен британдық күштер арасындағы қақтығыс: Британдық армия, Корольдік Ирландия констебулярлығы. Соғыс барысында Кроссмолина және айналасындағы аудандарда бірнеше эпизодтар орын алды. 1917 жылдың тамызында ирландиялық еріктілер ротасы құрылды. Ротаның алғашқы жеті мүшесі – Мартин мен Патрик Лофтус ағайындылары, Патрик Хегарти, Джеймс О’Хара, Нед О’Бойл, Нед Мерфи және Джон Тимони болды. 1920 жылдың шілдесінде Кроссмолинадан сыртта орналасқан үлкен Моссбрук үйі қиратылды. Шамамен сол кезде Кастлхиллдегі, Кроссмолиналық Хегарти отбасынан шыққан төрт Синн Фейн белсендісі тұтқындалып, күшті әскери күзетпен Кастлбарға жеткізілді. RIC полицейі – констебль Уильям Келли – Кроссмолинада азаматтық адамды өлтіруге талпынғаны үшін әскери сотта отырды. 1920 жылдың 20 желтоқсанында констебль Келли мас күйінде жергілікті тұрғынға шабуыл жасап, мылтығынан атып, оқ жаудырды. Қамауға алынғанда, ол "қанды Синн Фейнерге" атқандығын мойындады. Ол өлтіруге талпынбағаны, бірақ дене жарақатын келтіру ниетімен атып, кінәлі деп танылды. 1920 жылдың қазанында Кроссмолина тұрғыны Джон О’Рейли Галвейде әскери сотта отырды. Ол револьверді иеленгені және жергілікті RIC офицерлеріне қастандық жасағаны айыпталды. Ол офицерлерге полиция қызметінен кетуді ескертті, сондай-ақ жергілікті RIC казармасын өртеп жіберумен қорқытты. Кейін Кроссмолинаға тағайындалған бірнеше офицер қызметтен кетті. 1922 жылдың көктемінде Кроссмолинада орналасқан IRA ротасы Беллакориктегі RIC стансасына шабуыл жасап, өртеп жіберді. 1922 жылдың ақпанында IRA Кроссмолинада "әскери жағдай" жариялады. Ирландиялық көлік және жалпы жұмысшылар одағы Дэвис Брос компаниясында шәкірттің жұмыстан босатылуынан кейін ереуіл ұйымдастырды. Ереуіл кезінде Дэвиске тиесілі қойма өртеніп, тасымалдауды күтіп тұрған көптеген жұмыртқалар жойылды. Дэвис Бросқа жасалған шабуылды айыптаған фермерге тиесілі көптеген мал жарақаттанды. Мүлікке жасалған шабуылмен байланысты он жергілікті тұрғын қамауға алынды.

