Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Миешко IV Плантоног (шамамен 1130 – 16 мамыр 1211) – Краков герцогы және 1210 жылдың 9 маусымынан бір жылдан кейін қайтыс болғанға дейін Польшаның жоғары герцогы. Ол сондай-ақ 1163 жылдан 1173 жылға дейін Силезия герцогы болды (інісімен бірге билеуші), 1173 жылдан бастап Рациборц герцогы және 1202 жылдан бастап Ополе герцогы болды. Оның "Тангельфут" (Плантоног) деген лақап аты 14 және 15 ғасырлардағы жылнамаларда кездеседі. Rocznik Sędziwoja, 15 ғасырдың ортасында жазылған жылнамада, 1192 жылға арналған жазба: "Cracovia civitas devastata est a Mescone loripede dicto Platonogy nepote ducis Kazimiriensis filio Wladislai exulis" (аудармасы: "Краков қаласын Миешко, аяқтары қисық, Платоноги деп аталған, герцог Казимирдің немересі, Уладьславтың жер аударған ұлы қиратты").
Mieszko IV Tanglefoot (Mieszko IV Plątonogi) (c. 1130 – 16 May 1211) was Duke of Kraków and High Duke of Poland from 9 June 1210 until his death one year later. He was also Duke of Silesia from 1163 to 1173 (with his brother as co ruler), Duke of Racibórz from 1173, and Duke of Opole from 1202. His nickname "Tanglefoot" (Plątonogi) appeared in the chronicles from the 14th and 15th centuries. From Rocznik Sędziwoja, annals written in the mid fifteenth century, the entry for the year 1192: "Cracovia civitas devastata est a Mescone loripede dicto Platonogy nepote ducis Kazimiriensis filio Wladislai exulis" (en: "The city of Kraków was devastated by Mieszko the bandy legged, called Platonogy, nephew of Duke Casimir, son of Władysław the Exile").
Ерте өмір
Миешко – Уладьслав II және Бабенбергтің Агнес есімді әйелдерінен туған екінші ұл. 1146 жылдан бастап, әкесі тақтан қуылғаннан кейін Миешко мен оның отбасы негізінен Саксониядағы Альтенбург қаласында тұрды. Бұл қала Германия королі Конрад III, Агнес есімді әйелдің жартылай бауыры, Уладьслав II-ге уақытша иелік ретінде берілген еді. Шет елде жүрген кезінде Миешко Михаэльсберг пен Бамбергте білім алды. Қуғынға шығарылған бұрынғы билеуші үшін бұл жағдай мәңгілікке соқты, ол 1159 жылы Альтенбургте қайтыс болды. Оның ұлдары мұраларын қайтару үшін күресін жалғастырды. Ақыры үш жыл өткен соң, 1163 жылы император Фредерик Барбароссаның көмегімен Миешко және оның үлкен ағасы Болеслав I Биік Силезияға оралды.
Mieszko was the second son of Władysław II the Exile and Agnes of Babenberg. From 1146, after the deposition of his father, Mieszko and his family mainly lived in the town of Altenburg in Saxony, which was granted as a temporary possession to Władysław II by Agnes's half brother King Conrad III of Germany. During his time in exile, Mieszko studied in Michaelsberg and Bamberg. The exile for the deposed high duke turned out to be permanent; he died in Altenburg in 1159. His sons continued the fight to recover their inheritance, and finally three years later, in 1163, and thanks to the intervention of the Emperor Frederick Barbarossa, Mieszko and his older brother Bolesław I the Tall returned to Silesia.
