Кіріспе

Дәлелдік құқықтағы куәлік ережесінен туындайтын ерекшелік

Дәлелдік құқықта тараптың мойындауы – соттан тыс жасалған мәлімдеме болып естілетін, бірақ оны дәлелдеме ретінде ұсынған тарапқа қарсы сот таласының тарапы жасағандықтан, куәлік ережесінен босатылатын (қабылданбайтын) мәлімдеме.

АҚШ заңдарында партияларды қабылдау

АҚШ-та дәлелдеу құқығында тараптың мойындауы – сот немесе қылмыстық іс бойынша тарап болып табылатын тұлғаның осы тарапқа қарсы дәлел ретінде ұсынылған кез келген мәлімдемесі. Федералдық дәлелдеу ережелеріне сәйкес, мұндай мәлімдеме мәлімдеменің дұрыстығын дәлелдеуге қабылданады, яғни мәлімдеменің өзі ешқандай қаңқу емес. Бұл соттан тыс жасалған мәлімдемелерді қабылдамаудың ерекше жағдайларының бірі. Мұндағы "ерекше жағдай" термині қаңқу ережесінен туындаған ерекшелік емес екенін көрсетеді. Керісінше, тараптың мойындауы Федералдық дәлелдеу ережелерінде "қаңқу емес" деп жіктеледі. Мәлімдеме берушінің мәлімдеменің дұрыстығын білуге негізі болмаса да, ол қабылданады. Мысалы, егер бір қызметкер жүк тасымалдау компаниясының басшысына олардың жүк көлігі апатқа ұшырағанын хабарласа, ал басшы: «Біз соңғы кезде абайсыздықпен әрекет ететін сияқтымыз», десе, басшының осы нақты апаттың абайсыздық салдарынан болғанын білуге себебі болмаса да, бұл мәлімдеме қабылданады. Бұл ерекшелік бір тарапқа қарсы тараптың соттан тыс жасаған мәлімдемесін ұсынуға мүмкіндік береді. Тарап өзінің соттан тыс жасаған мәлімдемесін ұсыну үшін оны пайдалана алмайды. Дегенмен, жалпы құқық бойынша толықтыру қағидасы бойынша, тарап өзінің кейбір мәлімдемелерін қабылдауға мүмкіндік алады, егер тараптың мойындауына байланысты ерекшелік қарсы тарапқа мәлімдеменің бір бөлігін қабылдауға мүмкіндік берсе және бірінші тарап осы мәлімдеменің қалған бөлігін қабылдағысы келсе.

Ережеге негіздеме

Тыңдау ережелерінен туындайтын ерекшеліктердің себебін түсіну үшін, тыңдау ережелерінің өзінің негізін қарастыру жеткілікті. Соттан тыс жасалған мәлімдемелерден құралған куәліктер тікелей тексеруге жатпайды. Мұндай куәліктер сот процесінің шындықты анықтау мақсатына кедеріл келтіреді деп саналады. Ант бойынша берілген мәлімдемелердің дұрыстығы мен сенімділігі тікелей тексеру арқылы анықталатын ашықтыққа ие емес, бірақ – кемінде азаматтық істерде – тарап тікелей тексеруден өтуі, түсіндірме беруі немесе мойындаудан бас тартуы мүмкін. Алайда, қылмыстық істерде "қазіргі заманғы психологиялық тергеу әдістері кінәсіз күдіктілерді" қылмысты мойындауға мәжбүр етуі мүмкін. Сондықтан, жағдайға қарай, тараптың мойындауы шындықты анықтау процесіне кедеріл келтірмей, керісінше, оны ілгерілетуі мүмкін.

"Партиялық мойындаулар" мен "мүддеге қарсы мәлімдемелер" арасындағы айырмашылық

"Партиялық мойындау" оның жасаушысының мүдделеріне қарсы келетін мәлімдеме болуы керек пе деген шатасу жиі туындайды. "Мойындау" сөзі мәлімдеме зиянды болуы керек екенін білдіреді. Дегенмен, партиялық мойындаудан босату ешқандай жағдайда мойындаудың партияның мүддесіне қарсы келетін "мүддеге қарсы мәлімдеме" болуын талап етпейді. Басқа куәгерлер жасаған "мүддеге қарсы мәлімдемелер" кейде жалған куәлік ережесі бойынша қабылдануы мүмкін, бірақ ол басқа ережеге жатады. "Мүддеге қарсы мәлімдемелер" ережесі мынадай себептермен ерекшеленеді: ол тараптарға бейтарап (жалған куәлік ережесі нақты тарапқа қатысты). Декларант қолжетімсіз болуы керек. Мәлімдеме қылмыстық (федералдық дәлелдеу ережелері бойынша) немесе қаржылық немесе әлеуметтік мүддеге (федералдық ережелерді қолданбайтын штаттардың ережелері бойынша) қарсы болуы керек. "Мүддеге қарсы мәлімдемелер" ережесінің партиялық мойындау ережесінен өзгеше мақсаты бар. Осы ерекшелікті құрған соттар адамның өз мүддесіне қарсы жалған мәлімдеме жасауы ықтимал емес деп есептеді. Ал партиялық мойындау, жоғарыда көрсетілгендей, мұның бәрінен тыс тұрады.

Ережелерді кеңейту

Федералдық дәлелдеу ережесінің 801(d)(2) тармағының қолданылу аясы, 801(d)(2)(A) тармағы бойынша босатылған тараптың өзі жасаған қарапайым мәлімдемелерден асып түседі. Ол басқа адамдар жасаған мәлімдемелерге де қатысты, егер тарап оларға сенім мен мақұлдауын білдірсе. Бұдан әрі, ол үшінші тараптан жасалған мойындамаларға да қолданылады – яғни, тараптың мәлімдеме жасауға уәкілеттігі бар адамның немесе қызметкердің немесе агенттің жасаған мәлімдемесіне, егер ол қызметкердің құзыретіне жатса. Соңында, егер конспирацияның тәуелсіз дәлелі болса, конспирацияны ілгерілету мақсатында жасалған серіктес жасаған кез келген мәлімдемеге рұқсат береді. Қабылдау арқылы жасалған мойындамаларға қатысты, тіпті тараптың үнсіздігі де осы ерекшелік бойынша дәлелдерді қабылдауға негіз болуы мүмкін. Кейбір юрисдикцияларда сотқа қазылар алқасы үнсіздіктің қабылдау мойындамасы болып табылатынын қарастыруға міндетті. Бұл ереже көп айыпталушы бар қылмыстық істерде мәселе тудырады. Бір айыпталушының мойындамасы, егер олар серіктес болмаса, екінші айыпталушыға қарсы қолданылмайды.

Партияларды қабылдаудың федералды және мемлекеттік заңдағы әртүрлі рөлі

Партияға мойндау ережесі АҚШ-та кең таралған. Көптеген штаттар Федералдық Дәлелдеу Ережелерін қабылдайды, бірақ кейбіреулері қабылдамайды. Ондай штаттар "бос алулар" мен "ерекшеліктер" арасында айырма жасамайды. Дегенмен, тараптың мойндауы 801(d) ережесінде қарастырылғандай, дәл сол жағдайларда да қабылданады.