Ирландиялық Азамат соғысы

1922 жылдың қыркүйегінде Малахи Герагти (26) республикашылдар мен Елтаңдау армиясы арасындағы қақтығыста қаза тапты. Балигардan келген мал сатушы Герагти Кроссмолина жәрмеңкесінен оралғанда, Баллинадағы атысқа кездейсоқ түсіп қалды. Содан кейін Ұлттық армия Кроссмолинадағы республикашылдардың жетекшісі болған "бригадтық генерал" Патрик Хегартиді тұтқындады. 1922 жылдың қазан айында республикашылдар Кроссмолинадағы Ұлттық армия казармасына шабуыл жасады. Бес сағатқа созылған атыстан кейін республикашылдар қаладан қуылып шығарылды. 1923 жылдың қаңтарында казармаға тағы бір снайпер шабуыл жасады. Зардап шеккендер болмады, бірақ қаладағы бірнеше жеке үйлерге оқ тиді. 1923 жылдың 5 қаңтарында Кроссмолина тумасы Патрик Махон Баллинада Ұлттық армия патрулі тарапынан атып өлтірілді. Патруль "Килрой үшін!", "Большевиктер үшін!" деген ұрандарды естіді. Сақшылар оқиғаны зерттеу үшін барды және қарсылық көрсеткен Махонды ұстады. Оны казармаға алып келгенде, Ұлттық армия сарбазы Махонды мылтығымен итеріп жіберді, соққыдан оқ атылып, Махон сол жерде қайтыс болды. Кейінірек өткен тергеуде өлім жағдайы абайсызда болған оқиға деп танылды. 1923 жылдың наурыз айында Ұлттық армия Кроссмолинаның жанындағы Массбрукте екі күдікті – Николас Коркоран мен Томас Гиллді ұстады. Коркораннан револьвер, оқ-дәрі және жарылғыш заттар табылған. Бірнеше күннен кейін Джек Леонард Кроссмолинадағы үйінен ұсталды. Леонард – Тәуелсіздік соғысының ең әйгілі суреттерінің бірін түсірген фотограф, ол "Батыстың адамдары" деген суретті сақтаған. Бұл сурет 1921 жылдың маусым айында Нефин тауының етегіндегі Дерримартинде түсірілген Батыс Майо ИРА Ұшқыш тобының суреті. Бұл IRA белсенді бөлімінің ең жақсы сақталған заманауи суреті деп есептеледі.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1942 жылдың 13 наурызында Мани аралынан жаттығу рейсі кезінде "Бристоль Бленхайм" ұшағы Киллинде (Кросмолина) апатқа ұшырады. Радио байланысының жұмыс істемеуі салдарынан экипаж бағытын жоғалтып, отын қорлары таусылды. Төтенше жағдайға байланысты қонуға тырысқанда, ұшақ қону алаңынан тысқары шығып, тікенекті бұталар мен тастарға соқтығысты. Экипаждың екі мүшесі ауыр жарақат алды. Жеңіл жарақат алғандар ертесі күні Солтүстік Ирландияға қайтарылды, ал ауыр жарақат алғандар бір аптадан кейін жедел жәрдеммен ауруханаға жеткізілді. 1942 жылдың 25 қазанында Ньюфаундлендтен ұшқан RAF ұшағы Кросмолинаға жақын Пулладохиде төтенше қонуға әрекеттенді, бірақ аударылып құлап, ұшқыш қаза тапты. Үш экипаж мүшесі болған "Бостон Дуглас" жеңіл бомбалаушысы батпақты жазық дала деп жаңылысты. Норвегиялық ұшқыш, капитан Нильс Расмуссен Килмуррей зиратында әскери салтанатпен жерленді. Жергілікті қорғаныс күштері мен Ирландия армиясы аман қалғандарға көмектесті. Корольдік әуе күштерінің сержанты Питер Фрэнк Крэске және Корольдік Канада әуе күштерінің сержанты Фредерик Майкл Фуллер оқиғадан кейін Солтүстік Ирландияға жіберілді.

ХХ ғасырдағы экономикалық даму

1960 жылдары қала торф отынымен жұмыс істейтін Беллакорик электр станциясының салынуынан үлкен пайда көрді. Станцияның жұмысшыларын қамтамасыз ету үшін Кросмолинада 21 үй салынды.

21 ғасыр

2 миллион евродан аспайтын жаңа Кроссмолина өрт сөндіру стансасы 2023 жылы Тұрғын үй, жергілікті басқару және мұра министрі Дарра О'Брайен ТД-мен ресми түрде ашылды. Бұл заманауи жаңа нысан 19 жылдан бері Мейо округінде салынған алғашқы станса болды. Оған екі қабатты заманауи ғимарат және оқу мақсатындағы төрт қабатты мұнара кірді.