Расиборз герцогы
Миешко мен Болеслав I Биік 1163–1173 жылдары Вроцлав герцогтығын бірлесіп басқарды. Бастапқыда олардың билігі ірі Силезия қалаларына жетпеді, олар Польшаның сол кездегі жоғары князі Болеслав IV Керілдің бақылауында қалды. Ағалары 1165 жылы Болеслав IV пруссиялықтарға қарсы крест жорығымен айналысқан кезде оларды қайтарып алды. Көп ұзамай Миешко жеке герцогтық алуға тырысты, себебі оның үлкен ағасы Болеслав барлық басқаруды өз қолына алып, Миешкоға қатысуға шамалы мүмкіндік берді. 1172 жылы Миешко ағасына қарсы ашық көтеріліс ұйымдастырды. Ол сондай-ақ Болеславтың үлкен ұлы Ярославты қолдады, ол әкесінің әйелі Кристинаның қастандықтары салдарынан дін қызметкері болуға мәжбүр болды, ол өз ұлдарының ғана мұрагер болуын қалады. Көтеріліс Болеславқа толыққанды күйзеліс болды, ол Германияның Эрфурт қаласына қашуға мәжбүр болды. Алайда, императордың араласуы Болеславтың көп ұзамай қайта оралуына көмектесті, бірақ ол Миешкоға (Рацибор және Цешин қалаларын берді) және Ярославқа (Ополе қаласын берді) жеке жерлер беруге мәжбүр болды.
Mieszko and Bolesław I the Tall co ruled the Duchy of Wrocław during the period 1163–1173. At first, their rule did not extend over the major Silesian cities, which remained under the control of Bolesław IV the Curly, then the high duke of Poland. The brothers retook them in the year 1165, taking advantage of Bolesław IV's involvement in a crusade against the Prussians. Eventually, Mieszko began efforts to obtain his own Duchy, in part because his older brother Bolesław took all the government into his hands and left little participation for Mieszko there. In 1172, Mieszko began an open rebellion against his brother. He also supported Bolesław's eldest son, Jarosław, who was forced to become a priest thanks to the intrigues of his stepmother Christina, who wished for her sons to be the only heirs. The rebellion was a complete surprise to Bolesław, who was forced to escape to Erfurt, Germany. However, the intervention of the Emperor favored the return of Bolesław soon afterwards, but he was forced to give separate lands to both Mieszko (who received the towns of Racibórz and Cieszyn) and Jarosław (who received Opole).
Битом мен Ошвицкім
1177 жылы Миешко өзінің ағасы және есімдесі Миешко III Ескіге Краков герцогтығын сақтап қалу үшін күресуге көмектесті. Бұл оның және герцогтықты, сонымен қатар ақсақалдық құрметін иеленгісі келген Болеслав I Биік арасындағы келіспеушіліктерді қайтадан күшейтті. Бірақ Болеслав Миешко мен оның ұлы Ярославтан күтпеген жеңіліске ұшырады, олар оның Краковқа шабуылын тоқтатты. Оның орнына оның кіші ағасы және одақтасы Казимир II Әділ қаланы басып алып, Польшаның жаңа жоғары герцогы деп жарияланды. Миешко III Ескі Рациборда жер аударылды, ал Миешко Танглефут пен Казимир II Әділ арасындағы соғыс енді тек уақыт мәселесі сияқты көрінді. Дегенмен, Казимир II басқа жол таңдады және Рацибор герцогының құрметін алу үшін оған Ошвицим және Бытом қалаларын сыйлады (Ошвицим, Бытом, Миколув, Сиверж және Пшчина бекіністерімен бірге, бірақ кейбір тарихшылар бұл бекіністер 1179 жылдан бастап ғана Миешкоға тиесілі болды деп санайды). Ал Болеслав Биік Германиядан жақында оралған және Силезия мұрасының үлесін талап еткен кіші інісі Конрадқа Глогувты беруге мәжбүр болғандықтан, оның билігі одан әрі әлсіреді. 1195 жылы Миешко мен оның жүрегі туыс Ярослав Миешко III Ескіге Краковты және ақсақалдықты қайтарып алуға жасаған жаңа әрекетінде қолдау көрсетті. Казимир II Әділдің қайтысы және оның ұлдарының кәмелетке толмауы оларға Кіші Польшаға шабуыл жасап, оны қайта бағындыруға мүмкіндік берді. Алайда Краков пен Сандомир ақсүйектері, воевода Николай басшылығымен, өзгеше жоспар құрды және Казимир II-нің үлкен ұлы Лешек Аққа қолдау көрсетуге шешім қабылдады. Екі тарап та 1195 жылдың 13 қыркүйегінде Жендрежов маңындағы Мозгава (Мозгаву) шайқасында қақтығысты, онда Миешко III ауыр жарақат алды, ал оның ұлы Болеслав Куявия қаза тапты. Миешко мен Ярослав басқарған Силезия әскерлері шайқас алаңына Миешко III Калишқа кеткеннен кейін ғана келді. Лешек әскерлеріне көмекке келген граф палатин Говорек (Сандомир воеводасы) әскерлеріне қарсы Силезиялықтар үлкен жеңіске жетті; алайда Миешко III қатыспағандықтан, бұл жеңіс оларға тек бедел мен тұтқынға алынған Сандомир ақсүйектерінен алынған құн төлемі түрінде пайда әкелді.