Су тасқыны

Дель және Кросмолина өзендері су тасқынына бейім. 1926 жылы Солтүстік Майодағы ауыр жаңбырлар қатты су тасқынына әкеп соқты, нәтижесінде дүкендер, үйлер және жолдар суға батып, мал, картоп сақтау орындары мен шөп үйінділері ағысып кетті. 1945 жылдың қыркүйек айында Диль өзені дауылдан кейін арнасынан асып, Чапел-стритті қатты су басып, су деңгейі төрт футқа жетіп, дүкендерге зиян келтірді. 1958 жылдың ақпанында болған тағы бір су тасқыны Чирч-стритте балаларды қиын жағдайға түсірді, бұл Гарданың құтқару жұмыстарын жүргізуіне себеп болды. Соңғы онжылдықтарда қала бірнеше рет су тасқынына ұшырады, оның ішінде 1989, 2006 және 2015 жылдары екі рет болды. Бұл су тасқындары айтарлықтай зиян келтірді, Кроссмолина қаласындағы үш маңызды көше көбінесе су астында қалатын. 2015 жылдың желтоқсан айындағы ең ауыр су тасқыны шамамен 120 үйге әсер етті. 2021 жылы Қоғамдық жұмыстар басқармасы және Мейо округі кеңесі су тасқынын басқару жөніндегі кешенді стратегия ұсынды. Ұсынылған жоба Кроссмолинаға жақын өтетін Диль өзеніне баса назар аударады. Жоба қаланың жоғары жағында секунд сайын 110 текше метр су шығара алатын бұрылыс арнасын салуды көздейді. Бұрылыс арнасының басты мақсаты – су тасқынын Кроссмолинадан аулаққа жіберіп, Лоу Конн көлінің су тасқынына бейім аймақтарына бағыттау болып табылады. Crossmolina тасқынға қарсы іс-шаралар схемасын іске асыру Мемлекеттік шығыстар және реформалар департаментінің консультациялық процесінің және тәуелсіз сараптаманың сәтті аяқталуына байланысты.

Халық саны

2011 жылдың сәуірінде өткен халық санағы бойынша Кроссмолинаның халқы 1060 адамды құрады, оның ішінде 535 ер адам және 526 әйел адам болды. Мектепке дейінгі жастағы (0-4) балалардың саны 62, бастауыш мектепке баратын (5-12) жастағы балалардың саны 88, ал орта мектепке баратын (13-18) жастағы балалардың саны 76 адамды құрады. 65 және одан асып түсетін жастағы 198 адам тіркелді. 18 және одан асып түсетін жастағы адамдардың саны 844 адамды құрады.

GAA

Жергілікті гэльдік футбол командасы — Crossmolina Deel Rovers. 1887 жылы Crossmolina Dr. Crokes деп құрылған, ал 1906 жылы Deel Rovers болып өзгерген. Клуб 2000-жылдардың басында үлкен жетістіктерге жетті, 1999, 2000 және 2002 жылдары Коннахт аға клубтық футбол чемпионатында жеңіс оддарына ие болды, сондай-ақ 2001 жылы Бүкіл Ирландия аға клубтық футбол чемпионатында жеңіп алды және 2003 жылы осы чемпионатта күміс жүлдегер атанды.

Футбол

Crossmolina AFC – қаланың футбол клубы және 1992 жылы құрылған. Клуб Майо футбол лигасы жүйесінде ойнайды және белгілі бір жетістіктерге қол жеткізді, ең бастысы 2015 жылы Тим Хейстингс 1-лигасын жеңіп алды.

Қызықты орындар

Қасиетті Мария шіркеуі 1818–19 жылдары салынған. 19 ғасырдың басындағы Ирландия шіркеуі, алғашқы жемістер кеңесінің қаржылық қолдауымен тұрғызылды. Шіркеу ішінде «Уотерлоо және Үндістандағы арал соғысында өзгеше көзге түскен» генерал сэр Джеймс Джексонға арналған ескерткіш орналасқан. Лоу Конн – Ирландияның жетінші ең үлкен көлі, қаланың оңтүстігінде жатыр. Көл, көкбалық және лосось балықтарын аулауға танымал орын. Lough Conn Drive – көлдің айналасындағы шамамен 102 км-лік айналма жол. Кроссмолина қамалы – Сент-Мария шіркеуіне қарсы, Шіркеу көшесінің соңында орналасқан. 1526 жылы Тирконнелл басшысы О’Доннелл қамалды қиратқан. Гортнор аббаттығы – 1780 жылы Ормсби отбасы салған үлкен үй. 1916 жылы Иса және Мария орденінің қатысты әйелдер мектебіне айналдырылды. Ерру аббаттығы – Лоу Конн көлінің жағасындағы кішкентай түбекте орналасқан, 13 ғасырға жататын талқандалған шіркеу. Жергілікті дәстүр бойынша, алғашқы аббаттықты Кроссмолинаның қасиетті әулиесі Сент-Тирнан құрған. Аббаттық Кромвельдің жауапкершілігінде қиратылған. Кроссмолина методистік жиналыс үйі – Шіркеу көшесінде, методистік жиналыс үйінің қираған қалдықтары бар. Ол 1854 жылы, 1835 жылы салынған бұрынғы жиналыс үйінің орнына салынды. Ғимарат 19 ғасырдың соңында тасталып қалды. Сент-Тирнан католик шіркеуі – 1859–60 жылдары крест тәрізді жоспармен салынды және 1890–93 жылдары кеңейтілді. Шіркеу қоңырауы 1907 жылға дейін сақталды. Готика стиліндегі алтарь 1892 жылы салынды. Энниско үйі – 1790–1798 жылдар аралығында салынған, кейде «Солтүстік Майоның соңғы Ұлы үйі» деп аталатын ауылдық үй. Үй, англо-ирландтық Джексон отбасы үшін ескі қамалдан алынған тастармен салынды. Кромвель дәуірінде Джексондарға 5000 акр жер берілді, ол Англо-норман де Бургос отбасынан тартылып алынған. 1798 жылы француз шабуылы кезінде генерал Юмберттің әскері осы үйде тоқтады. Қазір ол қонақ үй ретінде пайдаланылады. Диль өзені бойындағы жол – қала арқылы өзеннің жағалауымен созылады. 16 ғасырға жататын Гор және Диль қамалының қираған қалдықтары Лоу Конн көлінің солтүстік жағындағы өзен жағалауында орналасқан. Соңғы нысан 18 ғасырда да құрылыс жұмыстарын жалғастырып, 1790 жылы үй салынды. Алайда, бұл үй 1798 жылғы көтеріліс кезінде зақымданды және 1922–1923 жылдардағы Ирландия азамат соғысында толығымен өртенді.

Тади Лавиннің өлтірілуі

XIX ғасырдың алғашқы онжылдығында жергілікті шаруалар "Егіншілер" деп аталатын құпия қоғам құрды. Бұл топ бірқатар "қылмыстар" жасады, оның ішінде егінді жою және үйлерге заңсыз кіру. 1806 жылы жергілікті тұрғын – Тэди Лавин – топтың әрекеттері туралы жергілікті судьяға хабарлады. Кейіннен ол Кросмолинаның жанында өлтірілген күйінде табылған. Колл Флинн, Лоренс Флинн, Чарльз Флинн, Томас Хоран, Дэниел Риган және Дэниел Каллаган атты алты жергілікті адам оның өлтірілуіне кінәлі деп танылып, 1806 жылдың желтоқсанында Каслбарда дарға асылды.

Суға батып кеткен әйел

1843 жылдың маусым айында Кроссмолинаның жанындағы өзеннен жас әйелдің денесі суға батқан күйі табылды. Оның аяқтарына алжапқыш байланған, ал тізелері көйлекпен мұқтарттанған. Бір қолына лента байланған, бұл екі қолы да байланған екенін, бірақ ол өлер алдында біреуін босатуға үлкергенін көрсетеді. Қайтыс болған әйелдің сырт келбеті әдемі болған. Әйелдің кім екені анықталған жоқ.

Джон Барретттің қазасы

1839 жылы ақпанда Кроссмолина шіркеуінің діни қызметкері, әке Джон Барретт, Кроссмолинадан шамамен бір жарым шақырым қашықтықтағы Эннискоу қақпасында өлтірілді. Оған түнгі уақытта қаладан үйіне қайтып бара жатқанда шабуыл жасалды. Сол кезде оның өлтірілуіне себеп, "Темір ұлдар" деп аталатын құпия қоғамның іс-әрекетін уағыздау кезінде айыптауы болды деп кеңінен айтылды. 1842 жылы жергілікті Кроссмолина тұрғыны Джон Уолш, "Лента адамдары" ұйымының мүшесі деп танылды және жеті жылға соттан тыс жер аударылды. Оның құпия қоғамға қатысты құпия сөздер мен құжаттары бар екені анықталды.