In 1177 Mieszko supported his uncle and namesake Mieszko III the Old when he had to fight to maintain his rule over the Duchy of Kraków. This renewed the disputes between him and Bolesław I the Tall, who wished to obtain the Duchy and with this the Seniorate. However, Bolesław suffered an unexpected defeat by Mieszko and his own son Jarosław, who distracted him from his advance over Kraków. In his place was his younger uncle and ally, Casimir II the Just, who captured the city and was proclaimed the new High Duke of Poland. Mieszko III the Old found himself in exile in Racibórz and it seemed that a war between Mieszko Tanglefoot and Casimir II the Just was now just a matter of time. Casimir II, however, went a different route, and in order to gain the favor of the Duke of Racibórz, gave him the towns of Oświęcim and Bytom (with the fortress of Oświęcim, Bytom, Mikołów, Siewierz and Pszczyna, although some historians estimate that these fortress had belonged to Mieszko only since 1179). On the other hand, Bolesław the Tall suffered a further diminution of his authority when he was compelled to give Głogów to his youngest brother Konrad, who had recently returned from Germany and claimed his part over the Silesian inheritance. In 1195 Mieszko and his nephew Jarosław supported Mieszko III the Old in his new attempt to recover Kraków and the Seniorate. The death of Casimir II the Just and the minority of his sons gave them the opportunity to attack and regain control over Lesser Poland. However, Kraków and the nobility of Sandomierz, led by the voivode Nicholas, had other plans and decided to support Casimir II's eldest son, Leszek the White. Both sides clashed in the bloody Battle of Mozgawa (Mozgawą) near Jędrzejów (13 September 1195), where Mieszko III was seriously injured and his son Bolesław of Kuyavia died. The Silesian troops, led by Mieszko and Jarosław, arrived to the battlefield too late, soon after Mieszko III withdrew to Kalisz. Over the forces of the Count palatine Goworek (wojewoda sandomierski), who also arrived to help Leszek's troops, the Silesians obtained a great victory; however, because Mieszko III was not present, this victory only brought them benefits in terms of prestige and the ransoms obtained from captured Sandomierz nobles.
Ополе герцогы
1201 жылғы 22 наурызда Ополедегі Ярослав қайтыс болды. Ополе княздығы оның әкесі Болеслав Биікке өтті, ол қайтыс болған князьбен жақында татуласқан еді. Бірақ Болеслав тоғыз ай өткен соң, 1201 жылғы 7-8 желтоқсанда қайтыс болып, барлық жерлерін жалғыз тірі қалған ұлы Генрихтің үлесіне қалдырды. Миешко Ополені алуға ниеттеніп, 1202 жылдың басында күтпеген шабуыл жасады. Князь Ополені басып алып, оны өз жеріне қосты. Осы жеңіске қарамастан, Миешко тағы да аумақтарды талап етті, бірақ бұл Генрих І-ді күшпен қолдаған Шіркеудің пікіріне қайшы келді. Гнезно архиепископы Генрих Кьетлиц пен Вроцлав епископы Киприанның араласуының арқасында Генрих І өзінің шекараларын сақтап қалды, бірақ ол өз қолдаушыларына 1000 күміс монета төлеуге мәжбүр болды.
On 22 March 1201 Jarosław of Opole died. The Duchy of Opole was then inherited by his father Bolesław the Tall, with whom the late duke had recently reconciled. However, Bolesław died only nine months later, on 7/8 December 1201, leaving all his lands to only surviving son, Henry the Bearded. Mieszko was determined to obtain Opole and made a surprise attack at the beginning of 1202. The Duke managed to obtain Opole, which was from then on definitively joined to his lands. Despite this victory, Mieszko wanted additional territories, but this was against the wishes of the Church, which strongly supported Henry I the Bearded. Thanks to the intervention of Henryk Kietlicz, Archbishop of Gniezno, and Cyprian, Bishop of Wroclaw, Henry I maintained his frontiers, but he had to pay 1000 pieces of silver to his supporters.
Польшаның жоғары герцогы
1210 жылдың 9 маусымында Папа Иннокентий III папалық бұйрық шығарды, оған сәйкес барлық үлкен билеушілер (соның ішінде Жоғары герцог Лешек Ақ) қызметтен алынып, қауымнан шеттетілді. Бұйрықта Пиаст князьдары Болеслав III Враждебныйдың өсиетін орындау талап етілді, онда Пиаст князьдарының ең үлкені – үлкендердің билеушісі болуы керек еді. Қызығы, бұйрықта Силезияның аты-жөні айтылмаған герцогы (ол Генрих Бородатый деп есептелді, себебі ол осы лақапты қолданды) тыйым салудан босатылды. Ел қорқынышқа толы болды, өйткені ешкім нақты биліктің кімде екенін білмеді. Архиепископ Генрик Кетлиц осы деликатты мәселені шешу үшін Борзиковада Синодты шақыруға шешім қабылдады. Конференцияға шіркеу иерархиясынан басқа Генрих I Бородатый және басқа кіші князьдар да қатысты. Лешек Ақ, шіркеудің қолдауын қамтамасыз ету үшін, басқа Пиаст князьдарымен бірге епископтардың аумақтық иелігінің сақталуын қамтамасыз ететін үлкен жеңілдік берді (осы жеңілдікке Генрих I және Владыслав III Шпиндлшенкс қол қоймады, бірақ олар онда белгіленген шарттарды орындады). Алайда Миешко Борзиковада болған жоқ; Грифичтер әулетінің қолдауымен ол әскерін басқарып, Краковқа жорық жасауға шешім қабылдады, онда азаматтар арасындағы жағдай оған ешқандай шайқассыз астананы толық бақылауға алуға мүмкіндік берді. Бұл Миешконың мансабының шыңы болды, өйткені ол бір жылдан кейін, 1211 жылдың 16 мамырында қайтыс болды. Ян Длугош айтуынша, ол, мүмкін, Краков соборында (Вавель соборында) жерленген. Тек Миешконың қайтысынан кейін ғана Лешек Ақ ешқандай қиындықсыз Краковқа орала алды.
On 9 June 1210, a papal bull was decreed by Pope Innocent III, under which all of the seniorate rulers (included High Duke Leszek the White) were deposed and excommunicated. The bull demanded that the Piast princes adhere to the testament of Bolesław III Wrymouth, which proposed that the most senior of the Piast dukes is the ruler in the seniorate. Strangely, in the bull an unnamed duke of Silesia (who was assumed to be Henry the Bearded, because he actually used that title) was exempted from the ban. The country was full of consternation, because nobody knew who had real power. Archbishop Henryk Ketlicz decided to call the Synod w Borzykowej, where he tried to find a solution to this delicate issue. At the convention, in addition to the hierarchy of the Church, Henry I the Bearded and the other junior dukes attended. Leszek the White, wanting to ensure the support of the Church, along with other Piast princes, then gave a great privilege, which ensured the integrity of territorial possession of the bishops (the privilege was not signed by Henry I and Władysław III Spindleshanks, but they did comply with the provisions established there). Mieszko, however, was not present in Borzykowa; with the support of the Gryfici family, he decided to lead his army and march into Kraków, where the confusion among the citizens left him in total control over the capital without fighting. This was the zenith of Mieszko's career, as he died less than one year later, on 16 May 1211. According to Jan Długosz, he was probably buried in the Cathedral of Kraków (Wawel Cathedral). Only after Mieszko's death could Leszek the White return to Kraków without major difficulties.